Adhyaya 285

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगो नाम चतुरशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः कल्पसागरः धन्वन्तरिर् उवाच कल्पाम्मृत्युञ्चयान्वक्ष्ये ह्य् आयुर्दान्रोगसर्दनान् त्रिशती रोगहा सेव्या मध्वाज्यत्रिफलामृता

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಮೃತಸಂಜೀವನೀಕರ-ಸಿದ್ಧಯೋಗ’ ಎಂಬ 284ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ಈಗ ‘ಕಲ್ಪಸಾಗರ’ ಎಂಬ 285ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು—ಆಯು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ನಾನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತೇನೆ. ‘ತ್ರಿಶತೀ’ ರೋಗಹರ; ಅದನ್ನು ಜೇನು, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ತ್ರಿಫಲದಿಂದ ಅಮೃತಸಮಾನವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

Verse 2

पलं पलार्धं कर्षं वा त्रिफलां सकलां तथा बिल्वतैलस्य नस्यञ्च मासं पञ्चशती कविः

ತ್ರಿಫಲೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಪ್ರಮಾಣ ಒಂದು ಪಲ, ಅರ್ಧ ಪಲ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕರ್ಷ. ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಲ್ವತೈಲ ನಸ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು; ಇದು ಐನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

Verse 3

रोगापमृत्युबलिजित् तिलं भल्लातकं तथा पञ्चाङ्गं वाकूचीचूणं षण्मासं खदिरोदकैः

ಎಳ್ಳು, ಭಲ್ಲಾತಕ ಹಾಗೂ ಪಂಚಾಂಗ ಸಿದ್ಧತೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಾಕೂಚಿ ಚೂರ್ಣ—ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಖದಿರ ಕಷಾಯ/ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳು ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಇದು ರೋಗ, ಅಕಾಲಮರಣ ಮತ್ತು ಬಲಕ್ಷಯವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 4

क्वाथैः कुष्ठञ्जयेत् सेव्यं चूर्णं नीलकुरुण्टजम् क्षिरेण मधुना वापि शतायुः खण्डदुग्धभुक्

ಕಷಾಯಗಳಿಂದ ಕುಷ್ಠ/ಚರ್ಮರೋಗವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು. ಸೇವ್ಯ (ವೇಟಿವೇರು) ಮತ್ತು ನೀಲಕುರುಂಟಜ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಶತಾಯು ಆಗುತ್ತಾನೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಕ್ಕರೆಮಿಶ್ರಿತ ಹಾಲನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನು.

Verse 5

मध्वाज्यशुण्ठीं संसेव्य पलं प्रातः समृद्युजित् बलीपलितजिज्जीवेन्माण्डकीचूर्णदुग्धपाः

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಶುಂಠಿ (ಶುಂಠೀ) ಒಂದು ಪಲವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಸಮೃದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು ಮಡಚುಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿಳಿ ಕೂದಲನ್ನು ಜಯಿಸಿ ದೀರ್ಘಜೀವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಣ್ಡಕೀ ಚೂರ್ಣ ಮಿಶ್ರಿತ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು.

Verse 6

उच्चटामधुना कर्षं पयःपा मृत्युजिन्नरः मध्वाज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित्

ಉಚ್ಚಟಾ ಒಂದು ಕರ್ಷವನ್ನು ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವವನು ಮೃತ್ಯುಜಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಿರ್ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಜೇನು-ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ರೋಗ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 7

तैलमिति ञ पलाशतैलं कर्षैकं षण्मासं मधुना पिवेत् दुग्धभोजी पञ्चशती सहस्रायुर्भवेन्नरः

ಇದನ್ನು ‘ತೈಲ’ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಪಲಾಶತೈಲವನ್ನು ಒಂದು ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಆಹಾರವಾಗಿ ಹಾಲನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಐನೂರು ವರ್ಷದ ತೇಜೋಬಲ ಪಡೆದು ಸಹಸ್ರಾಯು ಆಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

ज्योतिष्मतीपत्ररसं पयसा त्रिफलां पिवेत् मधुनाज्यन्ततस्तद्वत् शतावर्या रजः पलं

ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಎಲೆಗಳ ರಸವನ್ನು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿಯಬೇಕು; ತ್ರಿಫಲೆಯನ್ನೂ ಪಾನೀಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಂತರ ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ಮಿಶ್ರಿಸಿ ಶತಾವರಿಯ ಪುಡಿಯನ್ನು ಒಂದು ಪಲ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

Verse 9

क्षौद्राज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित् पञ्चाङ्गं निम्बचूर्णस्य खदिरक्वाथभावितं

ನಿರ್ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಜೇನು-ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಅದು ರೋಗ ಮತ್ತು (ಅಕಾಲ) ಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸುವುದಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಬೇವು ಪಂಚಾಂಗವನ್ನು ಬೇವು ಪುಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಖದಿರ ಕಷಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾವಿತ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಮಹೌಷಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 10

कर्षं भृङ्गरसेनापि रोगजिच्चामरो भवेत् रुदन्तिकाज्यमधुभुक् दुग्धभोजी च मृत्युजित्

ಭೃಂಗ ರಸದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣ ಸೇವಿಸಿದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ರೋಗಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಅಜರನಂತೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ರುದಂತಿಕೆಯನ್ನು ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿ, ಆಹಾರವಾಗಿ ಹಾಲನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಮರಣವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ (ದೀರ್ಘಾಯು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ).

Verse 11

कर्षचूर्णं हरीतक्या भावितं भृङ्गराड्रसैः घृतेन मधुना सेव्य त्रिशतायुश् च रोगजित्

ಹರೀತಕೀ ಪುಡಿಯನ್ನು ಒಂದು ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ಭೃಂಗರಾಜ ರಸದಿಂದ ಭಾವಿತ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಇದು ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷದ ಆಯುಷ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 12

वाराहिका भृङ्गरसं लोहचूर्णं शतावरी साज्यं कर्षं पञ्चशती कर्तचूर्णं शतावरी

ವಾರಾಹಿಕಾ, ಭೃಂಗರಾಜರಸ, ಲೋಹಚೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಶತಾವರಿ—ಘೃತಸಹಿತ—ಒಂದು ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚಶತೀ ಮತ್ತು ಕರ್ತಚೂರ್ಣವೂ ಶತಾವರಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 13

भावितं भृङ्गराजेन मध्वाज्यन्त्रिशती भवेत् ताम्रं मृतं सृततुल्यं गन्धकञ्च कुमारिका

ಭೃಂಗರಾಜದಿಂದ ಪುನಃಪುನಃ ಭಾವಿತ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಮಧು-ಘೃತಯುಕ್ತ ತ್ರಿಶತೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಮ್ರ ‘ಮೃತ’ವಾಗಿ ಸೃತ (ಶುದ್ಧ/ದ್ರವೀಕೃತ) ಸಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ; ಗಂಧಕವೂ ಕುಮಾರಿಕಾ (ಘೃತಕುಮಾರಿ) ಸಹಿತ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 14

रसैर् विमृज्य द्वे गुञ्जे साज्यं पञ्चशताब्दवान् अश्वगन्धा पलं तैलं साज्यं खण्डं शताब्दवान्

ರಸಗಳಿಂದ ಮರ್ಧನ ಮಾಡಿ ಎರಡು ಗುಂಜಾ ಪ್ರಮಾಣ, ಘೃತಸಹಿತ, ‘ಐನೂರು ವರ್ಷ’ ಆಯುವರ್ಧಕ ಯೋಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಶ್ವಗಂಧಾ ಒಂದು ಪಲ—ತೈಲ, ಘೃತ ಮತ್ತು ಖಂಡ (ಶರ್ಕರೆ) ಸಹಿತ—‘ನೂರು ವರ್ಷ’ ಆಯು-ಯೋಗ.

Verse 15

पलम्पुनर् नवाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवम् अशोकचूर्णस्य पलं मध्वाज्यं पयसार्तिनुत्

ಮತ್ತೆ ಪುನರ್ನವದ ತಾಜಾ ಚೂರ್ಣ ಒಂದು ಪಲ, ಮಧು-ಘೃತ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿಯಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಶೋಕಚೂರ್ಣ ಒಂದು ಪಲವೂ ಮಧು-ಘೃತಸಹಿತ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ವೇದನೆ/ವ್ಯಾಧಿ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 16

तिलस्य तैलं समधु नस्यात् कृष्णकचः शती कर्षमक्षं समध्वाज्यं शतायुः पयसा पिवन्

ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮಧುವಿನೊಂದಿಗೆ ನಸ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು; ಇದರಿಂದ ಕೂದಲು ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದು ನೂರು ವರ್ಷ ಆಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಕ್ಷ (ವಿಭೀತಕ) ಒಂದು ಕರ್ಷ ಮಧು-ಘೃತಸಹಿತ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಡಿದರೆ ಶತಾಯು ಆಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 17

रोगनुच्चामरो भवेदिति ञ साज्यं सर्वमिति ख ताम्रामृतमिति ख सुरतुस्यमिति ज , ञ च अभयं सगुडञ्चग्ध्वा घृतेन मधुरादिभिः दुग्धान्नभुक् कृष्णकेशो ऽरोगी पञ्चशताब्दवान्

ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಅಭಯಾ (ಹರೀತಕೀ)ಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ನಂತರ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮಧುರವರ್ಗದ ದ್ರವ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಹಾಲು-ಅನ್ನ ಆಹಾರವನ್ನೇ ಪಾಲಿಸಿದರೆ, ಅವನು ರೋಗರಹಿತನಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಕೂದಲಿನವನಾಗಿ ಐನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ.

Verse 18

पलङ्कुष्माण्डिकाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवन् मासं दुग्धान्नभोजी च सहस्रायुर्विरोगवान्

ಪಲ ಮತ್ತು ಕುಷ್ಮಾಂಡಿಕಾ ಪುಡಿಯನ್ನು ಜೇನು, ತುಪ್ಪ, ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ, ಹಾಲು-ಅನ್ನ ಆಹಾರವನ್ನೇ ಪಾಲಿಸಿದರೆ, ಅವನು ರೋಗರಹಿತನಾಗಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 19

शालूकचूर्णं भृङ्गाज्यं समध्वाज्यं शताब्दकृत् कटुतुम्बीतैलनस्यं कर्षं शतद्वयाब्दवान्

ಶಾಲೂಕ ಪುಡಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಭೃಂಗರಾಜದಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟುತುಂಬಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಸ್ಯವಾಗಿ ಹಾಕಿದರೆ ಎರಡು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 20

त्रिफला पिप्पली शुण्ठी सेविता त्रिशताब्दकृत् शतावर्याः पूर्वयोगः सहस्रायुर्बलातिकृत्

ತ್ರಿಫಲಾ, ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಶುಂಠಿ—ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಮೂರು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ (ಆಯುಷ್ಯ-ಫಲ) ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶತಾವರಿಯ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಯೋಗವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 21

चित्रकेन तथा पुर्वस् तथा शुण्ठीविडङ्गतः लोहेन भृङ्गराजेन बलया निम्बपञ्चकैः

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಕ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ (ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ದ್ರವ್ಯಗಳು) ಜೊತೆಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಶುಂಠಿ ಮತ್ತು ವಿಡಂಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ; ಲೋಹ (ಲೌಹ ಪ್ರಯೋಗ) ಜೊತೆಗೆ, ಭೃಂಗರಾಜ, ಬಲಾ ಮತ್ತು ಬೇವು ಪಂಚಾಂಗದೊಂದಿಗೆ (ಈ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಬೇಕು).

Verse 22

खदिरेण च निर्गुण्ड्या कण्टकार्याथ वासकात् वर्षाभुवा तद्रसैर् वा भावितो वटिकाकृतः

ಖದಿರ, ನಿರ್ಗುಂಡೀ, ಕಂಟಕಾರೀ ಮತ್ತು ವಾಸಕದಿಂದ—ಅಥವಾ ವರ್ಷಾಭೂ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ರಸಗಳಿಂದ ಭಾವಿತಗೊಳಿಸಿ—ನಂತರ ಅದನ್ನು ವಟಿಕಾ (ಗುಳಿಗೆ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 23

चूर्णङ्घृतैर् वा मधुना गुडाद्यैर् वारिणा तथा ॐ ह्रूं स इतिमन्त्रेण मन्त्रतो योगराजकः

‘ಯೋಗರಾಜಕ’ ಎಂಬ ಯೋಗವನ್ನು ಚೂರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲ ಮೊದಲಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ‘ಓಂ ಹ್ರೂಂ ಸ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮಂತ್ರಿತಗೊಳಿಸಿ ನೀಡಬೇಕು।

Verse 24

मृतसञ्जीवनीकल्पो रोगमृत्युञ्जयो भवेत् सुरासुरैश् च मुनिभिः सेविताः कल्पसागराः गजायुर्वेदं प्रोवाच पालकाप्ये ऽङ्गराजकं

‘ಮೃತಸಂಜೀವನಿ’ ಎಂಬ ಕಲ್ಪವು ಮರಣದಿಂದ ಪುನರ್ಜೀವನ ನೀಡುವದು, ರೋಗ-ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಜಯಿಸುವದು ಆಗುತ್ತದೆ. ‘ಕಲ್ಪಸಾಗರಗಳು’—ಔಷಧವಿಧಿಗಳ ಮಹಾಸಾಗರಗಳು—ದೇವರು, ಅಸುರರು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲಕಾಪ್ಯನು ಅಂಗರಾಜನಿಗೆ ಗಜ-ಆಯುರ್ವೇದವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು।