Adhyaya 287

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे गजचिकित्सा नाम षडशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्ताशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्ववाहनसारः धन्वन्तरिर् उवाच अश्ववाहनसारञ्च वक्ष्ये चाश्वचिकित्सनम् वाजिनां संग्रहः कार्यो धर्मकमार्थसिद्धये

ಹೀಗೆ ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ 'ಗಜಚಿಕಿತ್ಸೆ' ಎಂಬ 286ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಈಗ 'ಅಶ್ವವಾಹನಸಾರ' ಎಂಬ 287ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: 'ನಾನು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಯ ಸಾರ ಮತ್ತು ಅಶ್ವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಧರ್ಮ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.'

Verse 2

अश्विनी श्रणं हस्तं उत्तरात्रितयन्तथा नक्षत्राणि प्रशस्तानि हयानामादिवाहने

ಅಶ್ವಿನಿ, ಶ್ರವಣ, ಹಸ್ತ ಮತ್ತು ಮೂರು ಉತ್ತರಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು (ಉತ್ತರಾಫಲ್ಗುಣಿ, ಉತ್ತರಾಷಾಢ, ಉತ್ತರಾಭಾದ್ರಪದ) ಕುದುರೆಗಳ ಮೊದಲ ಸವಾರಿ ಅಥವಾ ಬಳಕೆಗೆ ಮಂಗಳಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 3

हेमन्तः शिशिरश् चैव वसन्तश्चाश्ववाहने ग्रीष्मेशरदि वर्षासु निषिद्धं वाहनं हये

ಹೇಮಂತ, ಶಿಶಿರ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುಗಳು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ; ಆದರೆ ಗ್ರೀಷ್ಮ, ಶರದ್ ಮತ್ತು ವರ್ಷಾ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

Verse 4

तीव्रैर् न च परैर् दण्डैर् अदेशे न च ताडयेत् कीलास्थिसंकुले चैव विषमे कण्टकान्विते

ಮೊಳೆಗಳು, ಮೂಳೆಗಳು, ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ತಗ್ಗುಗಳಿರುವ ಅಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಬಾರದು ಅಥವಾ ಹೊಡೆಯಬಾರದು.

Verse 5

वालुकापङ्गसंच्छन्ने गर्तागर्तप्रदूषिते अचित्तज्ञो विनोपायैर् वाहनं कुरुतेतु हः

ಭೂಮಿ ಮರಳು ಮತ್ತು ಕೆಸರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು, ಗುಂಡಿ-ಗುಂಡಿಗಳಿಂದ ಅಪಾಯಕರವಾಗಿರುವಾಗ, ಯುಕ್ತಿಯಾದ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಬಳಸದೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಓಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವನು ಮೂಢನು।

Verse 6

स वाह्यते हयेनैव पृष्ठस्थः कटिकां विनाअप्_२८७००६अब्छन्दं विज्ञापयेत् कोपि सकृती धीमतां वरः

ಅವನು ಕೇವಲ ಕುದುರೆಯಿಂದಲೇ ಹೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ—ಸೇಡಲ್ ಇಲ್ಲದೆ ಕುದುರೆಯ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೂತವನಾಗಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಯಾವುದೋ ಸಮರ್ಥನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ವಿವರಿಸಬಲ್ಲನು।

Verse 7

अभ्यासादभियोगाच्च विनाशास्त्रं स्ववाहकः स्नातस्य प्रङ्मुखस्याथ देवान् वपुषि योजयेत्

ಪುನಃಪುನಃ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರ ಅನ್ವಯದಿಂದ, ತನ್ನ ಸಾಧನ/ವಾಹನವನ್ನು ತಾನೇ ಧರಿಸಿದ ಸಾಧಕನು ವಿನಾಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಪೂರ್ವಮುಖನಾಗಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 8

प्रणवादिनमोन्तेन स्ववीजेन यथाक्रमम् ब्रह्मा चित्ते वले विष्णुर्वैनतेयः पराक्रमे

ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ‘ನಮಃ’ದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಬೀಜಾಕ್ಷರವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ—ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು, ಬಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವೈನತೇಯ (ಗರುಡ)ನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 9

पार्श्वे रुद्रा गुरुर्बुद्धौ विश्वेदेवाथ मर्मसु दृगावर्ते दृशीन्द्वर्कौ कर्णयोरश्विनौ तथा

ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಗುರು (ಬೃಹಸ್ಪತಿ) ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇದೇವರು; ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲೆ/ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ದೃಶೀ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರ; ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಿನಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 10

जठरे ऽग्निः स्वधा स्वेदे वग्जिह्वायां जवे ऽनिलः पृष्ठतो नाकपृष्ठस्तु खुराग्रे सर्वपर्वताः

ಉದರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಬೆವರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಧಾ; ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ವಾಕ್; ವೇಗದಲ್ಲಿ ಅನಿಲ. ಹಿಂದೆ ‘ನಾಕಪೃಷ್ಠ’ವಿದ್ದು, ಖುರಗಳ ಅಗ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು.

Verse 11

ताराश् च रोमकूपेषु हृदि चान्द्रमसी कला तेजस्यग्नीरतिः श्रोण्यां ललाटे च जगत्पतिः

ದೇಹದ ರೋಮಕೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಾರಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಲೆಯನ್ನು; ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಗ್ನೀರತಿಯನ್ನು; ಮತ್ತು ಶ್ರೋಣಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಲಲಾಟದಲ್ಲಿಯೂ ಜಗತ್ಪತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ಭಾವಿಸಬೇಕು.

Verse 12

ग्रहाश् च हेषिते चैव तथैवोरसि वासुकिः उपोषितो ऽर्चयेत् सादी हयं दक्षश्रुतौ जपेत्

ಅಶುಭ ಹೇಷಿತ (ಹಿನ್ಹಿನಾಟ) ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೋವು ಬಂದರೆ ಅದು ವಾಸುಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವತೆಯನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಬೇಕು; ‘ಸಾದೀ’ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಲ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹಯಗ್ರೀವಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು.

Verse 13

हय गन्धर्वराजस्त्वं शृणुष्व वचनं गम गन्धर्वकुलजातस्त्वं माभूस्त्वं कुलदूषकः

ಹೇ ಹಯ, ಗಂಧರ್ವರಾಜನೇ! ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೊರಟುಹೋಗು. ನೀನು ಗಂಧರ್ವಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು; ನಿನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ಕಲಂಕಿತಗೊಳಿಸಬೇಡ.

Verse 14

द्विजानां सत्यवाक्येन सोमस्य गरुडस्य च रुद्रस्य वरुणस्यैव पवनस्य बलेन च

ದ್ವಿಜರ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಸೋಮ, ಗರುಡ, ರುದ್ರ, ವರುಣ ಮತ್ತು ಪವನ (ವಾಯು) ಇವರ ಬಲದಿಂದ (ಇದು ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿ).

Verse 15

हुताशनस्य दीप्त्या च स्मर जातिं तुरङ्गम स्मर राजेन्द्रपुत्रस्त्वं सत्यवाक्यमनुस्मर

ಹುತಾಶನ (ಅಗ್ನಿ)ನ ದೀಪ್ತಿಯಿಂದ, ಹೇ ಅಶ್ವವೇ, ನಿನ್ನ ನಿಜ ಜನ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ನೀ ರಾಜಾಧಿರಾಜನ ಪುತ್ರನು; ಸತ್ಯವಾಕ್ಯವನ್ನು ಮರುಮರು ಅನുസ್ಮರಿಸು.

Verse 16

कणिकां विनेति क , ञ च स्मर त्वं वारुणीं कन्यां स्मर त्वं कौस्तुभं मणिं क्षिरोदसागरे चैव मथ्यमाने सुरासुरैः

‘ಕ’ ಮತ್ತು ‘ಞ’ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಮಲಹರವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸು; ವಾರುಣೀ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು; ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿಯನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸು—ದೇವಾಸುರರು ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಮಥಿಸಿದಾಗ ಅವು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 17

तत्र देवकुले जातः स्ववाक्यं परिपालय कुले जातस्त्वमश्वानां मित्रं मे भव शास्वतम्

ನೀ ಅಲ್ಲಿ ದೇವಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಸ್ವವಾಕ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸು. ಅಶ್ವಗಳ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ನೀನು ನನ್ನ ಶಾಶ್ವತ ಮಿತ್ರನಾಗು.

Verse 18

शृणु मित्र त्वमेतच्च सिद्धो मे भव वाहन विजयं रक्ष माञ्चैव समरे सिद्धिमावह

ಹೇ ಮಿತ್ರನೇ, ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು; ಹೇ ವಾಹನವೇ, ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧನಾಗು. ನನ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ಸಮರದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನೂ ಕಾಪಾಡು; ನನಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡು.

Verse 19

तव पृष्ठं समारुह्य हता दैत्याः सुरैः पुरा अधुना त्वां समारुह्य जेष्यामि रिपुवाहिनीं

ನಿನ್ನ ಬೆನ್ನೇರಿಕೊಂಡು ದೇವರುಗಳು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು; ಈಗ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಏರಿ ನಾನು ಶತ್ರುಸೈನ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸುವೆನು.

Verse 20

कर्णजापन्ततः कृत्वा विमुह्य च तथा प्यरीन् पर्यानयेद्धयं सादी वहयेद्युद्धतो जयः

ಶತ್ರುವಿನ ಕಿವಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತ‑ಚಲನೆಯಂತಹ ತಂತ್ರ ಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸಿ, ಸವಾರನು ಕುದುರೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಮರುಹೊಂದಿಸಬೇಕು; ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರೆ ಜಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 21

सञ्जाताः स्वशरीरेण दोषाः प्रायेण वाजिनां हन्यन्ते ऽतिप्रयत्नेन गुणाः सादिवरैः पुनः

ಕುದುರೆಯ ಸ್ವದೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷಗಳು ಬಹುಪಾಲು ಕಠಿಣ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಅದರ ಗುಣಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ತರಬೇತುದಾರರು/ಸವಾರರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 22

सहजा इव दृश्यन्ते गुणाः सादिवरोद्भवाः नाशयन्ति गुणानन्ये सादिनः सहजानपि

ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸವಾರ/ತರಬೇತುದಾರರಿಂದ ಉಂಟಾದ (ಅರ್ಜಿತ) ಗುಣಗಳು ಸಹಜವಾದಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಇತರ ಸವಾರರು ವಿರೋಧ ಉಂಟಾದಾಗ ಆ ಅರ್ಜಿತ ಗುಣಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಗುಣಗಳನ್ನು, ಸಹಜ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಸಹ, ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾರೆ।

Verse 23

गुणानेको विजानाति वेत्ति दोषांस् तथापरः धन्यो धीमान् हयं वेत्ति मन्दधीः

ಒಬ್ಬನು ಗುಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಹಾಗೆಯೇ ದೋಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎರಡನ್ನೂ ತಿಳಿದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಧನ್ಯನು; ಮಂದಬುದ್ಧಿಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿಯದು।

Verse 24

अकर्मज्ञो ऽनुपायज्ञो वेगासक्तो ऽतिकोपनः घनदण्डरतिच्छिद्रे यः ममोपि न शस्यते

ಯೋಗ್ಯ ಕರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯದವನು, ಉಪಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದವನು, ಆವೇಗಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತನಾದವನು, ಅತಿಕೋಪಿಯಾದವನು, ಕಠಿಣ ದಂಡದಲ್ಲಿ ರತನು ಮತ್ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯ (ಛಿದ್ರ) ಹುಡುಕಿ ದುರುಪಯೋಗಿಸುವವನು—ಅಂತಹವನು ನನಗಿಂದಲೂ ಶಿಫಾರಸುಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ।

Verse 25

उपायज्ञो ऽथ चित्तज्ञो विशुद्धो दोषनाशनः गुणार्जनपरो नित्यं सर्वकर्मविशारदः

ಅವನು ಯಜ್ಞದ ಉಪಾಯ-ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು; ಚಿತ್ತ ಹಾಗೂ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಶುದ್ಧನು, ದೋಷನಾಶಕನು. ನಿತ್ಯ ಗುಣಾರ್ಜನದಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ, ಸರ್ವ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನು.

Verse 26

प्रग्रहेण गृहीत्वाथ प्रविष्टो वाहभूतलम् सव्यापसव्यभेदेन वाहनीयः स्वसादिना

ನಂತರ ಲಗಾಮನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಾಹನದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಸವಾರನು ತನ್ನ ಆಸನ ಮತ್ತು ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಎಡ-ಬಲ ಭೇದದಿಂದ ವಾಹನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ನಡೆಸಬೇಕು.

Verse 27

तथासुरनिति ज , ञ , ट च सह जाताः शरीरेणेति ञ आरुह्य सहसा नैव ताड्नीयो हयोत्तमः ताडनादुभयमाप्नोति भयान्मोहश् च जायते

ಈ ರೀತಿ (ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು) ತಿಳಿದು—ಕುದುರೆಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿದಾಗ—ಏರಿದ ತಕ್ಷಣ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಅಚಾನಕ ಹೊಡೆಯಬಾರದು. ಹೊಡೆಯುವುದರಿಂದ ದ್ವಿವಿಧ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಭಯದಿಂದ ಮೋಹ (ನಿಯಂತ್ರಣಭ್ರಂಶ)ವೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

Verse 28

प्रातः सादी प्लुतेनैव वल्गामुद्धृत्य चालयेत् मन्दं मन्दं विना नालं धृतवल्गो दिनान्तरे

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸವಾರನು ಸಣ್ಣ ಜಿಗಿತದೊಂದಿಗೆ ಲಗಾಮನ್ನು ಎತ್ತಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಚಲಿಸಬೇಕು. ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ—ನಾಲ/ಖುರದಿಂದ ಹೊಡೆಯದೆ—ಲಗಾಮನ್ನು ಹಿಡಿದು, ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.

Verse 29

प्रोक्तमाश्वसनं सामभेदो ऽश्वेन नियोज्यते कषादिताड्नं दण्डो दानं कालसहिष्णुता

ಮೊದಲ ಉಪಾಯ ‘ಆಶ್ವಾಸನ’ (ಸಾಂತ್ವನ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೂತನ ಮೂಲಕ ‘ಸಾಮ’ ಮತ್ತು ‘ಭೇದ’ವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಚಾಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವುದು ‘ದಂಡ’; ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದು ‘ದಾನ’; ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸಹನೆ ‘ಕಾಲಸಹಿಷ್ಣುತೆ’.

Verse 30

पर्वपूर्वविशुद्धौ तु विदध्यादुत्तरोत्तरम् जिह्वातले विनायोगं विदध्याद्वाहने हये

ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಶುದ್ಧಿ ಮಾಡುವಾಗ ಪೂರ್ವವಿಧಿಯ ನಂತರ ಉತ್ತರವಿಧಿಯನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಜಿಹ್ವಾತಲದಲ್ಲಿ ನಿಯತ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿ, ವಾಹನರೂಪವಾಗಿ—ಅಶ್ವವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು—ಅದೇ ಔಷಧವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

Verse 31

गुणेतरशतां वल्गां सृक्कण्या सह गाहयेत् विस्मार्य वाहनं कुर्याच्छिथिलानां शनैः शनैः

ಬಹು ಪಟ್ಟಿಗಳಿರುವ ವಲ್ಗೆ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಶ್ವವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, ಅದರ ಭಯ/ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಮರೆಸಿಸಿ ಸವಾರಿಗೆ ತರಬೇತಿಸಬೇಕು.

Verse 32

हयं जिह्वाङ्गमाहीने जिह्वाग्रन्थिं विमोचयेत् गाटतां मोचयेत्तावद्यावत् स्तोभं न सुञ्चति

ಜಿಹ್ವಾಂಗದೋಷವಿರುವ ಅಶ್ವದ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರಂಥಿ (ಫ್ರೆನುಲಂ)ಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಬೇಕು/ಸಡಿಲಿಸಬೇಕು. ‘ಸ್ತೋಭ’ (ಅಟಕಾಟ ಧ್ವನಿ) ಬಾರದವರೆಗೆ ಜಿಹ್ವೆಯ ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕು.

Verse 33

कुर्याच्छतमुरस्त्राणमविलालञ्च मुञ्चति ऊर्धाननः स्वभाद्यस्तस्योरस्त्राणमश्लथम्

ಅವನು ನೂರು ಪದರಗಳ ಉರಸ್ತ್ರಾಣ (ವಕ್ಷರಕ್ಷಕ)ವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಸಡಿಲತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು/ಬಿಡಬೇಕು. ಮುಖವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ, ತನ್ನ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಾ, ಅವನ ಉರಸ್ತ್ರಾಣ ದೃಢವಾಗಿ ಅಶಿಥಿಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 34

विधाय वाहयेद्दृष्ट्या लीलया सादिसत्तमः तस्य सव्येन पूर्वेण संयुक्तं सव्यवल्गया

ಹೀಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಶ್ವಾರೋಹಿ ಕೇವಲ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ, ಸುಲಭ ಲೀಲಾಭಾವದಿಂದ ಅಶ್ವವನ್ನು ಚಲಿಸಬೇಕು. ಅದರ ಎಡ ಮುಂಭಾಗ ಎಡ ವಲ್ಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸಮನ್ವಯದಲ್ಲಿರಬೇಕು.

Verse 35

यः कुर्यात्पश्चिमं पादं गृहीतस्तेन दक्षिणः क्रमेणानेन यो सेवां कुरुते वामवल्गया

ಯಾರು ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾದವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅದು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಲಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಯಾರು ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ವಾಮಾವರ್ತವಾಗಿ—ಶುಭ ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ—ಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 36

पादौ तेनापि पादः स्याद्गृहीतो वाम एव हि अग्रे चेच्चरणे त्यक्ते जायते सुदृढासनं

ಅದೇ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ನಿಜವಾಗಿ ಮೊದಲು ಎಡಪಾದವನ್ನೇ ಹಿಡಿಯಬೇಕು. ಪಾದವನ್ನು ಮುಂದೆ ಬಿಡಿಸಿ (ಸ್ಥಿರವಾಗಿ) ಇಟ್ಟಾಗ ಅತ್ಯಂತ ದೃಢ ಆಸನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 37

यौ हृतौ दुष्करे चैव मोटके नाटकायनं सव्यहीनं खलीकारो हनेन गुणने तथ

‘ಯೌ’ ಮತ್ತು ‘ಹೃತೌ’ ಎಂಬ ಪದಗಳು ‘ದುಷ್ಕರ ಕಾರ್ಯ’ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ. ‘ಮೋಟಕ’ ಎಂಬುದು ನಾಟಕಾಯನ (ನಾಟ್ಯಪಾಠ/ಖಂಡ)ದ ಸಂಜ್ಞೆ. ‘ಸವ್ಯಹೀನ’ನನ್ನು ‘ಖಲೀಕಾರ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಹನೇನ’ ಪದವು ‘ಗುಣನ/ಗಣನೆ’ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 38

स्वहावं हि तुरङ्गस्य मुखव्यावर्तनं पुरः न चैवेत्थं तुरङ्गाणां पादग्रहणहेतवः

ಕುದುರೆಯು ಮುಖವನ್ನು ಮುಂದೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು ಅದರ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವವೇ; ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು (ಅಥವಾ ತಡೆಯಲು) ಇದು ಯುಕ್ತ ಕಾರಣವಲ್ಲ।

Verse 39

विश्वस्तं हयमालोक्य गाढमापीड्य चासनं रोकयित्वा मुखे पादं ग्राह्यतो लोकनं हितं

ಕುದುರೆ ವಿಶ್ವಾಸಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ ಆಸನ (ಸಡ್ಡಲ್)ವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಬೇಕು; ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಮುಖದ ಬಳಿ ಮುಂಭಾಗದ ಪಾದವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು—ಈ ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಿತಕರವಾಗಿದೆ।

Verse 40

गाढमापीड्य रागाभ्यां वल्गामाकृष्य गृह्यते तद्वन्धनाद् युग्मपादं तद्वद्वक्वनमुच्यते

ಎರಡು ರಾಗಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಿ ವಲ್ಗೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಎಳೆದಾಗ ಕುದುರೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ವಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಬಂಧಿಸಿದರೆ ಅದರ ಜೋಡಿ ಮುಂಭಾಗದ ಕಾಲುಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗುತ್ತವೆ; ಇಂತಹ ನಿಯಂತ್ರಣಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ‘ವಕ್ವನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 41

संयोज्य वल्गया पादान् वल्गामामोच्य वाञ्छितम् वाह्यपार्ष्णिप्रयोगात्तु यत्र तत्ताडनं मतम्

ವಲ್ಗೆಯ ಮೂಲಕ ಕುದುರೆಯ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ನಂತರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ವಲ್ಗೆಯನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಮಡಕೆಯ (ಹೀಲ್) ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ‘ತಾಡನ’ (ತಿದ್ದುಪಡಿ ಚಾಲನಾ ಸಹಾಯ) ಎಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 42

प्रलयाविप्लवे ज्ञात्वा क्रमेणानेन बुद्धिमान् मोटनेन चतुर्थेन विधिरेष बिधीयते

ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ವಿಪ್ಲವವನ್ನು ತಿಳಿದು ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಇದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು. ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಧಾನವಾದ ‘ಮೋಟನ’ ಮೂಲಕ ಈ ವಿಧಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ.

Verse 43

नाधत्ते ऽधश् च पादं यो ऽश्वो लघुनि मण्डले मोटनोद्वक्कनाभ्यान्तु ग्राहयेत् पादमीशितं

ಸಣ್ಣ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ (ವ್ಯಾಯಾಮ ವಲಯದಲ್ಲಿ) ಕುದುರೆ ತನ್ನ ಕುದುರೆಕಾಲನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಇಡದಿದ್ದರೆ, ನಾಭಿ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮೀಪದ ‘ಮೋಟನ’ ಮತ್ತು ‘ಉದ್ವಕ್ಕ’ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಕಾಲನ್ನು ಇಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 44

वटयित्वासने गाटं मन्दमादाय यो ब्रजेत् ग्राह्यते संग्रहाद्यत्र तत्संग्रहणमुच्यते

ಪಟ್ಟಿ/ಬಂಧವನ್ನು ಮಡಚಿ ಗದ್ದೆಯಂತೆ ಮಾಡಿ ಆಸನ/ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಗಟ್ಟಿಯಾದರೂ ಮೃದುವಾದ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಮುಂದುವರಿದರೆ—ಆ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಅಂಗವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವಲ್ಲಿ—ಆ ಕ್ರಮವನ್ನು ‘ಸಂಗ್ರಹಣ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 45

हत्वा पर्श्वे प्रहारेण स्थानस्थो व्यग्रमानसम् वल्गामाकृष्य पादेन ग्राह्यकण्टकपायनम्

ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತು ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿ (ಅಶ್ವ/ಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವಿಯ) ಮನಸ್ಸನ್ನು ವ್ಯಗ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಪಾದದಿಂದ ವಲ್ಗೆಯನ್ನು ಎಳೆದು, ಕಂಟಕಸಮಾನ ಅಡ್ಡಿಯ ಓಟದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಡೆಯಬೇಕು।

Verse 46

उत्थितो यो ऽङ्घ्रणानेन पार्ष्ण्निपादात्तुरङ्गमः गृह्यते यत् खलीकृत्य खलीकारः स चेष्यते

ಎದ್ದು ನಿಂತ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಮಡಿಲು‑ಪಾದಗಳ ಒತ್ತಡದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿ, ‘ಖಲೀ’ (ಬಿಟ್/ಕರ್ಬ್) ಅಂಗೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಹಿಡಿಯಬಹುದಾದರೆ, ಅದನ್ನು ‘ಖಲೀಕಾರ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಸೇವ್ಯವಾದ ಅಶ್ವ।

Verse 47

गतित्रये पियः पादमादत्ते नैव वाञ्छितः हत्वा तु यत्र दण्डेन ग्राह्यते गहनं हि तत्

ಮೂರು ಗತಿಗಳಲ್ಲಿ (ನ್ಯಾಯನಿರ್ಣಯ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ) ಅಪರಾಧಿಗೆ ಕೇವಲ ಪಾದಭಾಗ ಮಾತ್ರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಇಚ್ಛಿತ ಫಲವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರವೂ ದಂಡದಿಂದಲೇ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಕರಣ ನಿಜಕ್ಕೂ ಗಹನವಾಗಿದೆ।

Verse 48

खलीकृत्य चतुष्केण तुरङ्गो वल्गयान्यया उच्छास्य ग्राह्यते ऽन्यत्र तत्स्यादुच्छासनं पुनः

ಚತುಷ್ಕ (ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಉಪಕರಣ)ದಿಂದ ‘ಖಲೀ’ ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಕುದುರೆಯನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ವಲ್ಗೆ/ಕಯಿಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಅದನ್ನು ಉಚ್ಛಾಸ (ಸ್ನೋರ್ಟ್/ಉಸಿರೆಳೆದು ಬಿಡುವುದು) ಮಾಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಹಿಡಿದರೆ, ಅದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತೆ ‘ಉಚ್ಛಾಸನ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ।

Verse 49

भठकालाद्यनुत्पादमिति ज बाह्यपार्श्वे प्रयोगात्त्विति ख वण्टयित्वासने इति ख ग्राहकण्टकपायनमिति ख स्वभावं बहिरस्यन्तं तस्यां दिशि पदायनं नियोज्य ग्राहयेत्तत्तु मुखव्यापर्तनं मतम्

ಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವಿ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಹೊರಬದಿಗೆ ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪಾದಾಯನ (ಪಾದದಿಂದ ಮುಂದಡಿ) ನಿಯೋಜಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ಇದನ್ನೇ ‘ಮುಖವ್ಯಾಪರ್ತನ’—ಅಂದರೆ ಮುಖ/ತಲೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ವಶಪಡಿಸುವುದು—ಎಂದು ಮತವಾಗಿದೆ।

Verse 50

ग्राहयित्वा ततः पादं त्रिविधासु यथाक्रमम् साधयेत् पञ्चधारासु क्रमशो मण्डलादिषु

ನಂತರ ‘ಪಾದ’ವನ್ನು ತ್ರಿವಿಧ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಮಂಡಲಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಪಂಚಧಾರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು।

Verse 51

आजनोर्धाननं वाहं शिथिलं वाहयेत् सुधीः अङ्गेषु लाघवं यावत्तावत्तं वाहयेद्धयं

ವಿವೇಕಿಯು ಮೊಣಕಾಲಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಮೃದುವಾಗಿ ಸವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಘವ ಉಂಟಾಗುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಕುದುರೆಯನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು।

Verse 52

मृदुः स्कन्धे लघुर्वक्त्रे शिथिलः सर्वसन्धिषु यदा ससादिनो वश्यः सङ्गृह्णीयात्तदा हयं

ಕುದುರೆ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಮೃದು, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ (ಲಗಾಮ ಸ್ವೀಕಾರದಲ್ಲಿ) ಲಘು, ಎಲ್ಲ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲೂ ಸಡಿಲವಾಗಿ, ಸವಾರನ ಸಹಾಯಗಳಿಗೆ ವಶವಾಗಿರುವಾಗ—ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು।

Verse 53

न त्यजेत् पश्चिमं पादं यदा साधुर्भवेत्तदा तदाकृष्टिर्विधातव्या पाणिभ्यामिह बल्गया

ಹಿಂದಿನ ಪಾದವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಬಿಡಬಾರದು; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ‘ಬಲ್ಗಯಾ’ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಒಳಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವ ಆಕೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 54

तत्रत्रिको यथा तिष्ठेदुद्ग्रीवोश्वः समाननः धरायां पश्चिमौ पादौ अन्तरीक्षे यदाश्रयौ

ಅಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ‘ತ್ರಿಕ’ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು—ಕತ್ತು ಎತ್ತಾಗಿ, ಮುಖ ಸಮವಾಗಿ; ಎರಡು ಹಿಂದಿನ ಪಾದಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇರಲಿ, ಮುಂಭಾಗದ ಪಾದಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಧಾರಿತಂತೆಯೇ (ಲಘುವಾಗಿ/ಎತ್ತಾಗಿ) ಇರಲಿ।

Verse 55

तदा सन्धरणं कुर्याद्गाठवाहञ्च मुष्टिना सहसैवं समाकृष्टो यस्तुरङ्गो न तिष्ठति

ಆಗ ದೃಢವಾದ ನಿಯಂತ್ರಣ (ರೋಧ) ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಲಗಾಮು/ಪಟ್ಟೆಯನ್ನೂ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು, ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಕುದುರೆ ಅಚಾನಕ್ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದರೂ ನಿಂತು ಬಿಡದು।

Verse 56

शरीरं विक्षिपन्तञ्च साधयेन्मण्डलभ्रमैः क्षिपेत् स्कन्धञ्च यो वाहं स च स्थाप्यो हि वल्गया

ದೇಹವನ್ನು ಎಸೆದು ಅಲುಗಾಡಿಸುವ ಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವಿಯನ್ನು ಮಂಡಲ-ಭ್ರಮ (ವೃತ್ತಾಕಾರ ತಿರುಗಾಟ)ಗಳಿಂದ ವಶಪಡಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತು ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಬೀಳಿಸುವವನನ್ನು ‘ವಲ್ಗಾ’ (ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಜಿಗಿತ/ಝಪಾಟು)ದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಬೇಕು।

Verse 57

गोमयं लवणं मूत्रं क्वथितं मृत्समन्वितम् अङ्गलेपो मक्षिकादिदंशश्रमविनाशनः

ಗೋಮಯ, ಲವಣ ಮತ್ತು ಗೋಮೂತ್ರವನ್ನು ಕುದಿಸಿ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಮಾಡಿದ ಅಂಗಲೇಪವು, ಈಗೆ ಮೊದಲಾದ ಕೀಟಗಳ ಕಚ್ಚು/ಕುಟುಕು ಹಾಗೂ ಶ್ರಮವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 58

मध्ये भद्रादिजातीनां मण्डो देयो हि सादिना दर्शनं भोततीक्षस्य निरुत्साहः क्षुधा हयः

ಭದ್ರಾ ಮೊದಲಾದ ಜಾತಿಯ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸವಾರನು ತೆಳುವಾದ ಮಾಂಡ (ಗಂಜಿ/ಜೋಳ) ನೀಡಬೇಕು. ಮಂದ/ದುರ್ಬಲ ಕಾಣಿಕೆ, ಉತ್ಸಾಹರಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಸಿವು—ಇವು ಕುದುರೆಯ (ದುರ್ಬಲ) ಸ್ಥಿತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು।

Verse 59

यथा वश्यस् तथा शिक्षा विनश्यन्त्यतिवाहिताः अवाहिता न मिध्यन्ति तुङ्गवक्त्रांश् च वाहयेत्

ಕುದುರೆ ಎಷ್ಟು ವಶವಾಗಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಬೇಕು; ಅತಿಯಾಗಿ ಓಡಿಸಿದರೆ ಶಿಸ್ತು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಡಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವು ದಾರಿ ತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಉಗ್ರ/ಬಲವಾದ ಬಾಯಿಯ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಓಡಿಸಿ (ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿಸಿ) ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು।

Verse 60

सम्पीड्य जानुयुग्मेन स्थिरमुष्टिस्तुरङ्गमं गोमूत्राकुटिला वेणी पद्ममण्डलमालिका

ಎರಡು ಮೊಣಕಾಲುಗಳಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ಒತ್ತಿ, ಮುಷ್ಟಿಯ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಕುದುರೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು. ಅಯಾಲಿನ ವೇಣಿಗಳ ವಿಧಗಳು—‘ಗೋಮೂತ್ರಾಕುಟಿಲ’ (ಸರ್ಪಿಲ ವಕ್ರ), ‘ಕುಂಡಲಿತ’, ‘ಪದ್ಮಮಂಡಲ’, ‘ಮಾಲಿಕಾ’।

Verse 61

पञ्चोलूखलिका कार्या गर्वितास्ते ऽतिकीर्तिताः संक्षिप्तञ्चैव विक्षिप्तं कुञ्चितञ्च यथाचितम्

‘ಒಲೂಖಲಿಕಾ’ ಎಂಬ ಐದು ವಿಧಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ಗರ್ವಿತಾ’ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭೇದಗಳು—ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ, ವಿಕ್ಷಿಪ್ತ, ಕುಂಚಿತ ಮತ್ತು ಯಥಾಚಿತ (ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ).

Verse 62

वल्गितावल्गितौ चैव षोटा चेत्थमुदाहृतम् वीथीधनुःशतं यावदशीतिर् नवतिस् तथा

‘ವಲ್ಗಿತ’ ಮತ್ತು ‘ಅವಲ್ಗಿತ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಷೋಟಾ’ ಎಂಬುದೂ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ. ‘ವೀಥೀ’ ಎಂಬ ಪ್ರಮಾಣ ನೂರು ಧನುಷ್‌ಗಳವರೆಗೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಂಭತ್ತು ಮತ್ತು ತೊಂಬತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಗಳೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 63

भद्रः सुसाध्यो वाजी स्यान्मन्दो दण्डैकमानसः मृगजङ्घो मृगो वाजी सङ्कीर्णस्तत्समन्वियात्

‘ಭದ್ರ’ ಕುದುರೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಮಂದ’ ಕುದುರೆಯ ಮನಸ್ಸು ದಂಡ (ಚಾವಟಿ) ಮೇಲೆಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಮೃಗಜಂಘ’ (ಜಿಂಕೆ-ಕಾಲು) ‘ಮೃಗ’ ವರ್ಗದ ಕುದುರೆ; ‘ಸಂಕೀರ್ಣ’ ವರ್ಗವು ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 64

शर्करामधुलाजादः सुगन्धो ऽश्वः शुचिर्द्विजः तेजस्वी क्षत्रियश्चाश्बो विनीतो बुद्धिमांश् च यः

ಸಕ್ಕರೆ, ಜೇನು ಮತ್ತು ಲಾಜ (ಹುರಿದ ಧಾನ್ಯ)ಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಸಿಹಿ ನೈವೇದ್ಯದಂತೆ, ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ; ಅಶ್ವವಾಗಿಯೂ ಶುದ್ಧನಾಗಿಯೂ ‘ದ್ವಿಜ’ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಸಮಾನನಾಗಿಯೂ; ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿ ‘ಕ್ಷತ್ರಿಯ’ ಸಮಾನನಾಗಿಯೂ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿನೀತನಾಗಿ ಬುದ್ಧಿಮಾನನಾಗಿರುವವನು—ಇವು ಶುಭ ಲಕ್ಷಣ/ಪದವಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 65

शूद्रो ऽशुचिश् चलो मन्दो विरूपो विमतिः खलः वल्गया धार्यमाणो ऽश्वो लालकं यश् च दर्शयेत्

ಅಶುಚಿ, ಚಂಚಲ, ಮಂದಬುದ್ಧಿ, ವಿರೂಪ, ವಿಮತಿ ಹಾಗೂ ಖಲಸ್ವಭಾವದ ಶೂದ್ರನು; ಹಾಗೆಯೇ ವಲ್ಗೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕಾದ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಲಾಲೆ ತೋರಿಸುವ ಕುದುರೆ—ಇವೆಲ್ಲ ಅಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳು.

Verse 66

धारासु योजनीयो ऽसौ प्रग्रहग्रहमोक्षणैः अश्वादिलक्षणम् वक्ष्ये शालिहोत्रो यथावदत्

ಅವನನ್ನು/ಅದನ್ನು ತರಬೇತಿ ರೇಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು; ಲಗ್ಗಾಮನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಬಿಡುವುದು ಎಂಬ ಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ. ಈಗ ಶಾಲಿಹೋತ್ರನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದಂತೆ ಕುದುರೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.