Adhyaya 280

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सर्वरोगहराण्यौषधानि नामोनाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः तथोल्कानामुष्मणामध्वसेविनामिति ख अथाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः रसादिलक्षणं धन्वन्तरिर् उवाच रसादिलक्षणं वक्ष्ये भेषजानां गुणं शृणु रसवीर्यविपाकज्ञो नृपादीन्रक्षयेन्नरः

ಇಂತೆ ಆಗ್ನೇಯ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಸರ್ವರೋಗಹರ ಔಷಧಗಳು’ ಎಂಬ ಎರಡೂ ನೂರ ಎಂಭತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ (ಸಮಾಪ್ತ). (ಇನ್ನೊಂದು ಪಾಠದಲ್ಲಿ—‘ಉಲ್ಕೆಗಳು, ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಸೇವಿಗಳು’ ಎಂದು.) ಈಗ ‘ರಸಾದಿಲಕ್ಷಣ’ ಎಂಬ ಎರಡೂ ನೂರ ಎಂಭತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಧನ್ವಂತರಿಯು ಹೇಳಿದರು—ರಸಾದಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಔಷಧಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಕೇಳಿರಿ. ರಸ, ವೀರ್ಯ, ವಿಪಾಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು ರಾಜಾದಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಲ್ಲನು.

Verse 2

रसाः स्वाद्वम्ललवणाः सोमजाः परिकीर्तिताः कटुतिक्तकषायानि तथाग्नेया महाभुज

ಮಧುರ, ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಲವಣ ರಸಗಳು ಸೋಮಜನ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಕಟು, ತಿಕ್ತ ಮತ್ತು ಕಷಾಯ ರಸಗಳು ಅಗ್ನಿಜನ್ಯವೆಂದೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಮಹಾಬಾಹು.

Verse 3

त्रिधा विपाको द्रव्यस्य कट्वम्ललवणात्मकः द्विधा वीय्य समुद्दिष्टमुष्णं शीतं तथैव च

ದ್ರವ್ಯದ ವಿಪಾಕ ಮೂರು ವಿಧ—ಕಟು, ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಲವಣ ಸ್ವಭಾವದವು. ವೀರ್ಯ ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ—ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶೀತ.

Verse 4

अनिर्देश्यप्रभावश् च ओषधीनां द्विजोत्तम मधुरश् च कषायश् च तिक्तश् चैव तथा रसः

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ, ಔಷಧಿಗಳ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವವು ವರ್ಣನಾತೀತ; ಅವುಗಳ ರಸಗಳು ಮಧುರ, ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ತಿಕ್ತವೂ ಆಗುತ್ತವೆ।

Verse 5

शीतवीर्याः समुद्दिष्टाः शेषास्तूष्णाःप्रकीर्तिताः गुडुची तत्र तिक्तपि भवत्युष्णातिवीर्यतः

ಕೆಲವು ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಶೀತವೀರ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಉಷ್ಣವೀರ್ಯವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಗುಡೂಚಿ ತಿಕ್ತ ರಸವಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯುಷ್ಣ ವೀರ್ಯದ ಕಾರಣ ಉಷ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತದೆ।

Verse 6

उष्णा कषायापि तथा पथ्या भवति मानद मधुरोपि तथा मांस उष्ण एव प्रकीर्तितः

ಹೇ ಮಾನದ, ಕಷಾಯ ದ್ರವ್ಯವೂ ಉಷ್ಣವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಪಥ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಧುರ ಆಹಾರವೂ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವೂ ಉಷ್ಣ ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ।

Verse 7

लवणो मध्रश् चैव विपाकमधुरौ स्मृतौ अम्लोष्णश् च तथा प्रोक्तः शेषाः कटुविपाकिनः

ಲವಣ ಮತ್ತು ಮಧುರ—ಇವೆರಡೂ ಮಧುರ ವಿಪಾಕವೆಂದು ಸ್ಮೃತ. ಅಮ್ಲ ಮತ್ತು ಕಟು (ಉಷ್ಣ) ಅಮ್ಲ ವಿಪಾಕವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಉಳಿದ ರಸಗಳು ಕಟು ವಿಪಾಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ।

Verse 8

वीर्यपाके विपर्यस्ते प्रभावात्तत्र निश् चयः मधुरो ऽपि कटुः पाके यच्च क्षौद्रं प्रकीर्तितं

ವೀರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಪಾಕದ ಸಂಬಂಧವು ತಿರುಗಿಬಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡರೆ, ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವು ಪ್ರಭಾವವೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷೌದ್ರ (ಜೇನು) ಮಧುರ ರಸವಿದ್ದರೂ ವಿಪಾಕದಲ್ಲಿ ಕಟುವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 9

क्वाथयेत् षोडशगुणं विवेद्द्रव्याच्चतुर्गुणम् यवक्षौद्रमिति ख कल्पनैषा कषायस्य यत्र नोक्तो विधिर्भवेत्

ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಹದಿನಾರು ಪಟ್ಟು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಥ ಮಾಡಿ, ದ್ರವಭಾಗವನ್ನು ಕಡಿಸಿ ಆರಂಭಿಕ ದ್ರವಮಾನದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದವರೆಗೆ ತರುವುದು. ಯವ (ಜೋಳ/ಬಾರ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಕ್ಷೌದ್ರ (ಜೇನು) ಸೇರಿಸಬಹುದು—ವಿಶೇಷ ವಿಧಾನ ಹೇಳದ ಕಡೆ ಕಷಾಯ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮ ಇದು.

Verse 10

कषायन्तु भवेत्तोयं स्नेहपाके चतुर्गुणं द्रव्यतुल्यं समुद्धृत्य द्रव्यं स्नेहं क्षिपेद्बुधः

ಸ್ನೇಹಪಾಕದಲ್ಲಿ ಕಷಾಯದ ನೀರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಇರಬೇಕು. ದ್ರವ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಲ್ಕ (ಔಷಧ ಲೇಪ) ತೆಗೆದು, ಬುದ್ಧಿವಂತನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಲ್ಕ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ (ಎಣ್ಣೆ/ತುಪ್ಪ) ಸೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 11

तावत्प्रमाणं द्रव्यस्य स्नेहपादं ततः क्षिपेत् तोयवर्जन्तु यद्द्रव्यं स्नेहद्रव्यं तथा भवेत्

ದ್ರವ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟಿದೆಯೋ, ಅದರ ಅನುಸಾರ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ನೀರಿಲ್ಲದ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ತಕ್ಕಂತೆ ‘ಸ್ನೇಹ-ದ್ರವ್ಯ’ವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

Verse 12

संवर्तितौषधः पाकः स्नेहानां परिकीर्तितः तत्तुल्यता तु लेह्यस्य तथा भवति सुश्रुत

ಔಷಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿ ಸಾಂದ್ರವಾಗುವ ರೀತಿಯ ಪಾಕವೇ ಸ್ನೇಹಗಳಿಗೆ ಯಥಾವಿಧಿ ‘ಪಾಕ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೇ ಸುಶ್ರುತ! ಲೇಹ್ಯ (ಅವಲೇಹ) ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಹ ಅದೇ ಸಮತೂಲ್ಯ ನಿಯಮ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 13

स्वच्छमल्पौषधं क्वाथं कषायञ्चोक्तवद्भवेत् अक्षं चूर्णस्य निर्दिष्टं कषायस्य चतुष्पलं

ಅಲ್ಪ ಔಷಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸ್ವಚ್ಛ (ಶೋಧಿತ/ಫಿಲ್ಟರ್ ಮಾಡಿದ) ಕ್ವಾಥವನ್ನು ‘ಕ್ವಾಥ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಕಷಾಯವೂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ವಿಧಾನದಲ್ಲೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಚೂರ್ಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಒಂದು ಅಕ್ಷ, ಕಷಾಯದ ಪ್ರಮಾಣ ನಾಲ್ಕು ಪಲ ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

Verse 14

मध्यमैषा स्मृता मात्रा नास्ति मात्राविकल्पना वयः कालं बलं वह्निं देशं द्रव्यं रुजं तथा

ಇದು ‘ಮಧ್ಯಮ’ ಮಾತ್ರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮಾತ್ರೆಗೆ ಒಂದೇ ಸ್ಥಿರ ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ವಯಸ್ಸು, ಕಾಲ/ಋತು, ಬಲ, ಜಠರಾಗ್ನಿ, ದೇಶ, ದ್ರವ್ಯ (ಔಷಧ) ಹಾಗೂ ರೋಗ/ಪೀಡೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಮಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಬೇಕು।

Verse 15

समवेक्ष्य महाभाग मात्रायाः कल्पना भवेत् सौम्यास्तत्र रसाः प्रायो विज्ञेया धातुवर्धनाः

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮಾತ್ರೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಸಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಧಾತುಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 16

मधुरास्तु विशेषेण विज्ञेया धातुवर्धनाः दोषाणाञ्चैव धातूनां द्रव्यं समगुणन्तु यत्

ಮಧುರ ರುಚಿಯ ದ್ರವ್ಯಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧಾತುವರ್ಧಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮತ್ತು ದೋಷಗಳಿಗೂ ಧಾತುಗಳಿಗೂ ಸಮಗುಣ (ಸಮತೋಲನ ಗುಣ) ಹೊಂದಿರುವ ದ್ರವ್ಯವು ಸ್ವಭಾವತಃ ಶಮನಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 17

तदेव वृद्धये ज्ञेयं विपरीतं क्षमावहम् उपस्तम्भत्रयं प्रोक्तं देहे ऽस्मिन्मनुजोत्तम

ಅದೇ ಕ್ರಮವು ವೃದ್ಧಿ (ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮ) ತರುವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದರ ವಿರುದ್ಧವು ಕ್ಷಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಹೇ ಮನುಜೋತ್ತಮ! ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ತಂಭಗಳ ತ್ರಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 18

आहारो मैथुनं निद्रा तेषु यत्नः सदा भवेत् असेवनात् सेवनाच्च अत्यन्तं नाशमाप्नुयात्

ಆಹಾರ, ಮೈಥುನ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಜಾಗ್ರತೆ ಇರಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಜಾಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಅತಿಸೇವನೆಯಿಂದಲೂ ಅತ್ಯಂತ ನಾಶ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು।

Verse 19

क्षयस्य बृंहणं कार्यं स्थुलदेहस्य कर्षणम् रक्षणं मध्यकायस्य देहभेदास्त्रयो मताः

ಕ್ಷೀಣ (ಕೃಶ) ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬೃಂಹಣ ಅಂದರೆ ಪೋಷಣ‑ವರ್ಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಸ್ಥೂಲದೇಹಿಗೆ ಕರ್ಷಣ ಅಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ; ಮಧ್ಯಮ ಕಾಯಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣ‑ಪಾಲನೆ. ಹೀಗೆ ದೇಹಭೇದಗಳು ಮೂರು ಎಂದು ಮನ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 20

स्नेहपाके च तद्गुणमिति ख तत्तुल्यताप्यस्य तथा यथा भवति सुश्रुत इति ख उपक्रमद्वयं प्रोक्तं तर्पणं वाप्यतर्पणं हिताशी च मिताशी च जीर्णाशी च तथा भवेत्

ಸ್ನೇಹಪಾಕದಲ್ಲಿ (ಘೃತ‑ತೈಲಾದಿಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ) ಅದರ ಲಕ್ಷಣ‑ಗುಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಮಟ್ಟದ ತಾಪವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು—ಸುಶ್ರುತನು ಹೇಳಿದಂತೆ. ಎರಡು ಉಪಕ್ರಮಗಳು: ತರ್ಪಣ (ಪೋಷಕ) ಮತ್ತು ಅತರ್ಪಣ (ಲಘು/ಕ್ಷಯಕಾರಿ). ಹಿತಾಹಾರ ಮಾಡಬೇಕು, ಮಿತವಾಗಿ ತಿನ್ನಬೇಕು, ಹಿಂದಿನ ಆಹಾರ ಜೀರ್ಣವಾದ ಬಳಿಕವೇ ತಿನ್ನಬೇಕು.

Verse 21

ओषधीनां पञ्चविधा तथा भवति कल्पना रसः कल्कः शृतः शीतः फाण्डश् च मनुजोत्तम

ಹೇ ಮನುಜೋತ್ತಮ! ಔಷಧಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆ (ತಯಾರಿ) ಐದು ವಿಧ—ರಸ, ಕಲ್ಕ, ಶೃತ (ಕ್ವಾಥ), ಶೀತ (ಹಿಮ), ಮತ್ತು ಫಾಣ್ಡ (ಮಧುರ ಔಷಧೀಯ ಪಾನೀಯ/ಪ್ರಯೋಗ)।

Verse 22

रसश् च पीडको ज्ञेयः कल्क आलोडिताद् भवेत् क्वथितश् च शृतो ज्ञेयः शीतः पर्युषितो निशां

‘ರಸ’ ಎಂದರೆ ಪೀಡಿಸಿ (ನಿಚೋಡಿ) ತೆಗೆದ ರಸ; ‘ಕಲ್ಕ’ ಎಂದರೆ ಮರ್ಧನ‑ಆಲೋಡನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲೇಪ. ಕುದಿಸಿ ಮಾಡಿದದ್ದು ‘ಶೃತ’ (ಕ್ವಾಥ). ತಣ್ಣಗಾದದ್ದು ‘ಶೀತ’; ರಾತ್ರಿ ತುಂಬ ಇಟ್ಟದ್ದು ‘ಪರ್ಯುಷಿತ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 23

सद्योभिशृतपूतं यत् तत् फाण्टमभिधीयते करणानां शतञ्चैव षष्टिश् चैवाधिका स्मृता

ಯಾವ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಕುದಿಸಿ ನಂತರ ಗಾಳಿಸಿ ಶುದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾರೋ ಅದನ್ನು ‘ಫಾಣ್ಟ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘ಕರಣ’ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನೂರ ಅರವತ್ತು (160) ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 24

यो वेत्ति स ह्य् अजेयः स्थात्सम्बन्धे वाहुशौण्डिकः आहारशुद्धिरग्न्यर्थमग्निमूलं बलं नृणां

ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಜೇಯನಾಗುತ್ತಾನೆ; ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳ ವೀರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆಹಾರದ ಶುದ್ಧಿ ಜಠರಾಗ್ನಿಯ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ; ಮಾನವರ ಬಲದ ಮೂಲವೇ ಅಗ್ನಿ.

Verse 25

ससिन्धुत्रिफलाञ्चाद्यात्सुराज्ञि अभिवर्णदां जाङ्गलञ्च रसं सिन्धुयुक्तं दधि पयः कणां

ಹೇ ಸೂರಾಜ್ಞಿ (ಕುಲವತಿ), ಸೈಂಧವ ಲವಣ ಮತ್ತು ತ್ರಿಫಲಾ ಯುಕ್ತವಾದ, ಉತ್ತಮ ವರ್ಣ ನೀಡುವ ಯೋಗವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಜಾಂಗಲ (ಕೊಬ್ಬು ಕಡಿಮೆ ವನ್ಯಮಾಂಸ) ರಸವನ್ನು ಸೈಂಧವದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಮೊಸರು, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಕಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.

Verse 26

रसाधिकं समं कुर्यान्नरो वाताधिको ऽपि वा निदाघे मर्दनं प्रोक्तं शिशिरे च समं बहु

ಮನುಷ್ಯನು ರಸಾಧಿಕ (ಸ್ನೇಹ-ಪೋಷಣ ಪ್ರಧಾನ) ಅಥವಾ ಸಮ (ಸಮತೋಲನ) ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು, ಅವನು ವಾತಾಧಿಕನಾದರೂ ಸಹ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ (ನಿದಾಘ) ಮರ್ಧನ/ಅಭ್ಯಂಗವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ (ಶಿಶಿರ) ಅದನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 27

वसन्ते मध्यमं ज्ञेयन्निदाघे मर्दनोल्वणं त्वचन्तु प्रथमं मर्द्यमङ्गञ्च तदनन्तरं

ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಮರ್ಧನವು ಮಧ್ಯಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ (ನಿದಾಘ) ಮರ್ಧನವು ತೀವ್ರವಾಗಿರಬೇಕು. ಮೊದಲು ಚರ್ಮವನ್ನು ಮರ್ಧಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಅಂಗಗಳನ್ನು (ದೇಹಭಾಗಗಳನ್ನು).

Verse 28

स्नायुरुधिरदेहेषु अस्थि भातीव मांसलं स्कन्धौ बाहू तथैवेह तथा जङ्घे सजानुनी

ಸ್ನಾಯು ಮತ್ತು ರುಧಿರ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿರುವ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಎಲುಬು ಮಾಂಸದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಭುಜಗಳು, ಬಾಹುಗಳು, ಮತ್ತು ಜಂಘೆಗಳು ಮಣಿಕಾಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಂಸಲವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

Verse 29

अरिवन्मर्दयेत् प्रज्ञो जत्रु वक्षश् च पूर्ववत् अङ्गसन्धिषु सर्वेषु निष्पीड्य बहुलं तथा

ಪ್ರಾಜ್ಞನು ಶತ್ರುವನ್ನು ದಮನಿಸುವಂತೆ ರೋಗಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಮರ್ಧನ ಮಾಡಬೇಕು; ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ವಿಧಾನದಂತೆ ಜತ್ರು-ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ವಕ್ಷಸ್ಥಲವನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪುನಃಪುನಃ ದೃಢ ಒತ್ತಡ ನೀಡಬೇಕು.

Verse 30

प्रसारयेदङ्गसन्धीन्न च क्षेपेण चाक्रमात् नीजीर्णे तु श्रमं कुर्यान्न भुक्त्वा पीतवान्नरः

ಅಂಗಸಂಧಿಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು; ಜರ್ಕ್‌ಗಳಿಂದಲೂ ಅಥವಾ ಆತುರದಿಂದಲೂ ಮಾಡಬಾರದು. ಹಿಂದಿನ ಆಹಾರ ಜೀರ್ಣವಾದ ನಂತರವೇ ಶ್ರಮ ಮಾಡಬೇಕು; ತಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಕುಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲ.

Verse 31

दिनस्य तु चतुर्भाग ऊर्ध्वन्तु प्रहरार्धके व्यायामं नैव कर्तव्यं स्नायाच्छीताम्बुना सकृत्

ದಿನದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ ಮೀರಿದ ಮೇಲೆ, ಅಂದರೆ ಪ್ರಹರದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಬಾರದು. ಒಮ್ಮೆ ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿನಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 32

वार्युष्णञ्च श्रमं जह्याद्धृदा श्वासन्न धारयेत् व्यायामश् च कफं हन्याद्वातं हन्याच्च मर्दनं

ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರು ದಣಿವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೃದಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಸಿರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಬಾರದು. ವ್ಯಾಯಾಮ ಕಫವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಮರ್ಧನ ವಾತವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 33

स्नानं पित्ताधिकं हन्यात्तस्यान्ते चातपाः प्रियाः आतपक्लेशकर्मादौ क्षेमव्यायामिनो नराः

ಸ್ನಾನವು ಪಿತ್ತದ ಅಧಿಕ್ಯವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ನಂತರ ಆತಪಸೇವನೆ (ಸೂರ್ಯಕಿರಣ) ಹಿತಕರ. ಆತಪ, ಕಷ್ಟಕರ ಶ್ರಮ ಅಥವಾ ಭಾರೀ ಕಾರ್ಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ, ಮಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಬೇಕು.