Adhyaya 279

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सिद्धौषधानि नामाष्ट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथैकोनाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सर्वरोगहराण्यौषधानि धन्वन्तरिर् उवाच शारीरमानमागन्तुसहजा व्याधयो मताः शारीरा ज्वरकुष्ठाद्या क्रोधाद्या मानसा मताः

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಸಿದ್ಧೌಷಧಾನಿ’ ಎಂಬ ಎರಡು ನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ಎರಡು ನೂರ ಎಂಭತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ—‘ಸರ್ವರೋಗಹರ ಔಷಧಗಳು’—ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ರೋಗಗಳು ದೇಹಸಂಬಂಧಿಯಾದವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಅವು ಎರಡು ವಿಧ—ಆಗಂತುಕ (ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣಜನ್ಯ) ಮತ್ತು ಸಹಜ (ಜನ್ಮಜಾತ). ಶಾರೀರಿಕ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವರ, ಕುಷ್ಠ ಮೊದಲಾದವು; ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಗಳು ಕ್ರೋಧಾದಿ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 2

आगन्तवो विघातोत्था सहजाः क्षुज्जरादयः शारीरागन्तुनाशाय सूर्यवारे घृतं गुडम्

ರೋಗಗಳು ಹಲವು ವಿಧ—ಆಗಂತುಕ, ಆಘಾತೋತ್ಪನ್ನ ಮತ್ತು ಸಹಜ; ಹಸಿವು, ಜ್ವರ ಮೊದಲಾದವು. ದೇಹದ ಆಗಂತುಕ ದೋಷನಾಶಕ್ಕೆ ಭಾನುವಾರ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ ನೀಡಬೇಕು.

Verse 3

लवणं सहिरण्यञ्च विप्रायापूपमर्पयेत् चन्द्रे चाभ्यङ्गदो विप्रे सर्वरोगैः प्रमुच्यते

ಉಪ್ಪನ್ನು ಚಿನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅಪೂಪ (ಸಿಹಿ ಕೇಕ್) ಅನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಚಂದ್ರಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅಭ್ಯಂಗದಾನ (ಮಸಾಜ್ ತೈಲ/ಲೇಪ) ನೀಡಿದರೆ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 4

तैलं शनैश् चरे दद्यादाश्विने गोरसान्नदः घृतेन पयसा लिङ्गं संस्नाप्य स्याद्रुगुज्झितः

ಶನಿವಾರ (ಶನೈಶ್ಚರ) ದಿನ ತೈಲದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಗೋ-ರಸಾದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರೆ ರೋಗರಹಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

गायत्र्या हावयेद्वह्नौ दूर्वान्त्रिमधुराप्लुताम् यस्मिन् भे व्याधिमाप्नोति तस्मिन् स्नानं बलिः शुभे

ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ತ್ರಿಮಧುರಗಳಿಂದ ತೊಯ್ದ ದೂರ್ವಾ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಧಿ ಬಂದಿತೋ, ಅದೇ ನಕ್ಷತ್ರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಭ ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 6

मानसानां रुजादीनां विष्णोः स्तोत्रं हरं भवेत् वातपित्तकफा दोषा धातवश् च तथा शृणु

ಮಾನಸಿಕ ನೋವು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ವಿಷ್ಣುಸ್ತೋತ್ರವು ಹರಣಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫ ಎಂಬ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಧಾತುಗಳ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಕೇಳು.

Verse 7

भुक्तं पक्वाशयादन्नं द्विधा याति च सुश्रुत अंशेनैकेन किट्टद्वं रसताञ्चापरेण च

ಹೇ ಸುಶ್ರುತ! ಭುಕ್ತವಾದ ಅನ್ನವು ಪಕ್ವಾಶಯವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಬಳಿಕ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ—ಒಂದು ಭಾಗ ಕಿಟ್ಟ (ಅಪಶಿಷ್ಟ)ವಾಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗ ರಸ (ಪೋಷಕ ಸಾರ)ವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 8

किट्टभागो मलस्तत्र विन्मूत्रस्वेददूषिकाः नासामलङ्कर्णमलं तथा देहमलञ्च यत्

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಿಟ್ಟ ಭಾಗವೇ ‘ಮಲ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ವಿಷ್ಠೆ, ಮೂತ್ರ, ಸ್ವೇದ ಮೊದಲಾದ ದೂಷಕಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ನಾಸಾಮಲ, ಕರ್ಣಮಲ ಮತ್ತು ದೇಹಮಲವೆಲ್ಲವೂ।

Verse 9

रसभागाद्रसस्तत्र समाच्छोणिततां व्रजेत् मांसं रक्तत्तितो मेदो मेदसो ऽस्थ्नश् च सम्भवः

ರಸ ಭಾಗದಿಂದ ಅದೇ ರಸ ಕ್ರಮೇಣ ರಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ರಕ್ತದಿಂದ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮಾಂಸದಿಂದ ಮೇದ (ಕೊಬ್ಬು) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮೇದದಿಂದ ಅಸ್ಥಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 10

अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुकाद्रागस्तथौजसः देशमार्तिं बलं शक्तिं कालं प्रकृतिमेव च

ಅಸ್ಥಿಯಿಂದ ಮಜ್ಜೆ, ಅದರಿಂದ ಶುಕ್ರ; ಶುಕ್ರದಿಂದ ರಾಗ (ಆಸಕ್ತಿ) ಹಾಗೂ ಓಜಸ್ (ಜೀವಶಕ್ತಿ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ। ಜೊತೆಗೆ ದೇಶ, ಆर्ति/ರೋಗ, ಬಲ, ಶಕ್ತಿ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು।

Verse 11

ज्ञात्वा चिकित्सतं कुर्याद्भेषजस्य तथा बलम् तिथिं रिक्तान्त्यजेद् भौमं मन्दभन्दारुणोग्रकम्

ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ವೈದ್ಯನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಔಷಧದ ಬಲ (ಪ್ರಭಾವ)ವನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು। ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಿಕ್ತ ತಿಥಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭೌಮ (ಮಂಗಳವಾರ)ವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಅದು ಮಂದ, ಬಂಧಕ, ದಾರುಣ, ಉಗ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತ।

Verse 12

हरिगोद्विजचन्द्रार्कसुरादीन् प्रतिपूज्य च शृणु मन्त्रमिमं विद्वन् भेषजारम्भमाचरेत्

ಹರಿ, ಗೋವು, ದ್ವಿಜರು (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು), ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ದೇವಗಣಾದಿಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ಹೇ ವಿದ್ವನ್, ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೇಳು; ನಂತರ ಔಷಧೋಪಚಾರದ ಆರಂಭವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 13

ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः ऋषयश् चौषधिग्रामा भूतसङ्घाश् च पान्तु ते

ಬ್ರಹ್ಮ, ದಕ್ಷ, ಅಶ್ವಿನಿಕುಮಾರರು, ರುದ್ರ, ಇಂದ್ರ, ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ—ಹಾಗೂ ಋಷಿಗಳು, ಔಷಧಿಗಳ ಸಮೂಹ, ಭೂತಸಂಘಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ।

Verse 14

रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते

ಈ ಔಷಧಿ ನಿನಗೆ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ರಸಾಯನ ಹೇಗೋ, ದೇವರಿಗೆ ಅಮೃತ ಹೇಗೋ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾಗರಿಗೆ ಸುಧಾ ಹೇಗೋ—ಹಾಗೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಭೇಷಜ್ಯವಾಗಲಿ।

Verse 15

वातश्लेष्मातको देशो बहुवृक्षो बहूदकः अनूपड्तिबिख्यातो जाङ्गलस्तद्विवर्जितः

ವಾತ-ಶ್ಲೇಷ್ಮ (ಕಫ) ಪ್ರಧಾನ ದೇಶವೆಂದರೆ ಬಹಳ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಬಹಳ ನೀರು ಇರುವ ಪ್ರದೇಶ; ಅದು ‘ಅನೂಪ’ (ಆರ್ದ್ರ/ಜಲಾವೃತ) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇದರ ವಿರುದ್ಧವೇ ‘ಜಾಂಗಲ’ (ಶುಷ್ಕ) ದೇಶ.

Verse 16

किञ्चिद्वृक्षोदको देशस् तथा साधारणः स्मृतः जाङ्गलः पित्तबहुलो मध्यः साधारणः स्मृतः

ಸ್ವಲ್ಪ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ಇರುವ ದೇಶವೂ ‘ಸಾಧಾರಣ’ (ಮಧ್ಯಮ) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಜಾಂಗಲ’ (ಶುಷ್ಕ) ದೇಶ ಪಿತ್ತ-ಬಹುಳ; ‘ಮಧ್ಯ’ ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಾರಣ (ಮಧ್ಯಮ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 17

रूक्ष्मः शीतश् चलो वायुः पित्तमुष्णं कटुत्रयम् स्थिराम्लस्निग्धमधुरं बलाशञ्च प्रचक्षते

ಅವರು ವಾಯು (ವಾತ)ವನ್ನು ರೂಕ್ಷ, ಶೀತ ಮತ್ತು ಚಲ ಎಂದು; ಪಿತ್ತವನ್ನು ಉಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಕಟು-ತ್ರಯಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತ ಎಂದು; ಮತ್ತು ಬಲ/ಶ್ಲೇಷ್ಮನ್ (ಕಫ)ವನ್ನು ಸ್ಥಿರ, ಆಮ್ಲ, ಸ್ನಿಗ್ಧ, ಮಧುರ ಗುಣಯುಕ್ತ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 18

वृद्धिः समानैर् एतेषां विपरीतैर् विपर्ययः रसाः स्वाद्वम्ललवणाः श्लेष्मला वायुनाशनाः

ಈ ದೋಷಗಳ ವೃದ್ಧಿ ಸಮಾನ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗುತ್ತದೆ; ವಿರುದ್ಧಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ವಿಪರ್ಯಯ (ಶಮನ) ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧುರ, ಆಮ್ಲ, ಲವಣ ರಸಗಳು ಕಫವರ್ಧಕವಾಗಿದ್ದು ವಾತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 19

कटुतिक्तकषायाश् च वातलाः श्लेष्मनाशनाः कट्वम्ललवणा ज्ञेयास् तथा पित्तविवर्धनाः

ಕಟು, ತಿಕ್ತ, ಕಷಾಯ ರಸಗಳು ವಾತವರ್ಧಕವಾಗಿದ್ದು ಶ್ಲೇಷ್ಮ (ಕಫ)ನಾಶಕ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಟು, ಆಮ್ಲ, ಲವಣ ರಸಗಳು ಪಿತ್ತವಿವರ್ಧಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 20

तिक्तस्वादुकषायाश् च तथा पित्तविनाशनाः रसस्यैतद्गुणं नास्ति विपाकस्यैतदिष्यते

ತಿಕ್ತ, ಮಧುರ, ಕಷಾಯ ರಸಗಳೂ ಪಿತ್ತವಿನಾಶಕ. ಇದು ರಸದ ಸ್ವಗುಣವಲ್ಲ; ವಿಪಾಕದ (ಜೀರ್ಣೋತ್ತರ ಪರಿವರ್ತನೆ) ಗುಣವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 21

वीर्योष्णाः कफवातघ्नाः शीताः पित्तविनाशनाः प्रभावतस् तथा कर्म ते कुर्वन्ति च सुश्रुत

ಉಷ್ಣವೀರ್ಯದ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ಶೀತವೀರ್ಯದ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಪಿತ್ತವನ್ನು ವಿನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಶೇಷ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತವೆ, ಹೇ ಸುಶ್ರುತ।

Verse 22

शिशिरे च वसन्ते च निदाघे च तथा क्रमात् चयप्रकोपप्रशमाः कफस्य तु प्रकीर्तिताः

ಶಿಶಿರ, ವಸಂತ ಮತ್ತು ನಿದಾಘ (ಗ್ರೀಷ್ಮ) ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಫದ ಚಯ, ಪ್ರಕೋಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಮನ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 23

निदाघवर्षारात्रौ च तथा शरदि सुश्रुत चयप्रकोपप्रशमाः पवनस्य प्रकीर्तिताः

ನಿದಾಘ, ವರ್ಷಾ, ರಾತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಶರದ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ—ಸುಶ್ರುತನ ಪ್ರಕಾರ—ವಾತ (ಪವನ) ದೋಷದ ಚಯ, ಪ್ರಕೋಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಮನ ಹಂತಗಳು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 24

मेघकाले च शरदि हेमन्ते च यथाक्रमात् चयप्रकोपप्रशमास् तथा पित्तस्य कीर्तिताः

ಪಿತ್ತದೋಷಕ್ಕೂ ಮೇಘಕಾಲ, ಶರದ ಮತ್ತು ಹೇಮಂತ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಯ, ಪ್ರಕೋಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಮನ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 25

वर्षाद्यो विसर्गस्तु हेमन्ताद्यास् तथा त्रयः शिशिराद्यास् तथादानं ग्रीष्मान्ता ऋतवस्त्रयः

ವರ್ಷಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೂರು ಋತುಗಳು ‘ವಿಸರ್ಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಹೇಮಂತದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೂರುವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಶಿಶಿರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೂರು ‘ಆದಾನ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ—ಈ ರೀತಿ ಗ್ರೀಷ್ಮಾಂತವರೆಗೆ ಋತುತ್ರಯಗಳು ನಿರ್ಣಯವಾಗುತ್ತವೆ।

Verse 26

सौम्यो विसर्गस्त्वादानमाग्नेयं परिकीर्तितम् वर्षादींस्त्रीनृतून् सोमश् चरन् पर्यायशो रसान्

‘ವಿಸರ್ಗ’ವನ್ನು ಸೌಮ್ಯ (ಚಂದ್ರಸ್ವಭಾವ) ಎಂದು, ‘ಆದಾನ’ವನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ (ಅಗ್ನಿಸ್ವಭಾವ) ಎಂದು ಪರಿಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ। ಸೋಮನು ವರ್ಷಾದಿ ಮೂರು ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಋತು-ರಸಗಳನ್ನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 27

जनयत्यम्ललवणमधुरांस्त्रीन् यथाक्रमम् शिशिरादीनृतूनर्कश् चरन् पर्ययशो रसान्

ಶಿಶಿರಾದಿ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಸೂರ್ಯನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಮ್ಲ, ಲವಣ, ಮಧುರ—ಈ ಮೂರು ರಸಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 28

विवर्धयेत्तथा तिक्तकषायकटुकान् क्रमात् यथा रजन्यो वर्धन्ते वलमेकं हि वर्धते

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ತಿಕ್ತ, ಕಷಾಯ, ಕಟು ರಸಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು; ದೋಷಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಒಂದೇ—ಬಲ (ದೇಹಶಕ್ತಿ)।

Verse 29

क्रमशो ऽथ मनुष्याणां हीयमानासु हीयते रात्रिभुक्तदिनानाञ्च वयसश् च तथैव च

ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕಳೆದ (ಭೋಗಿಸಿದ) ರಾತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ದಿನಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಂತೆ, ಆಯುಷ್ಯವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 30

आदिमध्यावसानेषु कफपित्तसमीरणाः प्रकोपं यान्ति कोपादौ काले तेषाञ्चयः स्मृतः

ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಫ, ಪಿತ್ತ, ಸಮೀರಣ (ವಾತ) ಪ್ರಕೋಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಕೋಪಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಅವುಗಳ ಸಂಚಯ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಮೃತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ।

Verse 31

प्रकोपोत्तरके काले शमस्तेषां प्रकीर्तितः अदिभोजनतो विप्र तथा चाभोजनेन च

ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಅವುಗಳ ಪ್ರಕೋಪದ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಶಮನವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಅತಿಭೋಜನದಿಂದಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಭೋಜನ (ಉಪವಾಸ)ದಿಂದಲೂ।

Verse 32

रोगा हि सर्वे जायन्ते वेगोदीरणधारणैः अन्नेन कुक्षेर्द्वावंशावेकं पानेन पूरयेत्

ದೇಹದ ಸಹಜ ವೇಗಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ತಡೆಯುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗ ಅನ್ನದಿಂದ, ಒಂದು ಭಾಗ ಪಾನದಿಂದ ತುಂಬಬೇಕು.

Verse 33

आश्रयं पवनादीनां तथैकमवशेषयेत् व्याधेर् निदानस्य तथा विपरीतमथौषधम्

ವಾತಾದಿ ದೋಷಗಳ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಪರಿಶೀಲನೆಯ ನಂತರ ಉಳಿದುದನ್ನೇ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾರಣವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ರೋಗದ ನಿದಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಔಷಧವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು.

Verse 34

कर्तव्यमेतदेवात्र मया सारं प्रकीर्तितम् नाभेरूर्ध्वमधश् चैव गुदश्रोण्योस्तथैव च

ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು ಇದೇ; ನಾನು ಸಾರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಾಭಿಯ ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಗುದ ಮತ್ತು ಶ್ರೋಣಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು.

Verse 35

बलाशपित्तवातानां देहे स्थानं प्रकीर्तितं तथापि सर्वगाश् चैते देहे वायुर्विशेषतः

ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಲಾಸ (ಶ್ಲೇಷ್ಮ/ಕಫ), ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ವಾತಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆದರೂ ಇವೆಲ್ಲವೂ ದೇಹವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿವೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಯು (ವಾತ).

Verse 36

देहस्य मध्ये हृदयं स्थानं तन्मनसः स्मृतम् कृशो ऽल्पकेशश् चपलो बहुवाग्विषमानलः

ದೇಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೃದಯವು ಆ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. (ಅಂತಹವನು) ಕೃಶ, ಅಲ್ಪಕೇಶ, ಚಪಲ, ಬಹುಭಾಷಿ ಮತ್ತು ವಿಷಮ ಜಠರಾಗ್ನಿಯುಳ್ಳವನು.

Verse 37

व्योमगश् च तथा स्वप्ने वातप्रकृतिरुच्यते अकालपलितः क्रोधी प्रस्वेदी मधुरप्रियः

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವನು ವಾತಪ್ರಕೃತಿಯವನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಅಕಾಲ ಪಲಿತಕೇಶ, ಕ್ರೋಧಪ್ರವಣ, ಅಧಿಕ ಸ್ವೇದಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಧುರರಸಪ್ರಿಯನು।

Verse 38

स्वप्ने च दीप्तिमत्प्रेक्षी पित्तप्रकृतिरुच्यते दृढाङ्गः स्थिरचित्तश् च सुप्रभः स्निग्धसूर्धजः

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ದೀಪ್ತಿಮಂತ (ಅಗ್ನಿಸದೃಶ) ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡುವವನು ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಿಯವನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ದೃಢಾಂಗ, ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತ, ಪ್ರಕಾಶವರ್ಣ ಮತ್ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಕೇಶ-ಶ್ಮಶ್ರುಧರನು।

Verse 39

शुद्धाम्बुदर्शी स्वप्ने च कफप्रकृतिको नरः तामसा राजसाश् चैव सात्विकाश् च तथा स्मृताः

ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ನೋಡುವ ನರನು ಕಫಪ್ರಕೃತಿಯವನು; ಇಂತಹ ಸ್ವಪ್ನಲಕ್ಷಣಗಳು ತ್ರಿಗುಣಗಳಾದ ತಾಮಸ, ರಾಜಸ ಮತ್ತು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 40

मनुष्या मुनिर्शादूल वातपित्तकफात्मकाः रक्तपित्तं व्यवायाच्च गुरुकर्मप्रवर्तनैः

ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲನೇ! ಮಾನವರು ವಾತ-ಪಿತ್ತ-ಕಫಾತ್ಮಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಮತ್ತು ಅತಿವ್ಯವಾಯ (ಅತಿಮೈಥುನ) ಹಾಗೂ ಗುರು/ಕಠಿಣ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ರಕ್ತಪಿತ್ತ ಎಂಬ ವ್ಯಾಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 41

कदन्नभोजनाद्वायुर्देहे शोकाच्च कुप्यति विदाहिनां तथोल्कानामुष्णान्नाध्वनिसेविनां

ಕದನ್ನ (ನಿಕೃಷ್ಟ/ಅಹಿತಕರ) ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಶೋಕದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿದಾಹಕಾರಿ ಪದಾರ್ಥ ಸೇವಿಸುವವರು, ಅಗ್ನಿ/ತಾಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವವರು, ಉಷ್ಣಾನ್ನ ಸೇವಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಅತಿಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿಯೂ।

Verse 42

पित्तं प्रकोपमायाति भयेन च तथा द्विज अत्यम्बुपानगुर्वन्नभोजिनां भुक्तशायिनाम्

ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಭಯದಿಂದ ಪಿತ್ತವು ಪ್ರಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅತಿಯಾಗಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುವವರು, ಭಾರವಾದ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಊಟವಾದ ತಕ್ಷಣ ಮಲಗುವವರಲ್ಲಿಯೂ ಪಿತ್ತವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 43

श्लेकेष्माप्रकोपमायाति तथा ये चालसा जनाः वाताद्युत्थानि रोगाणि ज्ञात्वा शाम्यानि लक्षणैः

ಹಾಗೆಯೇ ಆಲಸ್ಯವುಳ್ಳ ಜನರಲ್ಲಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮ (ಕಫ) ಪ್ರಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ವಾತಾದಿ ದೋಷಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು, ಅವುಗಳ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಾನುಸಾರವಾಗಿ ಶಮನ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 44

अस्थिभङ्गः कषायत्वमास्ये शुष्कास्यता तथा जृम्भणं लोमहर्षश् च वातिकव्याधिलक्षणम्

ಎಲುಬುಗಳು ಮುರಿಯುವಂತೆ ನೋವು, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕಷಾಯ ರುಚಿ, ಬಾಯಿ ಒಣಗುವುದು, ಮರುಮರು ಜಂಭಿಸುವುದು, ರೋಮಾಂಚ—ಇವು ವಾತಜ ವ್ಯಾಧಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು।

Verse 45

नखनेत्रशिराणान्तु पीतत्वं कटुता मुखे तृष्णा दाहोष्णता चैव पित्तव्याधिनिदर्शनम्

ನಖಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಶಿರೆಗಳ ಪೀತವರ್ಣ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಕಟು ರುಚಿ, ದಾಹ (ತೃಷ್ಣೆ), ದಹನಭಾವ, ಅತಿಯಾದ ಉಷ್ಣತೆ—ಇವು ಪಿತ್ತಜ ವ್ಯಾಧಿಗಳ ಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು।

Verse 46

आलस्यञ्च प्रसेकश् च गुरुता मधुरास्यता उष्णाभिलाषिता चेति श्लैष्मिकव्याधिलक्षणम्

ಆಲಸ್ಯ, ಅಧಿಕ ಲಾಲಾರಸ, ಭಾರಭಾವ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ರುಚಿ, ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವುದು—ಇವು ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕ (ಕಫಜ) ವ್ಯಾಧಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು।

Verse 47

स्निग्धोष्णमन्नमभ्यङ्गस्तैलपानादि वातनुत् आज्यं क्षीरं सिताद्यञ्च चन्द्ररश्म्यादि पित्तनुत्

ಸ್ನಿಗ್ಧ ಹಾಗೂ ಉಷ್ಣ ಆಹಾರ, ಅಭ್ಯಂಗ (ಎಣ್ಣೆ ಮರ್ಧನ) ಮತ್ತು ತೈಲಪಾನಾದಿ ಕ್ರಮಗಳು ವಾತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು, ಸಕ್ಕರೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರಕಿರಣದಂತೆ ಶೀತೋಪಚಾರಗಳು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 48

सक्षौद्रं त्रिफलातैलं व्यायामादि कफापहम् सर्वरोगप्रशान्त्यै स्यद्विष्णोर्ध्यानञ्च पूजनम्

ಜೇನು ಸೇರಿಸಿದ ತ್ರಿಫಲಾ ತೈಲ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿ ಕ್ರಮಗಳು ಕಫವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳ ಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯೂ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.