Adhyaya 288

Verse 1

आयः गोर्जितास्ते ऽतिकीर्तिता इति ख यथाञ्चितमिति ञ मृगञ्जय इति ख , ञ च अथाष्टाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्वचिकित्सा शालिहोत्र उवाच अश्वानां लक्षणं वक्ष्ये चिकित्साञ्चैवसुश्रुतअप्_२८८००१अभीनदन्तो विदन्तश् चकराली कृष्णतालुकः

ಇದೀಗ ಎರಡೂ ನೂರು ಎಂಭತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯ—ಅಶ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆ. ಶಾಲಿಹೋತ್ರನು ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ಸುಶ್ರುತ, ಕುದುರೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ—ಅಭಿನ್ನ ದಂತ, ಸ್ಪಷ್ಟ ದಂತ, ಭಯಂಕರ ದವಡೆ, ಕಪ್ಪು ತಾಲು ಹೊಂದಿರುವುದು.

Verse 2

कृष्णजिह्वश् च यमजोजातमुष्कश् च यस् तथा द्विशफश् च तथा शृङ्गी त्रिवर्णो व्याघ्रवर्णकः

ಮತ್ತೊಂದು ‘ಕೃಷ್ಣಜಿಹ್ವ’ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾರ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಯಮಜೋಜಾತಮುಷ್ಕ’; ‘ದ್ವಿಶಫ’ ಮತ್ತು ‘ಶೃಂಗೀ’; ಹಾಗೆಯೇ ‘ತ್ರಿವರ್ಣ’ ಮತ್ತು ‘ವ್ಯಾಘ್ರವರ್ಣಕ’ (ಹುಲಿ ಬಣ್ಣ) ಪ್ರಕಾರಗಳೂ ಇವೆ.

Verse 3

खरवर्णो भस्मवर्णो जातवर्णश् च काकुदी श्वित्री च काकसादी च खरसारस्तथैव च

‘ಖರವರ್ಣ’ (ರೌಕ್ಷ/ಧೂಸರ ಬಣ್ಣ), ‘ಭಸ್ಮವರ್ಣ’ (ಬೂದಿ ಬಣ್ಣ), ‘ಜಾತವರ್ಣ’ (ಜನ್ಮಜಾತ ಬಣ್ಣ), ‘ಕಾಕುದೀ’ (ಕುಬ್ಬು/ಉಬ್ಬರದ ಪ್ರಕಾರ), ‘ಶ್ವಿತ್ರೀ’ (ಬಿಳಿ ಮಚ್ಚುಗಳಿರುವುದು), ‘ಕಾಕಸಾದೀ’ (ಕಾಗೆಯಂತೆ ಕಪ್ಪು/ಮಸುಕಾದ), ಮತ್ತು ‘ಖರಸಾರ’ (ಕಠಿಣ-ಘನ) —ಇವುಗಳೂ ಹೆಸರಿತ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 4

वानराक्षः कृष्णशटः कृष्णगुह्यस्तथैव च कृष्णप्रोथश् च शूकश् च यश् च तित्तिरिसन्निभः

(ಗ್ರಹ/ಪೀಡಾಕರ ಸತ್ತ್ವಗಳು) ವಾನರಾಕ್ಷ, ಕೃಷ್ಣಶಟ, ಕೃಷ್ಣಗುಹ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೃಷ್ಣಪ್ರೋಥ; ಹಾಗೆಯೇ ಶೂಕ ಮತ್ತು ‘ಯ’—ತಿತ್ತಿರಿ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ರೂಪವಿರುವದು।

Verse 5

विषमः श्वेतपादश् च ध्रुवावर्तविवर्जितः अशुभावर्तसंयुक्तो वर्जनीयस्तुरङ्गमः

ದೇಹರಚನೆ ಅಸಮ, ಬಿಳಿ ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳ, ಧ್ರುವ (ಶುಭ) ಆವರ್ತವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಅಶುಭ ಆವರ್ತಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಕುದುರೆ ವರ್ಜ್ಯ।

Verse 6

रन्ध्रोपरन्ध्रयोर्द्वौ द्वौ द्वौ द्वौ मस्तकवक्षसोः प्रयाणे च ललाटे च कण्ठावर्ताः शुभा दश

ರಂಧ್ರ-ಉಪರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ ಎರಡು, ತಲೆ ಮತ್ತು ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಲಾ ಎರಡು; ಹಾಗೆಯೇ ಶಿಖೆ (ಪ್ರಯಾಣ) ಮತ್ತು ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ—ಕಂಠದ ಶುಭ ಆವರ್ತಗಳು ಒಟ್ಟು ಹತ್ತು.

Verse 7

मृक्कण्याञ्च ललाटे च कर्णमूले निगालके बाहुमूले गले श्रेष्ठा आवर्तास्त्वशुभाः परे

ನಡು/ಹಿಪ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ, ಕಿವಿಮೂಲದಲ್ಲಿ, ಕಂಠಗುಹೆಯಲ್ಲಿ (ನಿಗಾಲಕ), ಭುಜಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆವರ್ತಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳವು ಅಶುಭ।

Verse 8

शुकेन्द्रगोपचन्द्राभा ये च वायससन्निभाः सुवर्णवर्णाः स्निग्धाश् च प्रशस्यास्तु सदैव हि

ಗಿಳಿ, ಇಂದ್ರಗೋಪ ಕೀಟ ಅಥವಾ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಗೆಯ ವರ್ಣಸನ್ನಿಭರು; ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣವರ್ಣದ, ಸ್ನಿಗ್ಧ (ಮೃದುವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ) ಸ್ವಭಾವದವರು—ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ, ಶುಭಕರರು।

Verse 9

दीर्घग्रीवाक्षिकूटाश् च ह्रस्वकर्णाश् च शोभनाः चिकित्सन्तवेति ञ राक्षान्तुरङ्गमा यत्र विजयं वर्जयेत्ततः

ದೀರ್ಘ ಗ್ರೀವೆಯುಳ್ಳ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಕ್ಷಿಕೂಟ (ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಉಬ್ಬು) ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಕಿವಿಗಳಿರುವ ಕುದುರೆಗಳು ಶೋಭನ ಹಾಗೂ ಶುಭಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಶ್ವವೈದ್ಯ/ಪಾಲಕನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ-ಪಾಲನೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಆದರೆ ‘ರಾಕ್ಷಾ’ ಎಂಬ ದುಷ್ಪ್ರಭಾವ/ರೋಗದಿಂದ ಕುದುರೆ ಪೀಡಿತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಾಶೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

Verse 10

पालितस्तु हयो दन्ती शुभदो दुःखदो ऽन्यथा श्रियः पुत्रास्तु गन्धर्वा वाजिनो रत्नमुत्तमम्

ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ದಂತವಿರುವ ಆನೆ ಶುಭಫಲ ನೀಡುವವು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವೇ ದುಃಖಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ವಾಜಿನಿಗಳನ್ನು ‘ಶ್ರೀ’ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಯ ಪುತ್ರರು, ಗಂಧರ್ವಸಂಬಂಧಿಗಳು, ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 11

अश्वमेधे तु तुरगः पवित्रत्वात्तु हूयते वृषो निम्बवृहत्यौ च गुडूची च समाक्षिका

ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಅದರ ಪವಿತ್ರತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವೃಷಭವೂ; ಜೊತೆಗೆ ಬೇವು, ಬೃಹತೀ, ಗುಡೂಚಿ ಮತ್ತು ಜೇನುಸಹಿತ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನೂ (ಹವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ) ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 12

सिंहा गन्धकारी पिण्डी स्वेदश् च शिरसस् तथा हिङ्गु पुष्करमूलञ्च नागरं साम्लवेतसं

ಸಿಂಹಾ, ಗಂಧಕಾರೀ, ಪಿಂಡೀ ಹಾಗೂ ಶಿರಸ್ಸಿಗೆ ಸ್ವೇದನ; ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂಗು, ಪುಷ್ಕರಮೂಲ, ನಾಗರ (ಒಣಶುಂಠಿ) ಮತ್ತು ಸಾಮ್ಲ-ವೇತಸ (ಹುಳಿ ವೇತಸ)—ಇವು ಔಷಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಾಗಿ (ಯೋಗದಲ್ಲಿ) ಉಪಯೋಜ್ಯ।

Verse 13

पिप्पलीसैन्धवयुतं शूलघ्नं चीष्णवारिणा नागरातिविषा मुस्ता सानन्ता बिल्वमालिका

ಪಿಪ್ಪಲಿ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ ಲವಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಶೂಲ (ಉದರವೇದನೆ) ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. (ಈ ಯೋಗದಲ್ಲಿ) ನಾಗರ (ಒಣಶುಂಠಿ), ಅತಿವಿಷಾ, ಮುಸ್ತಾ, ಅನಂತಾ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ವ—ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ ‘ಬಿಲ್ವಮಾಲಿಕಾ’ ಎಂಬ ಔಷಧಯೋಗವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 14

क्वाथमेषां पिवेद्वाजी सर्वातीसारनाशनम् प्रियङ्गुसारिवाभ्याञ्च युक्तमाजं शृतं पयः

ಈ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಕ್ವಾಥವನ್ನು ಕುದುರೆ ಕುಡಿಯಲಿ; ಅದು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಅತಿಸಾರ/ಪ್ರವಾಹಿಕೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಿಯಂಗು ಮತ್ತು ಸಾರಿವಾ ಸೇರಿಸಿ ಕುದಿಸಿದ ಆಡು ಹಾಲನ್ನೂ ಕೊಡಬೇಕು.

Verse 15

पर्याप्तशर्करं पीत्वा श्रमाद्वाजी विमुच्यते द्रोणिकायान्तु दातव्या तैलवस्तिस्तुरङ्गमे

ಸಾಕಷ್ಟು ಸಕ್ಕರೆ-ನೀರು ಕುಡಿದರೆ ಕುದುರೆ ಶ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕುದುರೆಗೆ ದ್ರೋಣಿಕಾ-ಮಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತೈಲವಸ್ತಿ (ಎಣ್ಣೆ ಎನಿಮಾ) ನೀಡಬೇಕು.

Verse 16

कोष्ठजा च शिरा वेध्या तेन तस्य सुखं भवेत् दाऋइमं त्रिफला व्योषं गुडञ्च समभाविकम्

ಕೋಷ್ಠಜನ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಿರಾವೇಧ (ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣ) ಮಾಡಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ಸುಖ/ಉಪಶಮನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದಾಡಿಮ, ತ್ರಿಫಲಾ, ವ್ಯೋಷ (ತ್ರಿಕಟು) ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ—ಸಮಭಾಗವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

Verse 17

पिण्डमेतत् प्रदातव्यमश्वानां काशनाशनम् प्रियङ्गुलोध्रमधुभिः पिवेद्वृषरसं हयः

ಈ ಪಿಂಡ (ಬೋಲಸ್) ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಕೆಮ್ಮು-ನಾಶಕವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು. ಕುದುರೆ ಪ್ರಿಯಂಗು, ಲೋಧ್ರ ಮತ್ತು ಜೇನು ಸೇರಿಸಿದ ವೃಷರಸ (ಟಾನಿಕ್ ರಸ) ಕುಡಿಯಬೇಕು.

Verse 18

क्षीरं वा पञ्चकोलाद्यं काशनाद्धि प्रमुच्यते प्रस्कन्धेषु च सर्वेषु श्रेय आदौ विशोधणम्

ಅಥವಾ ಹಾಲು, ಅಥವಾ ಪಂಚಕೋಲಾದಿ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ತಯಾರಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಕೆಮ್ಮಿನಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಸ್ಕಂಧ/ಊರ್ಧ್ವಭಾಗದ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಶೋಧನ (ವಿಶೋಧನ) ಮಾಡುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

Verse 19

अभ्यङ्गोद्वर्तनैः स्नेहं नस्यवर्तिक्रमः स्मृतः ज्वरितानां तुरङ्गाणां पयसैव क्रियाक्रमः

ಅಭ್ಯಂಗ ಮತ್ತು ಉದ್ವರ್ತನದಿಂದ ಸ್ನೇಹನ ಮಾಡಬೇಕು; ನಸ್ಯ ಹಾಗೂ ವರ್ತಿಕರ್ಮವೂ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜ್ವರಪೀಡಿತ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮವನ್ನು ಹಾಲಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಡೆಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 20

लोध्रकन्धरयोर्मूलं मातुलाङ्गाग्निनागराः राज्ञीतुरङ्गमा यत्रेति ख घृतमिति ख कुष्ठहिङ्गुवचारास्नालेपोयं शोथनाशनः

ಲೋಧ್ರ ಮತ್ತು ಕಂಧರಾ ಬೇರುಗಳು, ಮಾತುಲಂಗ (ಸಿಟ್ರನ್), ಅಗ್ನಿ (ಚಿತ್ರಕ), ನಾಗರ (ಒಣ ಶುಂಠಿ) ಜೊತೆಗೆ—(ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಞೀ, ತುರಂಗಮಾ, ‘ಯತ್ರ’ ಅಥವಾ ‘ಘೃತ’ ಎಂಬ ಭೇದಪಾಠಗಳು)—ಕುಷ್ಠ, ಹಿಂಗು, ವಚಾ, ರಾಸ್ನಾ ಸೇರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಈ ಲೇಪವು ಶೋಥ (ಊತ)ವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 21

मञ्जिष्ठा मधुकं द्राक्षावृहत्यौ रक्तचन्दनम् त्रपुषीवीजमूलानि शृङ्गाटककशेरुकम्

ಮಂಜಿಷ್ಠಾ, ಮಧುಕ (ಯಷ್ಟಿಮಧು), ದ್ರಾಕ್ಷಾ, ಎರಡೂ ಬೃಹತೀಗಳು (ಬೃಹತೀ ಮತ್ತು ಕಂಟಕಾರೀ), ರಕ್ತಚಂದನ, ತ್ರಪುಷೀ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಬೇರುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಶೃಂಗಾಟಕ ಮತ್ತು ಕಶೇರುಕ—ಇವುಗಳನ್ನು ಯಥೋಕ್ತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾದ ದ್ರವ್ಯಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 22

अजापयःशृतमिदं सुशीतं शर्करान्वितं पीत्वा नीरशनो वाजी रक्तमेहात् प्रमुच्यते

ಮೇಕೆಯ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿದ ಈ ಕಷಾಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿಸಿ ಸಕ್ಕರೆ ಸೇರಿಸಿ ಕುಡಿದು, ನಂತರ ನಿರಾಹಾರವಾಗಿದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ರಕ್ತಮೇಹದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 23

मन्याहनुनिगालस्थशिराशोथो गलग्रहः अभ्यङ्गः कटुतैलेन तत्र तेष्वेव शस्यते

ಮನ್ಯಾ (ಕತ್ತಿನ ಹಿಂಭಾಗ), ಹನು (ದವಡೆ) ಮತ್ತು ನಿಗಾಲ (ಕಂಠಪ್ರದೇಶ)ದಲ್ಲಿರುವ ಶಿರೆಗಳ ಶೋಥ ಹಾಗೂ ಗಲಗ್ರಹ (ಗಂಟಲು ಬಿಗಿತ) ಇರುವಾಗ, ಆವೇ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಟು ತೈಲದಿಂದ ಅಭ್ಯಂಗವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

Verse 24

गलग्रहगदो शोथः प्रायशो गलदेशके प्रत्यक्पुष्पी तथा बह्निः सैन्धवं सौरसो रसः

ಗಲಾಗ್ರಹ (ಕಂಠ ಜಕಡಿಕೆ) ಹಾಗೂ ಕಂಠಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಶೋಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀ, ಬಹ್ನಿ, ಸೈಂಧವ (ಶಿಲಾಲವಣ) ಮತ್ತು ಸೌರಸರಸ (ಹುಳಿ ರಸ) ಔಷಧಯೋಗವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು।

Verse 25

कृष्णाहिङ्गुयुतैर् एभिः कृत्वा नस्यं न सीदति निशे ज्योतिष्मती पाठा कृष्णा कुष्ठं वचा मधु

ಈ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ (ಕರಿಮೆಣಸು) ಮತ್ತು ಹಿಂಗು ಸೇರಿಸಿ ನಸ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ಕಷ್ಟವಾಗದು। ರಾತ್ರಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ, ಪಾಠಾ, ಕೃಷ್ಣಾ, ಕುಷ್ಠ, ವಚಾ ಮತ್ತು ಮಧುವಿನಿಂದ ನಸ್ಯ ನೀಡಬೇಕು।

Verse 26

जिह्वास्तम्भे च लेपो ऽयं गुडमूत्रयुतो हितः तिलैर् यष्ट्या रजन्या च निम्बपत्रैश् च योजिता

ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಂಭ (ನಾಲಿಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವುದು) ದಲ್ಲಿ ಗುಡ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಯುಕ್ತ ಈ ಲೇಪ ಹಿತಕರ; ಎಳ್ಳು, ಯಷ್ಟಿಮಧು, ರಜನೀ (ಅರಿಶಿನ) ಮತ್ತು ಬೇವು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಬೇಕು।

Verse 27

क्षौद्रेण शोधनी पिण्डी सर्पिषा व्रणरोपणी अभिघातेन खञ्जन्ति ये ह्य् अश्चास्तीव्रवेदनाः

ಜೇನಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಿಂಡೀ ವ್ರಣವನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ; ತುಪ್ಪದಿಂದ 만든 ಪಿಂಡೀ ವ್ರಣರೋಪಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ। ಹೊಡೆತದಿಂದ ಲಂಗಡಾಗಿರುವ ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ವೇದನೆಯಿರುವ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಇವು ಪ್ರಯೋಗಗಳು।

Verse 28

परिषेकक्रिया तेषां तैलेनाशु रुजापहा दोषकोपाभिघाताभ्यां पक्वभिन्ने व्रणक्रमः

ಅವರಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಪರಿಷೇಕಕ್ರಿಯೆ ಶೀಘ್ರವೇ ನೋವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುತ್ತದೆ। ದೋಷಕೋಪ ಅಥವಾ ಆಘಾತದಿಂದ ಪಕ್ವವಾಗಿ ಒಡೆದ ವ್ರಣದಲ್ಲಿ ವ್ರಣಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು।

Verse 29

अश्वत्थोडुम्बरप्लक्षमधूकवटकल्कनैः

ಅಶ್ವತ್ಥ, ಉದುಂಬರ, ಪ್ಲಕ್ಷ, ಮಧೂಕ ಮತ್ತು ವಟ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಔಷಧ ಕಲ್ಕ (ಲೇಪ)ದಿಂದ।

Verse 30

प्रभूतसलिलः क्वाथः सुखोष्णः व्रणशोधनः शताह्वा नागरं रास्ना मञ्जिष्ठाकुष्ठसैन्धवैः

ಬಹಳ ನೀರಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕ್ವಾಥವನ್ನು ಸುಖಕರವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗೆ ಇಟ್ಟರೆ ವ್ರಣಶೋಧನವಾಗುತ್ತದೆ—ಶತಾಹ್ವಾ, ನಾಗರ, ರಾಸ್ನಾ, ಮಂಜಿಷ್ಠಾ, ಕುಷ್ಠ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವದಿಂದ ಸಿದ್ಧ।

Verse 31

देवदारुवचायुग्मरजनीरक्तचन्दनैः तैलसिद्धं कषायेण गुडूच्याः पयसा सह

ದೇವದಾರು, ವಚಾ, ಯುಗ್ಮ-ರಜನಿ (ಎರಡು ಹರಿದ್ರೆಗಳು) ಮತ್ತು ರಕ್ತಚಂದನದಿಂದ; ಗುಡೂಚಿಯ ಕಷಾಯ ಹಾಗೂ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಔಷಧ ತೈಲ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು।

Verse 32

तिलतैलेनेति ख म्रक्षेण वस्तिनश्ये च योज्यं सर्वत्र लिङ्गिने रक्तस्रावो जलौकाभिर् नेत्रान्ते नेत्ररोगितः

‘ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯಿಂದ’—ಎಂದು ವಿಧಿ: ಮರ್ಧನ/ಅಭ್ಯಂಗವಾಗಿ ಹಚ್ಚಬೇಕು; ಬಸ್ತಿ ಯೋಗ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಬೇಕು. ಲಿಂಗದ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಜಲೌಕಗಳಿಂದ ರಕ್ತಮೋಕ್ಷಣ; ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲೆ ರೋಗವಿದ್ದರೆ ಯಥೋಚಿತ ನೇತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 33

खादितोडुम्बराश्वत्थकषायेण च साधनम् धात्रीदुरालभातिक्ताप्रियङ्गुकुङ्कुमैः समैः

ಉದುಂಬರ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತ್ಥದ ಕಷಾಯದಿಂದ ಔಷಧ ಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಧಾತ್ರೀ, ದುರಾಲಭಾ, ತಿಕ್ತಾ, ಪ್ರಿಯಂಗು, ಕುಂಕುಮ—ಇವೆಲ್ಲ ಸಮಭಾಗವಾಗಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು।

Verse 34

गुडूच्या च कृतः कल्को हितो युक्तावलम्बिने उत्पाते च शिले श्राव्ये शुष्कशेफे तथैव च

ಗುಡೂಚಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಲ್ಕ (ಲೇಪ) ಆಧಾರಪಟ್ಟಿ ಬೇಕಾಗುವ ಅಂತ್ರವೃದ್ಧಿ/ಹೆರ್ನಿಯಾ ಪೀಡಿತನಿಗೆ ಹಿತಕರ; ಹಾಗೆಯೇ ಗುದಭ್ರಂಶ, ಮೂತ್ರಾಶ್ಮರಿ/ಕಲ್ಲು, ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರ ಮತ್ತು ಶಿಶ್ನಶುಷ್ಕತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯುಕ್ತ।

Verse 35

क्षिप्रकारिणि दोषे च सद्यो विदलमिष्यते गोशकृन्मञ्जिकाकुष्ठरजनीतिलमर्षपैः

ದೋಷಗಳ ತ್ವರಿತ (ತೀವ್ರ) ವಿಕಾರ ಉಂಟಾದಾಗ ತಕ್ಷಣ ನೀಡಬೇಕಾದ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಗೋಶಕೃತ್, ಮಂಜಿಕಾ, ಕುಷ್ಠ, ರಜನಿ (ಅರಿಶಿನ), ತಿಲ ಮತ್ತು ಮರ್ಷಪ (ಸಾಸಿವೆ) ಸೇರಿಸಿ।

Verse 36

गवां मूत्रेण पिष्टैश् च मर्दनं कण्डुनाशनम् शीतो मधुयुतः क्वाथो नाशिकायां सशर्करः

ಗೋಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರೆದು ಮಾಡಿದ ಲೇಪದಿಂದ ಮರ್ಧನ ಮಾಡಿದರೆ ಕೆರಕು (ಕಂಡು) ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ತಣ್ಣಗ 만든, ಜೇನು ಸೇರಿಸಿದ ಕ್ವಾಥವನ್ನು ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಬೇಕು.

Verse 37

रक्तपित्तहरः पानादश्वकर्णैस्तथैव च सप्तमे सप्तमे देयमश्वानां लवणं दिने

ಪಾನರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದರೆ ಇದು ರಕ್ತಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಅಶ್ವಕರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ. ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಏಳನೇ ದಿನ ಉಪ್ಪನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

Verse 38

तथा भुक्तवतान्देया अतिपाने तु वारुणी जीवनीयैः समधुरैर् मृद्वीकाशर्करायुतैः

ಹಾಗೆಯೇ ಊಟ ಮಾಡಿದವನಿಗೂ ಇದನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಅತಿಪಾನ (ಅತಿಮದ್ಯಪಾನ)ದಲ್ಲಿ ವಾರುಣಿಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು—ಜೀವನೀಯ, ಸಮಮಧುರ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಮೃದ್ವೀಕಾ (ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ) ಮತ್ತು ಶರ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ।

Verse 39

सपिप्पलीकैः शरदि प्रतिपानं सपद्मकैः विडङ्गापिप्पलीधान्यशताह्वालोध्रसैन्धवैः

ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಪಿಪ್ಪಲಿ ಹಾಗೂ ಪದ್ಮಕಯುಕ್ತ ಪ್ರತಿಪಾನವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಡಂಗ, ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಧಾನ್ಯ, ಶತಾಹ್ವಾ, ಲೋಧ್ರ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ (ಶಿಲಾಲವಣ) ಸೇರಿರಲಿ।

Verse 40

मचित्रकैस्तुरङ्गाणां प्रतिपानं हिमागमे लोध्रप्रियङ्गुकामुस्तापिप्पलीविश्वभेषजैः

ಹಿಮಾಗಮದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಯುಕ್ತ ಪ್ರತಿಪಾನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಅದರಲ್ಲಿ ಲೋಧ್ರ, ಪ್ರಿಯಂಗು, ಮುಸ್ತಾ, ಪಿಪ್ಪಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಭೇಷಜ (ಒಣ ಶುಂಠಿ) ಸೇರಿಸಬೇಕು।

Verse 41

सक्षौद्रैः प्रतिपानं स्याद्वसन्ते कफनाशनम् प्रियङ्गुपिप्पलीलोध्रयष्ट्याक्षैः समहौषधैः

ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಜೇನುಸಹಿತ ಪ್ರತಿಪಾನವು ಕಫನಾಶಕವೆಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಪ್ರಿಯಂಗು, ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಲೋಧ್ರ, ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವ (ಯಷ್ಟಿಮಧು) ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಔಷಧಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರಲಿ।

Verse 42

निदाघे सगुडा देया मदिरा प्रतिपानके वेधनमिस्यत इति ज , ञ च लोध्रकाष्ठं सलवणं पिप्पल्यो विश्वभेषजम्

ನಿದಾಘ (ಬೇಸಿಗೆ)ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಲ್ಲ ಮಿಶ್ರಿತ ಮದಿರೆಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ವೇಧನಾ (ಚುಚ್ಚುವ ನೋವು)ಯಲ್ಲಿ ಲೋಧ್ರಕಾಷ್ಠ, ಲವಣ, ಪಿಪ್ಪಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಭೇಷಜ (ಒಣ ಶುಂಠಿ) ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 43

भवेत्तैलयुतैर् एभिः प्रतिपानं घनागमे निदाघोद्वृतपित्तार्ताः शरत्सु पुष्टशोणिताः

ಘನಾಗಮ (ಮಳೆಗಾಲ)ದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರತಿಪಾನವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಪಿತ್ತದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದವರು ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಶೋಣಿತಪುಷ್ಟಿ (ರಕ್ತಪೋಷಣೆ) ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 44

प्रावृड्भिन्नपुरीषाश् च पिवेयुर्वाजिनो घृतम् पिवेयुर्वाजिनस्तैलं कफवाय्वधिकास्तु ये

ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಲವು ಸಡಿಲವಾಗುವ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ತುಪ್ಪ ಕುಡಿಸಬೇಕು; ಕಫ ಮತ್ತು ವಾಯು ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಪಾನವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 45

स्नेहव्यापद्भवो येषां कार्यं तेषां विरूक्षणम् त्र्यहं यवागूरूक्षा स्याद् भोजनं तक्रसंयुतम्

ಸ್ನೇಹಪಾನದಿಂದ ಉಪದ್ರವ ಉಂಟಾದವರಿಗೆ ರೂಕ್ಷಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಮೂರು ದಿನ ಅವರ ಆಹಾರವು ರೂಕ್ಷ ಯವಾಗೂ ಆಗಿ, ತಕ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು।

Verse 46

शरन्निदाघयोः सर्पिस्तैलं शीतवसन्तयोः वर्षासु शिशिरे चैव वस्तौ यमकमिष्यते

ಶರದ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಎಣ್ಣೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಶೀತ ಋತು ಮತ್ತು ವಸಂತದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಳೆಗಾಲ ಮತ್ತು ಶಿಶಿರದಲ್ಲಿಯೂ ‘ಯಮಕ’ (ತುಪ್ಪ-ಎಣ್ಣೆ ಮಿಶ್ರಣ) ಬಳಕೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 47

गुर्वभिष्यन्दिभक्तानि व्यायामं स्नाजमातपम् वायुवर्जञ्च वाहस्य स्नेहपीतस्य वर्जितम्

ಸ್ನೇಹಪಾನ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಭಾರವಾದ ಹಾಗೂ ಅಭಿಷ್ಯಂದಿ (ಕಫವರ್ಧಕ) ಆಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯಾಯಾಮ, ಸ್ನಾನ, ಬಿಸಿಲು/ತಾಪ, ನೇರ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ವಾಹನಯಾನವೂ ನಿಷಿದ್ಧ।

Verse 48

स्नानं पानं शकृत्क्रूष्ठमश्वानां सलिलागमे अत्यर्थं दुर्दिने काले पानमेकं प्रशस्यते

ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಸಿಕ್ಕಾಗ ಸ್ನಾನ, ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಮಲ-ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ ಸಹಜ; ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲೂ ಅಸಮಯದಲ್ಲೂ ಕೇವಲ ನೀರು ಕುಡಿಸುವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 49

युक्तशीतातपे काले द्विःपानं स्नपनं सकृत् ग्रीष्मे त्रिस्नानपानं स्यच्चिरं तस्यायगाहनम्

ಶೀತ–ಬಿಸಿಲು ಸಮವಾಗಿರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಜಲಪಾನ ಮಾಡಿ, ಒಂದು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಬಾರಿ ಜಲಪಾನ ಯುಕ್ತ; ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅವಗಾಹನ (ಮುಳುಗಿ ಇರುವುದು) ಮಾಡುವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ.

Verse 50

निस्तूषाणां प्रदातव्या यवानां चतुराटकी चणकव्रीहिमौद्गानि कलायं वापि दापयेत्

ಹೊರಚಿಪ್ಪು ತೆಗೆದ ಯವವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಆṭಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಡಲೆ, ಅಕ್ಕಿ, ಹೆಸರುಬೇಳೆ (ಮುದ್ಗ) ಅಥವಾ ಬಟಾಣಿ (ಕಲಾಯ)ಯನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.

Verse 51

अहोरात्रेण चार्धस्य यवसस्य तुला दश अष्टौ शुष्कस्य दातव्याश् चतस्रो ऽथ वुषस्य वा

ಒಂದು ಅಹೋರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಧಾವಧಿಗೆ ಹಸಿರು ಯವದ ಹದಿನೆಂಟು ತುಲಾ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಅಥವಾ ಒಣ (ಯವದ) ನಾಲ್ಕು ತುಲಾ—ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ವುಷ ಇತ್ಯಾದಿ ಧಾನ್ಯ/ಉತ್ಪನ್ನದ ಸಮತೂಲ್ಯ ದಾನ.

Verse 52

दूर्वा पित्तं यवः कासं वुषश् च श्लोष्मसञ्चयम् नाशयत्यर्जुनः श्वासं तथा मानो बलक्षयम्

ದೂರ್ವಾ ಪಿತ್ತವಿಕಾರವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಯವ ಕೆಮ್ಮನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ; ವುಷ ಕಫಸಂಚಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನ ವೃಕ್ಷ ಶ್ವಾಸಕಷ್ಟವನ್ನು ಶಮಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಮಾನ’ ಎಂಬ ಬಲವರ್ಧಕ ಔಷಧಿ ಬಲಕ್ಷಯವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 53

वातिकाः पैत्तिकाश् चैव श्लेष्मजाः सान्निपातिकाः न रोगाः पीडयिष्यन्ति दूर्वाहारन्तुरङ्गमम्

ವಾತಜ, ಪಿತ್ತಜ, ಕಫಜ ಹಾಗೂ ಸನ್ನಿಪಾತಜ—ಈ ರೋಗಗಳು ದೂರ್ವೆಯನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿ ಅಂತರಂಗ ದೇಹ ರಕ್ಷಿತನಾದವನನ್ನು ಪೀಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 54

द्वौ रज्जुबन्धौ दुष्टानां पक्षयोरुभयोरपि पश्चाद्धनुश् च कर्तर्व्यो दूरकीलव्यपाश्रयः

ದೋಷಯುಕ್ತ (ವಕ್ರ) ಧನುಸ್ಸಿನ ಎರಡೂ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೂ ಎರಡು ರಜ್ಜುಬಂಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ನಂತರ ದೂರ ನೆಟ್ಟ ಕೀಲಿನ ಆಧಾರಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಧನುಸ್ಸಿನ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು।

Verse 55

वासेयुस्त्वास्तृते स्थाने कृतधूपनभूमयः यत्रोपन्यस्तयवसाः सप्रदीपाः सुरक्षिताः कृकवाक्वजकपयो धार्यश्चाश्वगृहे मृगाः

ಅವುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಾಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು; ನೆಲವನ್ನು ಧೂಪನ (ಧೂಮ-ಶುದ್ಧೀಕರಣ) ಮಾಡಿರಬೇಕು; ಅಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು/ಯವಸ ಮೇವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ, ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡಬೇಕು. ಅಶ್ವಗೃಹದಲ್ಲಿ ಕೃಕವಾಕು ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಆಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಪಶುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಮೃಗಗಳನ್ನೂ ಅಶ್ವಗೃಹದಲ್ಲೇ ಇರಿಸಬಹುದು।