Adhyaya 284
मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगः (Mṛtasañjīvanī-kara Siddha-yogaḥ) — Perfected Formulations for Revivification and Disease-Conquest
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಸಂಸ್ಕೃತ ಔಷಧಗಳ ವಿಷಯದಿಂದ ಮುಂದಾಗಿ ಆಯುರ್ವೇದದ ಹೊಸ ಸಂಗ್ರಹ—ಆತ್ರೇಯಪ್ರಣೀತ ಹಾಗೂ ಧನ್ವಂತರಿಯಿಂದ ಪುನಃ ಉಪದಿಷ್ಟವಾದ ‘ಸಿದ್ಧಯೋಗಗಳು’—ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ವರ, ಕಾಸ-ಶ್ವಾಸ-ಹಿಕ್ಕ, ಅರುಚಿ, ಛರ್ದಿ-ತೃಷ್ಣೆ, ಕುಷ್ಠ-ವಿಸ್ಫೋಟ, ವ್ರಣ ಮತ್ತು ನಾಡೀ/ಭಗಂದರ, ಆಮವಾತ ಹಾಗೂ ವಾತ-ಶೋಣಿತ, ಶೋಥ, ಅರ್ಶ, ಅತಿಸಾರ, ಕ್ಷಯ, ಸ್ತ್ರೀರೋಗಗಳು, ನೇತ್ರರೋಗಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಮುಖ ರೋಗಗುಚ್ಛಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ವಾಥ, ಚೂರ್ಣ, ಘೃತ, ತೈಲ, ಲೇಪ, ಗುಟಿಕಾ, ಅಂಜನ, ನಸ್ಯ, ಸೇಕ, ವಮನ ಮತ್ತು ವಿರೇಚನ ಎಂಬ ಔಷಧರೂಪ/ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಂತೆ ಯೋಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿರೇಚನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ—ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ‘ನಾರಾಚ’ ಯೋಗ—ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸುಶ್ರುತಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಈ ಸಿದ್ಧಯೋಗಗಳು ಸರ್ವರೋಗನಾಶಕಗಳು; ಧರ್ಮರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಜೀವಸಂರಕ್ಷಣೆಗೂ ಸಾಧನಾಶಕ್ತಿಗೂ ಸಹಾಯಕವೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे मन्त्ररूपौषधकथनं नाम त्र्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुरशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगः धन्वन्तरिर् उवाच सिद्धयोगान् पुनर्वक्षे मृतसञ्जीवनीकरान् आत्रेयभाषितान् दिव्यान् सर्वव्याधिविमर्दनान्
ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಮಂತ್ರರೂಪ ಔಷಧಕಥನ’ ಎಂಬ 283ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ 284ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ—‘ಮೃತಸಂಜೀವನೀಕರ ಸಿದ್ಧಯೋಗ’. ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ಆತ್ರೇಯರು ಉಪದೇಶಿಸಿದ, ದಿವ್ಯ, ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ಮರ್ಧಿಸುವ, ಮೃತನಿಗೂ ಜೀವ ನೀಡುವ ಸಿದ್ಧಯೋಗಗಳನ್ನು ನಾನು ಪುನಃ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 2
आत्रेय उवाच विल्वादिपञ्चमूलस्य क्वाथः स्याद्वातिके ज्वरे पावनं पिप्पलीमूलं गुडूची विष्वजो ऽथ वा
ಆತ್ರೇಯರು ಹೇಳಿದರು—ವಾತಜನ್ಯ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ‘ವಿಲ್ವಾದಿ ಪಂಚಮೂಲ’ದ ಕಷಾಯವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಶುದ್ಧಿಕರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಪಿಪ್ಪಲಿ-ಮೂಲ ಅಥವಾ ಗುಡೂಚಿ ಅಥವಾ ‘ವಿಷ್ವಜ’ ಎಂಬ ಔಷಧಿಯನ್ನೂ ಬಳಸಬಹುದು.
Verse 3
वीरकार्ये इति ख एकनामाथ सर्थकमिति ख , ञ च सर्वव्याधिविनाशकानिति ख आमलक्यभया कृष्ण वह्निः सर्वज्वरान्तकः विल्वाग्निमन्थश्योनाककाश्मर्यः पार्ला स्थिरा
‘ವೀರಕಾರ್ಯೇ’—ಇದು ಖ ಪ್ರತಿಯ ಪಾಠ; ‘ಏಕನಾಮ’ ‘ಸಾರ್ಥಕಂ’—ಇವೂ ಖ ಪ್ರತಿಯ ಪಾಠ; ಹಾಗೆಯೇ ‘ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿವಿನಾಶಕಾನ್’—ಇದೂ ಖ ಪ್ರತಿಯ ಪಾಠ. (ಔಷಧಿಗಳು) ಇವು—ಆಮಲಕೀ, ಅಭಯಾ, ಕೃಷ್ಣಾ, ವಹ್ನಿ, ಸರ್ವಜ್ವರಾಂತಕ, ವಿಲ್ವ, ಅಗ್ನಿಮಂಥ, ಶ್ಯೋನಾಕ, ಕಾಶ್ಮರ್ಯ, ಪಾರ್ಲಾ, ಸ್ಥಿರಾ.
Verse 4
त्रिकण्टकं पृश्नपर्णी वृहती कण्टकारिकाः ज्वराविपाकपार्श्वार्तिकाशनुत् कुशमूलकम्
ತ್ರಿಕಂಟಕ, ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ, ವೃಹತೀ, ಕಂಟಕಾರಿಕಾ—ಕುಶಮೂಲದೊಂದಿಗೆ—ಜ್ವರ, ಅಜೀರ್ಣ/ವಿಪಾಕವಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಔಷಧಯೋಗವಾಗಿದೆ।
Verse 5
गुडूची पर्पटी मुस्तं किरातं विश्वभेषजम् वातपित्तज्वरे देयं पञ्चभद्रमिदं स्मृतम्
ಗುಡೂಚೀ, ಪರ್ಪಟೀ, ಮುಸ್ತಾ, ಕಿರಾತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಭೇಷಜ—ಈ ಐದು ದ್ರವ್ಯಗಳು ವಾತ-ಪಿತ್ತಜನ್ಯ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕಾದವು; ಇದನ್ನು ‘ಪಂಚಭದ್ರ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 6
त्रिवृद्विशालकटुकात्रिफलारग्बधैः कृतः स्ंस्कारो भेदनक्वाथः पेयः सर्वज्वरापहः
ತ್ರಿವೃತ್, ವಿಶಾಲಾ, ಕಟುಕಾ, ತ್ರಿಫಲಾ ಮತ್ತು ಆರಗ್ವಧದಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಭೇದನ-ಕ್ವಾಥ (ಪೇಯ) ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಜ್ವರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 7
देवदारुबलावासात्रिफलाव्योपपद्मकैः सविडङ्गैः सितातुल्यं तच्चुर्णं पञ्चकाशजित्
ದೇವದಾರು, ಬಲಾ, ವಾಸಾ, ತ್ರಿಫಲಾ, ವ್ಯೋಪಪದ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಿಡಂಗ—ಇವುಗಳ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಸಮಪ್ರಮಾಣದ ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿದರೆ—ಐದು ವಿಧದ ಕಾಸ (ಕೆಮ್ಮು)ವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 8
दशमूलीशटीरास्नापिप्पलीबिल्वपौष्करैः शृङ्गीतामलकीभार्गीगुडूचीनागवल्लिभिः
ದಶಮೂಲ, ಶಠೀ, ರಾಸ್ನಾ, ಪಿಪ್ಪಲೀ, ಬಿಲ್ವ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಕರ; ಹಾಗೆಯೇ ಶೃಂಗೀ, ತಾಮಲಕೀ, ಭಾರ್ಗೀ, ಗುಡೂಚೀ, ನಾಗವಲ್ಲೀ—ಈ ದ್ರವ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ (ಯೋಗ)।
Verse 9
यवाग्रं विधिना सिद्धं कशायं वा पिवेन्नरः काशहृद्ग्रहणीपार्श्वहिक्वाश्वासप्रशान्तये
ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಯವ (ಬಾರ್ಲಿ) ಕಷಾಯವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಕುಡಿಯಬೇಕು; ಅದು ಕೆಮ್ಮು, ಹೃದಯಕ್ಲೇಶ, ಗ್ರಹಣಿ ವ್ಯಾಧಿ, ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲ, ಹಿಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕಷ್ಟವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 10
मधुकं मधुना युक्तं विप्पलीं शर्करान्वितां नागरं गुडसंयुक्तं हिक्वाघ्नं लावणत्रयम्
ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಯಷ್ಟಿಮಧುಕ, ಸಕ್ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ನಾಗರ (ಶುಂಠಿ), ಹಾಗೂ ತ್ರಿಲವಣ—ಈ ಯೋಗ ಹಿಕ್ಕೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 11
कारव्यजाजीमरिचं द्राक्षा वृक्षाम्लदाडिमम् सौवर्चलं गुडं क्षौद्रं सर्वारोचननाशनम्
ಕಾರವಿ, ಜಾಜಿ (ಜೀರಿಗೆ) ಮತ್ತು ಮರಿಚ; ದ್ರಾಕ್ಷೆ; ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲ ಮತ್ತು ದಾಡಿಮ—ಸೌವರ್ಚಲ ಲವಣ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ—ಇವು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಅರುಚಿ (ಭಕ್ಷ್ಯವಿರಕ್ತಿ) ಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.
Verse 12
शृङ्गवेररसञ्चैव मधुना सह पाययेत् अरुचिश्वासकाशघ्नं प्रतिश्यायकफान्तकम्
ಶೃಂಗವೇರ (ತಾಜಾ ಶುಂಠಿ) ರಸವನ್ನು ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿಸಬೇಕು; ಇದು ಅರುಚಿ, ಶ್ವಾಸಕಷ್ಟ, ಕೆಮ್ಮನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯ (ಜಲಬು) ಮತ್ತು ಕಫವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 13
वटं शृङ्गी शिलालोध्रदाडिमं मधुकं मधु पिवेत् तण्डुलतोयेन च्छर्दितृष्णानिवारणम्
ವಟ, ಶೃಂಗೀ, ಶಿಲಾ-ಲೋಧ್ರ, ದಾಡಿಮ ಮತ್ತು ಯಷ್ಟಿಮಧುಕ—ಇವುಗಳನ್ನು ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ತಂಡುಲತೋಯ (ಅಕ್ಕಿನ ನೀರು) ಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ಕುಡಿಯಬೇಕು; ಇದು ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅತಿದಾಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 14
देवदारुबलारास्नात्रिफलाव्योषपद्मकैर् इति ख गुडुची वासकं लोध्रं पिप्पलीक्षौद्रसंयुतम् कफान्वितञ्जयेद्रक्तं तृष्णाकासज्वरापहम्
(ಮತ್ತೊಂದು ಯೋಗ:) ದೇವದಾರು, ಬಲಾ, ರಾಸ್ನಾ, ತ್ರಿಫಲಾ, ತ್ರಿಕಟು (ವ್ಯೋಷ) ಮತ್ತು ಪದ್ಮಕ; ಹಾಗೆಯೇ ಗುಡೂಚಿ, ವಾಸಕ, ಲೋಧ್ರಗಳನ್ನು ಪಿಪ್ಪಲಿ ಹಾಗೂ ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದ ತಯಾರಿ—ಕಫಸಂಬಂಧ ರಕ್ತದೋಷಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ದಾಹ, ಕೆಮ್ಮು ಮತ್ತು ಜ್ವರವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 15
वासकस्य रसस्तद्वत् समधुस्ताम्रजो रसः शिरीषपुष्पसुरसभावितं मरिचं हितं
ವಾಸಕದ ರಸವು ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಹಿತಕರ; ಹಾಗೆಯೇ ತಾಮ್ರಜನ್ಯ ರಸವೂ ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಉಪಕಾರಿ. ಶಿರೀಷ ಪುಷ್ಪ ಹಾಗೂ ಸುರಸಾ (ತುಳಸಿ) ಸಾರದಿಂದ ಭಾವಿತ ಮಾಡಿದ ಮರಿಚ (ಕಪ್ಪು ಮೆಣಸು) ಪಥ್ಯವಾಗಿದೆ।
Verse 16
सर्वार्तिनुन्मसूरो ऽथ पित्तमुक् तण्ड्लीयकं निर्गुण्डी शारिवा शेलु रङ्गोलश् च विषापहः
ಮುಂದೆ—ಮಸೂರವು ಎಲ್ಲ ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು; ತಂಡುಲೀಯಕವು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದು; ಹಾಗೆಯೇ ನಿರ್ಗುಂಡೀ, ಶಾರಿವಾ, ಶೇಲು, ರಂಗೋಲ—ಇವು ವಿಷಾಪಹ ಪದಾರ್ಥಗಳು।
Verse 17
महौषधं मृतां क्षुद्रां पुष्करंग्रन्थिकोद्भवं पिवेत् कणायुतं क्वाथं मूर्छायाञ्च मदेषु च
ಮೂರ್ಚೆ ಹಾಗೂ ಮದಾವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ—ಮಹೌಷಧ, ಮೃತಾ, ಕ್ಷುದ್ರಾ, ಪುಷ್ಕರ, ಗ್ರಂಥಿಕೋದ್ಭವಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಣಾ (ಪಿಪ್ಪಲಿ) ಸೇರಿಸಿದ ಕ್ವಾಥವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು।
Verse 18
हिङ्गुसौर्चलव्योषैर्द्विप्लांशैर्घृताढकं चतुर्गुणे गवां मूत्रे सिद्धमुन्मादनाशनं
ಹಿಂಗು, ಸೌರ್ಚಲ ಮತ್ತು ವ್ಯೋಷ—ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ದ್ವಿ-ಪ್ಲಾಂಶ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ—ಗೋಮೂತ್ರವನ್ನು ನಾಲ್ಕುಪಟ್ಟು ತೆಗೆದು ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಢಕ ಘೃತವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರೆ; ಈ ತಯಾರಿ ಉನ್ಮಾದ (ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯತ್ಯಯ)ವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 19
शङ्खपुष्पीवत्ताकुष्ठैः सिद्धं ब्राह्मीरसैर् युतं पुराणं हन्त्यपस्मारं सोन्मादं मेध्यमुत्तमं
ಶಂಖಪುಷ್ಪೀ, ವತ್ತಾ ಮತ್ತು ಕುಷ್ಠಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ರಸಯುಕ್ತವಾದ ಪುರಾಣ-ಪ್ರಯೋಗವು ಅಪಸ್ಮಾರ (ಮೂರ್ಚೆ/ಮಿರ್ಗಿ) ಹಾಗೂ ಉನ್ಮಾದವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೇಧ್ಯ.
Verse 20
पञ्चगव्यं घृतं तद्वत् कुष्ठनुच्चाभयायुतं पटोलत्रिफलानिम्बगुडुचीधावणीवृषैः
ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪಂಚಗವ್ಯದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಘೃತವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು; ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಷ್ಠ (ಕುಷ್ಠನಾಶಕ) ಮತ್ತು ಅಭಯಾ (ಹರೀತಕೀ) ಸೇರಿಸಿ, ಪಟೋಲ, ತ್ರಿಫಲಾ, ನಿಂಬ, ಗುಡೂಚಿ, ಧಾವಣಿ, ವೃಷಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕು.
Verse 21
सकरञ्जैर् घृतं सिद्धं कुष्ठनुद्वज्रकं स्मृतं निम्बं पटोलं व्याघ्री च गुडूची वासकं तथा
ಕರಂಜದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಘೃತವನ್ನು ಕುಷ್ಠನಾಶಕ ‘ವಜ್ರಕ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಂಬ, ಪಟೋಲ, ವ್ಯಾಘ್ರೀ, ಗುಡೂಚಿ ಮತ್ತು ವಾಸಕವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಬೇಕು.
Verse 22
कुर्याद्दशपलान् भागान् एकैकस्य सकुट्टितान् जलद्रोणे विपक्तव्यं यावत्पादावशेषितं
ಪ್ರತಿ ದ್ರವ್ಯದ ಹತ್ತು ಪಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ದಪ್ಪವಾಗಿ ಕುಟ್ಟಬೇಕು; ನಂತರ ಒಂದು ದ್ರೋಣ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿ, ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುವವರೆಗೆ ಬೇಯಿಸಬೇಕು.
Verse 23
घृतप्रस्थम्पचेत्तेन त्रिफलागर्भसंयुतं पञ्चतिक्तमिति ख्यातं सर्पिः कुष्ठविनाशनं
ಆ ಕಷಾಯದೊಂದಿಗೆ ತ್ರಿಫಲಾಗರ್ಭವಾಗಿ (ತ್ರಿಫಲಾ ಯುಕ್ತವಾಗಿ) ಒಂದು ಪ್ರಸ್ಥ ಘೃತವನ್ನು ಬೇಯಿಸಬೇಕು; ಆ ಸರ್ಪಿಸ್ ‘ಪಂಚತಿಕ್ತ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದು ಕುಷ್ಠವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 24
अशीतिं वातजान्रोगान् चत्वारिंशच्च पैत्तिकान् वङ्कोलश्चेति ख , ञ , च पुष्पकमिति ज ग्रन्थिलोद्भवमिति ख त्रिफलाशर्करायुतमिति ख , ञ च विंशतिं श्लैष्मिकान् कासपीनसार्शोव्रणादिकान्
ಈ ಯೋಗವು ವಾತಜನ್ಯ ಎಂಭತ್ತು ರೋಗಗಳನ್ನು, ಪಿತ್ತಜನ್ಯ ನಲವತ್ತು ರೋಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಫಜನ್ಯ ಇಪ್ಪತ್ತು ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಮ್ಮು, ಪೀನಸ (ಮೂಗಿನ ರೋಗ/ರೈನೈಟಿಸ್), ಅರ್ಶ (ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ), ವ್ರಣ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಿತಕರ. ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ‘ವಙ್ಕೋಲ’ ಅಥವಾ ‘ಪುಷ್ಪಕ’ ಎಂದು, ಕೆಲವೆಡೆ ‘ಗ್ರಂಥಿಲೋದ್ಭವ’ ಸಂಬಂಧಿತ ಪಾಠ; ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ‘ತ್ರಿಫಲಾ-ಶರ್ಕರಾ ಯುತ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.
Verse 25
हन्त्यन्यान् योगरजो ऽयं यथार्कस्तिमिरं खलु त्रिफलायाः कषायेन भृङ्नराजरसेन च
ಈ ಔಷಧ-ಚೂರ್ಣವು ಇತರ ರೋಗಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಸೂರ್ಯನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಂತೆ. ಇದನ್ನು ತ್ರಿಫಲಾ ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಭೃಂಗರಾಜ ರಸದೊಂದಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.
Verse 26
व्रणप्रक्षालनङ्कुर्यादुपदंशप्रशान्तये पटीलदलचूर्णेन दाडिमत्वग्रजो ऽथ वा
ಉಪದಂಶ (ಪುಳ್ಳಿಯುಕ್ತ ಸೋಂಕು/ಗುಪ್ತರೋಗಜನ್ಯ) ಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ವ್ರಣವನ್ನು ತೊಳೆಯಬೇಕು—ಪಟೀಲ ಎಲೆಗಳ ಚೂರ್ಣದಿಂದ, ಅಥವಾ ದಾಳಿಂಬೆ ತೊಗಟೆಯ ಪುಡಿ/ರಜದಿಂದ.
Verse 27
गुण्डयेच्च गजेनापि त्रिफलाचूर्णकेन च त्रिफलायोरजोयष्ठिमार्कवोत्पलमारिचैः
ಇದನ್ನು ಗಜ (ಕಲ್ಲಿನ ರಬ್ಬುವ ಸಾಧನ/ಸಿಲೆ-ಬಟ್ಟೆ)ದಿಂದಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುದ್ದಿ, ತ್ರಿಫಲಾ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು; ತ್ರಿಫಲಾ, ರಜ (ಪರಾಗ/ಧೂಳಿ), ಯವ, ಯಷ್ಟಿಮಧು, ಮಾರ್ಕವ, ಉತ್ಪಲ ಮತ್ತು ಮರಿಚಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಬೇಕು.
Verse 28
समैन्धवैः पचेत्तैलमभ्यङ्गाच्छर्दिकापहं सक्षीरान् मार्कवरसान् द्विप्रस्थमधुकोत्पलैः
ಸೈಂಧವ (ಕಲ್ಲು ಉಪ್ಪು) ಸಮಭಾಗವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ತೈಲವನ್ನು ಪಾಕ ಮಾಡಬೇಕು; ಅಭ್ಯಂಗ (ಎಣ್ಣೆ ಮರ್ಧನ)ವಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ ವಾಂತಿ/ಛರ್ದಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಸೇರಿಸಿದ ಮಾರ್ಕವ ರಸದಿಂದ, ಹಾಗೂ ಮಧುಕ (ಯಷ್ಟಿಮಧು) ಮತ್ತು ಉತ್ಪಲವನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಸ್ಥ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪಾಕ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 29
पचेत्तु तैलकुडवं तन्नस्यं पलितापहं निम्बम्पटोलं त्रिफला गुडूची स्वदिरं वृषं
ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ಕುಡವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು; ಆ ಸಿದ್ಧ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ನಸ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ ಕೂದಲು ಬಿಳಿಯಾಗುವುದು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿಂಬೆ, ಪಟೋಲ, ತ್ರಿಫಲಾ, ಗುಡೂಚಿ, ಸ್ವದಿರ, ವೃಷಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 30
भूनिम्बपाठात्रिफलागुडूचीरक्तचन्दनं योगद्वयं ज्वरं हन्ति कुष्ठविस्फोटकादिकं
ಭೂನಿಂಬ, ಪಾಠಾ, ತ್ರಿಫಲಾ, ಗುಡೂಚಿ ಮತ್ತು ರಕ್ತಚಂದನದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ದ್ವಿವಿಧ ಯೋಗ ಜ್ವರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಕುಷ್ಠ, ವಿಸ್ಫೋಟಕಾದಿ ಚರ್ಮರೋಗಗಳನ್ನೂ ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 31
पटोलामृतभूनिम्बवासारिष्टकपर्पटैः खदिरान्तयुतैः क्वाथो विस्फोटज्वरशान्तिकृत्
ಪಟೋಲಾ, ಅಮೃತಾ (ಗುಡೂಚಿ), ಭೂನಿಂಬ, ವಾಸಾ, ಅರಿಷ್ಟಕ, ಪರ್ಪಟ—ಇವುಗಳಿಗೆ ಖದಿರಾದಿ ಕಷಾಯಾಂತ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಕ್ವಾಥವು ವಿಸ್ಫೋಟ ಮತ್ತು ಜ್ವರವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 32
दशमूली च्छिन्नरुहा पथ्या दारु पुनर्नवा ज्वरविद्रधिशोथेषु शिग्रुविश्वजिता हिताः
ದಶಮೂಲೀ, ಛಿನ್ನರುಹಾ (ಗುಡೂಚಿ), ಪಥ್ಯಾ (ಹರೀತಕೀ), ದಾರು (ದೇವದಾರು) ಮತ್ತು ಪುನರ್ನವಾ—ಶಿಗ್ರು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಜಿತಾ ಸಹಿತ—ಜ್ವರ, ವಿದ್ರಧಿ ಮತ್ತು ಶೋಥಗಳಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವಾಗಿವೆ.
Verse 33
मधूकं निम्बपत्राणि लेपः स्यद्व्रणशोधनः त्रिफला खदिरो दार्वी न्यग्रोधातिबलाकुशाः
ಮಧೂಕ ಮತ್ತು ನಿಂಬೆ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲೇಪವು ವ್ರಣಶೋಧಕವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ತ್ರಿಫಲಾ, ಖದಿರ, ದಾರ್ವೀ, ನ್ಯಗ್ರೋಧ, ಅತಿಬಲಾ ಮತ್ತು ಕುಶ—ಇವುಗಳೂ ಗಾಯಶುದ್ಧಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ.
Verse 34
निम्बमूलकपत्राणां कषायाः शोधने हिताः करञ्जारिष्टनिर्गुण्डीरसो हन्याद्व्रणक्रमीन्
ವ್ರಣ ಶೋಧನೆಗಾಗಿ ನಿಂಬದ ಬೇರು ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ಕಷಾಯ ಹಿತಕರ. ಕರಂಜ, ಅರಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಂಡಿ ರಸವು ವ್ರಣದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಕೃಮಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 35
गुण्डयेन्नगजेनापीति ख , ञ च धातकिचन्दनबलासमङ्गामधुकोत्पलैः दार्वीमेदोन्वितैर् लेपः समर्पिर्व्रणरोपणः
ಧಾತಕಿ, ಚಂದನ, ಬಲಾ, ಸಮಂಗಾ, ಮಧುಕ, ಉತ್ಪಲ ಇವುಗಳಿಗೆ ದಾರ್ವೀ ಮತ್ತು ಮೇದ ಸೇರಿಸಿ ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಲೇಪ ಮಾಡಿದರೆ ವ್ರಣ ರೋಪಣವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 36
गुग्गुलुत्रिफलाव्योषसमांर्शैर् घृतयोगतः नाडी दुष्टव्रणं शूलम्भगन्दरमुखं हरेत्
ಗುಗ್ಗುಲು, ತ್ರಿಫಲಾ ಮತ್ತು ವ್ಯೋಷವನ್ನು ಸಮಭಾಗವಾಗಿ ತೆಗೆದು ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಯೋಗ ಮಾಡಿದರೆ ನಾಡೀ ರೋಗ, ದುಷ್ಟವ್ರಣ, ಶೂಲ ಮತ್ತು ಭಗಂದರದ ಮುಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 37
हरितकीं मूत्रसिद्धां सतैललवणान्वितां प्रातः प्रातश् च सेवेत कफवातामयापहां
ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ সিদ্ধ ಮಾಡಿದ ಹರೀತಕಿಯನ್ನು ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಇದು ಕಫ-ವಾತಜನ್ಯ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 38
त्रिकटुत्रिफलाक्वाथं सक्षारलवणं पिवेत् कफवातात्मकेष्वेव विरेकः कफवृद्धिनुत्
ತ್ರಿಕಟು ಮತ್ತು ತ್ರಿಫಲಾ ಕ್ವಾಥವನ್ನು ಕ್ಷಾರ ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿಯಬೇಕು. ಕಫ-ವಾತ ಸ್ವಭಾವದ ವ್ಯಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿರೇಚನ ಕಫವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 39
पप्पलीपिप्पलीमूलवचाचित्रकनागरैः क्वाथितं वा पिवेत्पेयमामवातविनाशनं
ಪಪ್ಪಲೀ, ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲ, ವಚಾ, ಚಿತ್ರಕ ಮತ್ತು ಒಣಶುಂಠಿ (ನಾಗರ) ಕುದಿಸಿ ಮಾಡಿದ ತೆಳುವಾದ ಪೇಯವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು; ಅದು ಆಮವಾತವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 40
रास्नां गुडुचीमेरण्डदेवदारुमहौषधं पिवेत् सर्वाङ्गिके वाते सामे सन्ध्यस्थिमज्जगे
ರಾಸ್ನಾ, ಗುಡೂಚಿ, ಏರಣ್ಡ, ದೇವದಾರು ಮತ್ತು ಮಹೌಷಧವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಆಮಸಹಿತ ಸರ್ವಾಂಗ ವಾತವು ಸಂಧಿ-ಅಸ್ಥಿ-ಮಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ।
Verse 41
दशमूलकशायं वा पिवेद्धा नागराम्भसा शुण्ठीगोक्षुरकक्वाथः प्रातः प्रातिर् निषेवितः
ಅಥವಾ ದಶಮೂಲ ಕಷಾಯವನ್ನು ಒಣಶುಂಠಿ (ನಾಗರ) ಮಿಶ್ರಿತ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿಯಬೇಕು; ಶೂಂಠಿ-ಗೋಕ್ಷುರ ಕ್ವಾಥವನ್ನು ಪ್ರತೀ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಿಯಮವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು।
Verse 42
सामवातकटीशूलपाचनो रुक्प्रणाशनः समूलपत्रशाखायाः प्रसारण्याश् च तैलकं
ಪ್ರಸಾರಣಿಯ ಬೇರು, ಎಲೆ ಮತ್ತು ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಿದ ತೈಲವು ಆಮಸಹಿತ ವಾತವನ್ನು ಪಚನಗೊಳಿಸಿ, ಕಟಿ-ಶೂಲ ಹಾಗೂ ದೇಹವേദನೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 43
गुडुच्याः सुरसः कल्कः चूर्णं वा क्वाथमेव च प्रभूतकालमासेव्य मुच्यते वातशोणितात्
ಗುಡೂಚಿ ಮತ್ತು ಸುರಸ (ತುಳಸಿ) ಯ ಕಲ್ಕ, ಚೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಕ್ವಾಥ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೇವಿಸಿದರೆ ವಾತಶೋಣಿತದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 44
पिप्पली वर्धमानं वा सेव्यं पथ्या गुडेन वा पटोलत्रिफलातीव्रकटुकासृतसाधितं
ಪಿಪ್ಪಲಿಯನ್ನು ‘ವರ್ಧಮಾನ’ (ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ) ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಅಥವಾ ಹರೀತಕೀ (ಪಥ್ಯಾ)ಯನ್ನು ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಅಥವಾ ಪಟೋಲ, ತ್ರಿಫಲಾ, ತೀವ್ರಕಟುಕಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಪಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 45
पक्वं पीत्वा जयत्याशु सदाहं वातशोणितं कफवातविनाशिनीमिति ज त्रिकटुत्रिफलाकुष्ठमिति ञ पटोलत्रिफलाभिरुकटुकामृतसाधितमिति ख , छ , ञ च गुग्गुलं कोष्णशीते तु गुडुची त्रिफलाम्भसा
ಈ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಕವಾದ ನಂತರ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಸದಾ ಇರುವ ದಾಹವನ್ನೂ ವಾತಶೋಣಿತ (ರಕ್ತದ ವಾತಜ ವ್ಯಾಧಿ)ವನ್ನೂ ಶೀಘ್ರ ಜಯಿಸಿ, ಕಫ-ವಾತ ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ—ಇದಕ್ಕೆ ‘ಜ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆ. ‘ತ್ರಿಕಟು–ತ್ರಿಫಲಾ–ಕುಷ್ಠ’ ಯೋಗ ‘ಞ’. ಪಟೋಲ, ತ್ರಿಫಲಾ, ಅಭಿರು, ಕಟುಕಾ ಮತ್ತು ಅಮೃತಾ (ಗುಡೂಚಿ)ಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದುದು ‘ಖ/ಛ/ಞ’. ಗುಗ್ಗುಲುನ್ನು ಉಷ್ಣವಾಗಿಯೂ ಶೀತವಾಗಿಯೂ, ಗುಡೂಚಿ-ತ್ರಿಫಲಾ ಸಂಸ್ಕೃತ ಜಲದೊಂದಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು।
Verse 46
बलापुनर् नवैर् अण्डवृहतीद्वयगोक्षुरैः सहिङ्गु लवनैः पीतं सद्यो वातरुजापहं
ಬಲಾ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನವಾವನ್ನು ತಾಜಾ ಅಂಡ, ಎರಡು ಬೃಹತೀಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಕ್ಷುರದೊಂದಿಗೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂಗು ಮತ್ತು ಲವಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ತಕ್ಷಣವೇ ವಾತಜನ್ಯ ನೋವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 47
कार्षिकं पिप्पलीमूलं पञ्चैव लवणानि च पिप्पली चित्रकं शुण्ठी त्रिफला त्रिवृता वचा
ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲ ಒಂದು ಕಾರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣ, ಹಾಗೂ ಐದು ಲವಣಗಳು; ಜೊತೆಗೆ ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಚಿತ್ರಕ, ಶುಂಠಿ, ತ್ರಿಫಲಾ, ತ್ರಿವೃತ, ವಚಾ—ಇವೇ ಈ ಔಷಧಯೋಗದ ದ್ರವ್ಯಗಳು।
Verse 48
द्वौ क्षारौ शाद्वला दन्ती स्वर्णक्षीरी विषाणिका कोलप्रमाणां गुटिकां पिवेत् सौवीरकायुतां
ಎರಡು ಕ್ಷಾರಗಳು, ಶಾದ್ವಲಾ, ದಂತೀ, ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರಿ, ವಿಷಾಣಿಕಾ—ಇವುಗಳಿಂದ ಕೋಲ (ಬೇರುಹಣ್ಣು) ಪ್ರಮಾಣದ ಗುಟಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅದನ್ನು ಸೌವೀರಕ (ಕಿಣ್ವಿತ ಹುಳಿ ಪಾನೀಯ)ದೊಂದಿಗೆ ಪಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 49
शोथावपाके त्रिवृता प्रवृद्धे चोदरादिके क्षीरं शोथहरं दारु वर्षाभूर्नागरैः शुभम्
ಊತ ಪಕ್ವವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಉದರ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿವೃತ್ ಬಳಸಬೇಕು. ದೇವದಾರು, ಪುನರ್ನವ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿ ಬೆರೆಸಿದ ಹಾಲು ಊತಹರವಾಗಿದೆ.
Verse 50
सेकस् तथार्कवर्षाभूनिम्बक्वाथेन शोथजित् व्योषगर्भं पलाशस्य त्रिगुणे भस्मवारिणि
ಎಕ್ಕೆ, ಪುನರ್ನವ ಮತ್ತು ಬೇವಿನ ಕಷಾಯದ ಸೇಚನವು ಊತವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪಲಾಶದ ಕ್ಷಾರಜಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕಟು ಸೇರಿಸಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಹಿತಕರ.
Verse 51
साधितं पिवतः सर्पिः पतत्यर्शो न संशयः विश्वक्सेनावनिर्गुण्डीसाधितं चापि लावणं
ಈ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಕುಡಿಯುವವನ ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ ನಿಃಸಂದೇಹವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನಾ ಮತ್ತು ಲಕ್ಕಿ ಗಿಡದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಲವಣವೂ ಒಳ್ಳೆಯದು.
Verse 52
विडङ्गानलसिन्धूत्थरास्नाग्रक्षारदारुभिः तैलञ्चतुर्गुणं सिद्धं कटुद्रव्यं जलेन वा
ವಾಯುವಿಡಂಗ, ಚಿತ್ರಮೂಲ, ಸೈಂಧವ ಲವಣ, ರಾಸ್ನಾ, ಯವಕ್ಷಾರ ಮತ್ತು ದೇವದಾರುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೈಲವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು.
Verse 53
गण्डमालापहं तैलमभ्यङ्गात् गलगण्डनुत् शटीकुनागबलयक्वाथः क्षीररसे युतम्
ಈ ತೈಲದ ಅಭ್ಯಂಜನವು ಗಂಡಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಗಳಗಂಡವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕಚೋರ, ಕುನಾಗ ಮತ್ತು ಬಲದ ಕಷಾಯವನ್ನು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು.
Verse 54
पयस्यापिप्पलीवासाकल्कं सिद्धं क्षये हितम् वचाविडभयाशुण्ठीहिङ्गुकुष्ठाग्निदीप्यकान्
ಕ್ಷಯರೋಗದಲ್ಲಿ ಪಯಸ್ಯಾ, ಪಿಪ್ಪಲಿ, ವಾಸಾ ಇವುಗಳ ಕಲ್ಕವನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಹಿತಕರ. ಜೊತೆಗೆ ವಚಾ, ವಿಡಭಯಾ, ಶುಂಠಿ, ಹಿಂಗು, ಕುಷ್ಠ, ಅಗ್ನಿದೀಪ್ಯಕ ಇತ್ಯಾದಿ ಔಷಧಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಬಹುದು.
Verse 55
द्वित्रिषट्चतुरेकांशसप्तपञ्चाशिकाः क्रमात् चूर्णं पीतं हन्ति गुल्मं उदरं शूलकासनुत्
ಎರಡು, ಮೂರು, ಆರು, ನಾಲ್ಕು, ಒಂದು, ಏಳು ಮತ್ತು ಐವತ್ತು ಭಾಗಗಳು—ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ—ಈ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಕುಡಿದರೆ ಗುಲ್ಮ, ಉದರರೋಗ, ಶೂಲ ಹಾಗೂ ಕಾಸ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 56
पाठानिकुम्भत्रिकटुत्रिफलाग्निषु साधितम् क्तोष्टुशीते ऽथेति ख मूत्रेण चूर्णगुटिका गुल्मप्लीहादिमर्दनी
ಪಾಠಾ, ನಿಕುಂಭ, ತ್ರಿಕಟು, ತ್ರಿಫಲಾ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ (ಚಿತ್ರಕ) ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ, ತಣ್ಣಗಾದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಚೂರ್ಣದಿಂದ ಗುಟಿಕೆ ಮಾಡಿ, ಮೂತ್ರವನ್ನು ಅನುಪಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರೆ ಅದು ಗುಲ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ಲೀಹಾದಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 57
वासानिम्बपटीलानि त्रिफला वातपित्तनुत् लिह्यात् क्षौद्रेण विडङ्गं चूर्णं कृमिविनाशनम्
ವಾಸಾ, ನಿಂಬ, ಪಟೀಲಾ ಇವುಗಳನ್ನು ತ್ರಿಫಲೆಯೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ವಾತ-ಪಿತ್ತ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಡಂಗ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಜೇನಿನೊಂದಿಗೆ ಲೇಹ್ಯವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಕೃಮಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 58
विडङ्गसैन्धवक्षारमूत्रेनापि हरीतकी शल्लकीवदरीजम्बुपियालाम्रार्जुनत्वचः
ವಿಡಂಗ, ಸೈಂಧವ, ಕ್ಷಾರ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹರೀತಕಿಯನ್ನೂ ನೀಡಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಶಲ್ಲಕೀ, ಬದರೀ, ಜಂಬು, ಪಿಯಾಲ, ಆಮ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ವೃಕ್ಷಗಳ ತ್ವಚೆ (ಬರ್ಕ್)ಗಳನ್ನೂ ಔಷಧವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.
Verse 59
पीताः क्षीरेण मध्वक्ताः पृथक्शीणितवारणाः विल्वाम्रघातकीपाठाशुण्ठीमोचरसाः समाः
ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಜೇನು ಸೇರಿಸಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದ ಬಿಲ್ವ, ಆಮ್ರ, ಘಾತಕೀ, ಪಾಠಾ, ಶುಂಠೀ ಮತ್ತು ಮೋಚರಸದ ಸ್ವರಸಗಳನ್ನು ಸಮಭಾಗವಾಗಿ ಒಳಗೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 60
पीता रुन्धन्त्यतीसारं गुडतक्रेण दुर्जयम् चाङ्गेरीकोलदध्यम्बुनागरक्षारसंयुतम्
ಬೆಲ್ಲ ಬೆರೆಸಿದ ಮಜ್ಜಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ, ಚಾಂಗೇರೀ, ಕೋಲ, ಮೊಸರು-ಮಿಶ್ರಿತ ನೀರು, ಶುಂಠೀ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾರರಸ ಸೇರಿಸಿದ ಈ ಯೋಗವನ್ನು ಒಳಗೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ದುರ್ಜಯ ಅತಿಸಾರವನ್ನೂ ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 61
घृतयुक्क्वाथितं पेयं गुदंभ्रसे रुजापहम् विडङ्गातिविषामुस्तं दारुपाथाकलिङ्गकम्
ತುಪ್ಪ ಸೇರಿಸಿ ಕುದಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಪೇಯವು ಗುದಭ್ರಂಶದಲ್ಲಿ ನೋವು ನಿವಾರಕ. ಇದು ವಿಡಂಗ, ಅತಿವಿಷಾ, ಮುಸ್ತಾ, ದಾರು, ಪಾಠಾ ಮತ್ತು ಕಲಿಂಗಕಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 62
मरीचेन समायुक्तं शोथातीसारनाशनम् शर्करासिन्धुशुण्ठीभिः कृष्णामधुगुडेन वा
ಮರೀಚ (ಕಾಳುಮೆಣಸು) ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಇದು ಶೋಥ ಮತ್ತು ಅತಿಸಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಕ್ಕರೆ, ಸೈಂಧವ, ಶುಂಠೀ ಜೊತೆಗೆ ಅಥವಾ ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಜೇನು, ಬೆಲ್ಲ ಜೊತೆಗೆ ನೀಡಬಹುದು।
Verse 63
द्वे द्वे खादेद्धरीतक्यौ जीवेद्वर्षशतं सुखी त्रिफला पिप्पलीयुक्ता सम्ध्वाज्या तथैव सा
ಹರೀತಕಿಯನ್ನು ಎರಡು ಎರಡು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಿಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಸುಖಿಯಾಗಿ ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪಿಪ್ಪಲಿ ಯುಕ್ತ ತ್ರಿಫಲೆಯನ್ನು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಕಲಸಿ ಸೇವಿಸಿದರೂ ಅದೇ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 64
चूर्नमामलकं तेन सुरसेन तु भवितम् मध्वाज्यशर्करायुक्तं लिढ्वा स्त्रीशः पयः पिवेत्
ಆಮಲಕ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಸುರಸಾ (ತುಳಸಿ) ರಸದಿಂದ ಭಾವಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಜೇನು, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಸೇರಿಸಿ ಲೇಹನ ಮಾಡಿ, ಆಮೇಲೆ ಸ್ತ್ರೀ ಹಾಲು ಕುಡಿಯಬೇಕು.
Verse 65
मासपिप्पलिशालीनां यवगोधूमयोस् तथा चूर्णभागैः समांशैश् च पचेत् पिप्पलीकां शुभां
ಮಾಷ (ಉದ್ದಿನಬೇಳೆ), ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಯವ ಮತ್ತು ಗೋಧಿ—ಇವೆಲ್ಲದರ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಸಮಭಾಗವಾಗಿ ತೆಗೆದು ಶುಭ ಪಿಪ್ಪಲಿ-ಯೋಗವನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ತಯಾರಿಸಬೇಕು.
Verse 66
तां भक्षयित्वा च पिवेत् शर्करामधुरं पयः नवश् चटकवज्जम्भेद् दशवारान् स्त्रियं ध्रुवम्
ಆ ತಯಾರನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಸಿಹಿಗೊಳಿಸಿದ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು. ನಂತರ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಯಂತೆ ಮರುಮರು, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಸ್ತ್ರೀಯೊಂದಿಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಅಥವಾ ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಸಂಭೋಗಿಸಬೇಕು.
Verse 67
समङ्गाधातकीपुष्पलोध्रनीलोत्पलानि च त्रिपला चाम्लपित्तनुदिति ख , ञ च एतत् क्षीरेन दातव्यं स्त्रीणां प्रदरनशनं
ಸಮಂಗಾ, ಧಾತಕೀ ಪುಷ್ಪ, ಲೋಧ್ರ ಮತ್ತು ನೀಲೋತ್ಪಲ—ಇವುಗಳ ತ್ರಿಪಲ (ಮೂರು ಪಲ) ಮಿಶ್ರಣವು ಆಮ್ಲಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು; ಇದು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರದರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 68
वीजङ्कौरण्टकञ्चापि मधुकं श्वेतचन्दनं पद्मोत्पलस्य मूलानि मधुकं शर्करातिलान्
ಇದಲ್ಲದೆ ಬೀಜಙ್ಕೌರಣ್ಟಕ, ಮಧೂಕ (ಯಷ್ಟಿಮಧು) ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಚಂದನ; ಪದ್ಮ ಹಾಗೂ ನೀಲೋತ್ಪಲದ ಬೇರುಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಮಧೂಕ, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
Verse 69
द्रवमाणेषु गर्भेषु गर्भस्यापनमुत्तमं देवदारु नभः कुष्ठं नलदं विश्वभेषजं
ಗರ್ಭವು ದ್ರವೀಭವಿಸಿ ಸ್ರವಿಸುವ ಭೀತಿ ಇದ್ದಾಗ, ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ದೇವದಾರು, ನಭಃ, ಕುಷ್ಠ, ನಲದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಭೇಷಜಗಳ ಸಂಯೋಗವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉಪಾಯ.
Verse 70
लेपः काञ्चिकमम्पष्टस्तैलयुक्तः शिरोर्तिनुत् वस्त्रपूतं क्षिपेत् कोष्णं मिन्धूत्यं कर्णशूलनुत्
ಕಾಂಚಿಕವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರೆದು ಎಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಲೇಪಿಸಿದರೆ ತಲೆನೋವು ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಿಂಧೂತ್ಯವನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಾಡಿ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಶೋಧಿಸಿ ಕಿವಿಗೆ ಹಾಕಿದರೆ ಕರ್ಣಶೂಲ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 71
लशुनार्द्रकशिग्रूणां कदल्या वा रसःपृथक् बलाशतावरीरास्नामृताः मैरीयकेः पिवेत्
ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ತಾಜಾ ಶುಂಠಿ, ಶಿಗ್ರು (ನುಗ್ಗೆ) ರಸಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತೆಗೆದು, ಅಥವಾ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ರಸವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಬಲಾ, ಶತಾವರಿ, ರಾಸ್ನಾ, ಅಮೃತಾ (ಗುಡೂಚಿ)ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ಮೈರೀಯಕವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು.
Verse 72
त्रिफलासहितं सर्पिस्तिमिरघ्नमनुत्तमं त्रिफलाव्योषसिन्धूप्त्यैर् घृतं सिद्धं पिवेन्नरः
ತ್ರಿಫಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ತುಪ್ಪ ತಿಮಿರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಅನುತ್ತಮ ಔಷಧ. ತ್ರಿಫಲಾ, ವ್ಯೋಷ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಿದ್ಧವಾದ ಘೃತವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಸೇವಿಸಬೇಕು.
Verse 73
चाक्षुष्यम्भेदनं हृद्यं दीपनं क्रफरोगनुत् नीलोत्पलस्य किञ्जल्कं गोशकृद्रससंयुतं
ನೀಲೋತ್ಪಲದ ಪರಾಗವನ್ನು ಗೋಶಕೃತ್-ರಸದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಿತಕರ, ಭೇದನ (ಅವರೋಧಭೇದಕ), ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹಿತ, ದೀಪನ ಮತ್ತು ಕಫರೋಗ ನಿವಾರಕವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 74
गुटिकाञ्जनमेतत् स्यात् दिनरात्र्यन्धयोर्हितं यष्टीमधुवचाकृष्णावीजानां कुटजस्य च
ಇದು ಗುಟಿಕಾಂಜನ (ಗುಳಿ-ರೂಪ ಅಂಜನ)ವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಬೇಕು; ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅಂಧತ್ವಕ್ಕೆ ಇದು ಹಿತಕರ. ಯಷ್ಟೀಮಧು, ವಚಾ, ಕೃಷ್ಣಾ ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟಜದಿಂದ ಇದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 75
कल्केनालोड्य निम्बस्य कषायो वमनाय सः स्निग्धस्विन्नयवन्तोयं प्रदातव्यं विरेचनम्
ನಿಂಬದ ಕಷಾಯವನ್ನು ಅದರ ಕಲ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಕಲಸಿ ವಮನಾರ್ಥವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು. ಸ್ನೇಹನ ಮತ್ತು ಸ್ವೇದನದ ನಂತರ ಯವಯುಕ್ತ ಈ ಔಷಧಿಯನ್ನು ವಿರೇಚನವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು.
Verse 76
अन्यथा योजितं कुर्यात् मन्दाग्निं गौरवारुचिं पथ्यासैन्धवकृष्णानां चूर्णमुष्णाम्बुना पिवेत्
ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಂದಾಗ್ನಿ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಅರುಚಿ ಇರುವವರಲ್ಲಿ ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಪಥ್ಯಾ (ಹರೀತಕಿ), ಸೈಂಧವ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ (ಕರಿಮೆಣಸು) ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಬಿಸಿ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿಯಬೇಕು.
Verse 77
विरेकः सर्वरोगघ्नः श्रेष्ठो नाराचसंज्ञकः कृष्णमिति ख कुष्ठमिति ञ पथ्यासैन्धवकुष्ठानामिति ख सिद्धयोगा मुनिभ्यो ये आत्रेयेण प्रदर्शिताः सर्वरोगहराः सर्वयोगाग्र्याः सुश्रुतेन हि
ವಿರೇಚನವು ಸರ್ವರೋಗಘ್ನ; ಅದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ‘ನಾರಾಚ’ ಎಂಬ ಯೋಗ. ಆತ್ರೇಯನು ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಯೋಗಗಳನ್ನು ಸುಶ್ರುತನು ಸರ್ವರೋಗಹರ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.
Frequently Asked Questions
To transmit Ātreya-attributed siddha-yogas via Dhanvantari—practical formulations and procedures across multiple disease classes—presented as universally disease-subduing and therapeutically authoritative.
Decoctions (kvātha), powders (cūrṇa), medicated ghee (ghṛta), oils (taila) for massage and nasya, pastes (lepa), pills (guṭikā), collyrium (añjana), affusion (seka), and the major eliminative therapies of vamana (emesis) and virecana (purgation), culminating in the ‘Nārāca’ virecana as best.
By treating healing and regimen as dhārmic preservation of the body-mind instrument, it supports disciplined living (bhukti aligned to dharma) that sustains ritual duty, ethical conduct, and long-term sādhanā oriented toward mukti.
Fever (jvara) and respiratory-gastrointestinal syndromes (kāsa/śvāsa/hikkā/arocana/chardi), skin diseases (kuṣṭha/visphoṭa), wound management (vraṇa/nāḍī/bhagandara), vāta disorders including āmavāta and vāta-śoṇita, edema (śotha), hemorrhoids (arśas), diarrhea (atīsāra), consumption (kṣaya), women’s disorders (pradara/āmlapitta), and eye disease (timira).