
Padmanābha-dvādaśī-vrataḥ (Dīpa-dāna-māhātmya-sahitaḥ)
Ritual-Manual and Ethical-Discourse (Bhakti-based ritual merit across social strata)
ក្នុងបរិបទបង្រៀនរវាង វរាហៈ និង ព្រឹថវី ទុរវាសៈ ប្រាប់អំពីវ្រតៈ បទ្មនាភៈ នៅថ្ងៃ អាស្វយុជ សុក្ល-ទ្វាទសី៖ បូជាព្រះបទ្មនាភៈដ៏អមតៈដោយអំណោយតាមអង្គកាយ ដំឡើងកលសៈ ប្រតិស្ឋារូបមាស ហើយពេលព្រលឹមប្រគេនជាទានដល់ព្រាហ្មណ៍។ ដើម្បីបង្ហាញអานุភាពនៃពិធី មានរឿងថា ព្រះបាទ ភទ្រាស្វៈ ទទួលស្វាគមន៍ អគស្ត្យៈ រយៈ៧យប់។ ឃើញពន្លឺដ៏លេចធ្លោរបស់ ព្រះនាង កាន្តិមតី និងការគោរពរបស់ភរិយារួម អគស្ត្យៈ សរសើរគ្រប់ក្រុមសង្គម និងគំរូ (ដូចជា ប្រហ្លាទ និង ធ្រុវ) ហើយពន្យល់មូលហេតុថា ជាបុណ្យជាតិមុនពីការចាក់ប្រទីបឲ្យអ្នកដទៃនៅវិហាររបស់ ហរិ។ ជំពូកនេះបង្ហាញបុណ្យក្នុងយុគនានា ដាក់សំខាន់ថា សកម្មភាពភក្តិ តិចតួចក៏ជាគោលធម៌សម្រាប់មនុស្សគ្រប់ថ្នាក់ និងជាគំរូរក្សារបៀបរបបបរិសុទ្ធដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសុខមង្គលរបស់ ព្រឹថវី។
Verse 1
दुर्वासा उवाच । तद्वदाश्वयुजे मासि द्वादशीं शुक्लपक्षतः । संकल्प्याभ्यर्चयेद् देवं पद्मनाभं सनातनम् ॥ ४९.१ ॥
ទុរវាសា បានមានព្រះវាចា៖ «ដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងខែ អាស្វយុជៈ នៅថ្ងៃទ្វាទសី នៃពាក់កណ្តាលខែភ្លឺ បន្ទាប់ពីធ្វើសង្កల్ప (បំណងបូជា) គួរបូជា ព្រះបដ្មនាភៈ ដ៏អស់កាលជានិច្ច»។
Verse 2
पद्मनाभाय पादौ तु कटिं वै पद्मयोनये । उदरं सर्वदेवाय पुष्कराक्षाय वै उरः । अव्ययाय तथा पाणिं प्राग्वदस्त्राणि पूजयेत् ॥ ४९.२ ॥
គួរធ្វើន្យាសៈ (ការបែងចែកអង្គ) ដោយកំណត់ជើងទាំងពីរដល់ ពទ្មនាភៈ; ចង្កេះដល់ ពទ្មយោនី; ពោះដល់ សರ್ವទេវៈ; ទ្រូងដល់ ពុស្ករាក្សៈ; ហើយដៃទៅកាន់ អវ្យយៈ។ ដូចដែលបាននិយាយមុន គួរបូជាអស្ត្រៈ (មន្តអាវុធពិធី) ដែលពាក់ព័ន្ធ។
Verse 3
प्रभवाय शिरः पूज्य प्राग्वदग्रे घटं न्यसेत् । तस्मिन् सौवर्णकं देवं पद्मनाभं तु विन्यसेत् ॥ ४९.३ ॥
បន្ទាប់ពីបូជាក្បាលតាមវិធីដូចមុន គួរដាក់កលស (ភាជន៍ទឹកពិធី) នៅខាងមុខ; ហើយនៅក្នុងនោះ គួរអញ្ជើញ/ដំឡើងទេវតាមាស ពទ្មនាភៈ។
Verse 4
तमेव देवं सम्पूज्य गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । प्रभातायां तु शर्वर्यां ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं कॄते तु यत् पुण्यं तन्निबोध महामुने ॥ ४९.४ ॥
បូជាទេវតានោះឲ្យពេញលេញ តាមលំដាប់ ដោយក្លិនក្រអូប ផ្កា និងអ្វីៗដទៃទៀត; នៅពេលព្រឹកព្រលឹម បន្ទាប់ពីរាត្រីកន្លងផុត គួរនាំអំណោយ/នៃវេដ្យៈទៅប្រគេនដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍។ កុសលដែលកើតឡើងដោយការធ្វើដូចនេះ—សូមស្តាប់ អូមហាមុនី។
Verse 5
आसीत्कृतयुगे राजा भद्राश्वो नाम वीर्यवान् । यस्य नाम्नाऽभवद्वर्षं भद्राश्वं नाम नामतः ॥ ४९.५ ॥
នៅក្នុងក្រឹតយុគ មានព្រះមហាក្សត្រមួយ ព្រះនាម ភទ្រាស្វៈ មានអานุភាពខ្លាំង។ ដោយសារព្រះនាមរបស់ទ្រង់ តំបន់មួយ (វರ್ಷៈ) ក៏បានទទួលនាមថា «ភទ្រាស្វៈ» ដូចគ្នា។
Verse 6
तस्यागस्त्यः कदाचित् तु गृहमागत्य सत्तम । उवाच सप्तारात्रं तु वसामि भवतो गृहे ॥ ४९.६ ॥
ពេលមួយ អគស្ត្យៈ បានមកដល់គេហដ្ឋានរបស់ទ្រង់ ហើយមានព្រះវាចាថា៖ «ឱ អ្នកប្រសើរនៃអ្នកល្អទាំងឡាយ ខ្ញុំនឹងស្នាក់នៅផ្ទះរបស់អ្នករយៈពេលប្រាំពីរយប់»។
Verse 7
तं राजा शिरसा भूत्वा स्थीयतामित्यभाषत । तस्य कान्तिमती नाम भार्या परमशोभना ॥ ४९.७ ॥
ព្រះរាជា កោតគោរពដោយទម្លាក់ក្បាល ហើយមានព្រះបន្ទូលថា «ដូច្នោះហើយ សូមស្ថិតនៅទីនេះ»។ ព្រះអង្គមានព្រះមហេសីឈ្មោះ កាន្តីមតី ដែលមានសោភ័ណភាពល្អឥតខ្ចោះ។
Verse 8
तस्यास्तेजः समभवद् द्वादशादित्यसंनिभम् । शतानि पञ्च तस्यासन् सपत्नीनां यतव्रत ॥ ४९.८ ॥
ពន្លឺតេជៈរបស់នាងបានកើតឡើង ដូចស្មើនឹងពន្លឺរបស់អាទិត្យទាំងដប់ពីរ។ ហើយមានស្ត្រីរួមព្រះស្វាមីចំនួនប្រាំរយ នៃព្រះអង្គ ដែលមានវត្តប្រតិបត្តិមាំមួន។
Verse 9
ताः दास्य इव कर्माणि कुर्वन्त्यहरहः शुभाः । कान्तिमत्या महाभाग भयात् त्रस्ताः विचेतसः ॥ ४९.९ ॥
ស្ត្រីទាំងនោះ ឱ អ្នកមានភាគល្អ កំពុងធ្វើកិច្ចការល្អប្រសើរ រៀងរាល់ថ្ងៃ ដូចជាទាសី។ ពួកនាងភ័យខ្លាច កាន្តីមតី ដល់ថ្នាក់ចិត្តរញ្ជួយ មិនស្ថិតស្ថេរ។
Verse 10
तामगस्त्यस्तथा दृष्ट्वा रूपतेजोऽन्वितां शुभाम् । सपत्न्यश्च भयात्तस्याः कुर्वन्त्यः कर्म शोभनम् । राजा तु तस्या मुदितं मुखमेवावलोकयन् ॥ ४९.१० ॥
អគស្ត្យៈបានឃើញនាងដូច្នោះ—ជាស្ត្រីមង្គល មានរូបសោភា និងតេជៈ—ហើយស្ត្រីរួមព្រះស្វាមីទាំងឡាយ ដោយភ័យនាង ក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើភារកិច្ចរបស់ខ្លួនយ៉ាងសមរម្យ និងសោភា។ ចំណែកព្រះរាជា វិញ គ្រាន់តែសម្លឹងមើលមុខរីករាយរបស់នាងប៉ុណ្ណោះ។
Verse 11
एवंभूतामथो दृष्ट्वा राज्ञीं परमशोभनाम् । साधु साधु जगन्नाथेत्यगस्त्यः प्राह हर्षितः ॥ ४९.११ ॥
អគស្ត្យៈបានឃើញព្រះមហេសីដ៏សោភាស្រស់ស្អាតលើសលប់ដូច្នោះ ហើយមានចិត្តរីករាយ បាននិយាយថា «ល្អណាស់ ល្អណាស់ ឱ ព្រះជគន្នាថ!»
Verse 12
द्वितीये दिवसेऽप्येवं राज्ञीं दृष्ट्वा महाप्रभाम् । अहो मुष्टमहो मुष्टं जगदेतच्चराचरम् । इत्यगस्त्यो द्वितीयेऽह्नि राज्ञीं दृष्ट्वाऽभ्युवाच ह ॥ ४९.१२ ॥
នៅថ្ងៃទីពីរផងដែរ ព្រះអគស្ត្យៈបានឃើញព្រះមហេសីដែលភ្លឺរលោងដោយព្រះតេជៈដ៏អស្ចារ្យ ហើយបានពោលថា៖ «អូហ៍ អស្ចារ្យណាស់! អស្ចារ្យណាស់—លោកនេះទាំងមូល មានទាំងចល និងអចល!» ដូច្នេះ នៅថ្ងៃទីពីរ ក្រោយឃើញព្រះមហេសី គាត់បានអំពាវនាវទៅកាន់នាង។
Verse 13
तृतीयेऽहनि तां दृष्ट्वा पुनरेवमुवाच ह । अहो मूढा न जानन्ति गोविन्दं परमेश्वरम् । य एकेऽह्नि फलं चै तद् राज्ञे तुष्टः प्रदत्तवान् ॥ ४९.१३ ॥
នៅថ្ងៃទីបី ក្រោយឃើញនាង គាត់បានពោលម្ដងទៀតថា៖ «អូហ៍ មនុស្សដែលវង្វេង មិនស្គាល់គោវិន្ទៈ ព្រះអធិរាជដ៏លើសលប់។ ផលបុណ្យដែលកើតឡើងក្នុងមួយថ្ងៃនេះ ព្រះអង្គបានពេញព្រះហឫទ័យ ហើយប្រទានដល់ព្រះរាជា។»
Verse 14
चतुर्थे दिवसे हस्तावुत्क्षिप्य पुनरब्रवीत् । साधु साधु जगन्नाथ स्त्री शूद्राः साधु साध्विति । द्विजाः साधु नृपाः साधु वैश्याः साधु पुनः पुनः ॥ ४९.१४ ॥
នៅថ្ងៃទីបួន ព្រះអគស្ត្យៈលើកដៃទាំងពីរ ហើយពោលម្ដងទៀតថា៖ «ល្អណាស់ ល្អណាស់ ឱ ព្រះជាម្ចាស់នៃលោក! ‘ល្អណាស់!’—ស្ត្រី និងសូទ្រៈហៅ; ‘ល្អណាស់!’—ពួកទ្វិជៈហៅ; ‘ល្អណាស់!’—ព្រះមហាក្សត្រហៅ; ‘ល្អណាស់!’—ពួកវៃស្យៈហៅ ម្តងហើយម្តងទៀត។»
Verse 15
साधु भद्राश्व साधु त्वं भोऽगस्त्य साधु साधु ते । साधु प्रह्लाद ते साधु ध्रुव साधो महाव्रत । एवमुक्त्वा ननर्तोच्चैरगस्त्यो राजसन्निधौ ॥ ४९.१५ ॥
ព្រះអគស្ត្យៈបានពោលថា៖ «ល្អណាស់ បទ្រាស្វៈ; ល្អណាស់ អ្នក។ ឱ អគស្ត្យៈ ល្អណាស់—ល្អណាស់ចំពោះអ្នក។ ល្អណាស់ ព្រះហ្លាទៈ ល្អណាស់ចំពោះអ្នក។ ធ្រុវៈ ល្អណាស់—ឱ អ្នកកាន់វ្រតៈដ៏មហា!» បន្ទាប់ពីពោលដូច្នេះ ព្រះអគស្ត្យៈបានរាំដោយសំឡេងខ្លាំង ក្នុងព្រះរាជស្និទ្ធាន។
Verse 16
एवम्भूतं च तं दृष्ट्वा सपत्निको नृपोत्तमः । किं हर्षकारणं ब्रह्मन् येनेत्थं नृत्यते भवान् ॥ ४९.१६ ॥
ព្រះមហាក្សត្រដ៏ប្រសើរ ព្រមទាំងព្រះមហេសី បានឃើញព្រះអគស្ត្យៈនៅក្នុងសភាពដូច្នេះ ហើយសួរថា៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍ តើអ្វីជាមូលហេតុនៃសេចក្តីរីករាយរបស់លោក ដែលធ្វើឲ្យលោករាំដូចនេះ?»
Verse 17
अगस्त्य उवाच । अहो मूर्खः कुराज त्वमहो मूर्खानुगास्त्वमी । अहो पुरोहिता मूर्खा ये न जानन्ति मे मतम् ॥ ४९.१७ ॥
អគស្ត្យៈបានមានព្រះវាចា៖ «អាឡាស! ឱ ព្រះរាជាអាក្រក់ អ្នកល្ងង់ ហើយអ្នកដើរតាមអ្នកក៏ល្ងង់ដែរ។ អាឡាស! ព្រះសង្ឃបូជាចារ្យទាំងនោះក៏ល្ងង់ ដោយមិនយល់ដឹងអំពីអនុសាសន៍របស់ខ្ញុំ»។
Verse 18
एवमुक्ते ततो राजा कृताञ्जलिरभाषत । न जानीमो वयं ब्रह्मन् प्रश्नमेतत् त्वयेरितम् । कथयस्व महाभाग यद्यनुग्रहकृद् भवान् ॥ ४९.१८ ॥
ពេលបាននិយាយដូច្នោះហើយ ព្រះរាជាបានប្រណម្យដៃ ហើយទូលថា៖ «ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ យើងខ្ញុំមិនយល់សំណួរដែលលោកបានដាក់ឡើយ។ សូមព្រះអង្គពន្យល់ ឱ មហាបាគ្យៈ ប្រសិនបើព្រះអង្គមានព្រះហឫទ័យអនុគ្រោះ»។
Verse 19
अगस्त्य उवाच । इयं राज्ञी त्वया याऽभूद् दासी वैश्यस्य वैदिशे । नगरे हरिदत्तस्य त्वमस्याः पतिरेव च । तस्यैव कर्मकारोऽभूच्छूद्रः सेवनतत्परः ॥ ४९.१९ ॥
អគស្ត្យៈបានមានព្រះវាចា៖ «ព្រះមហេសីនេះ ដោយសារអ្នក នាងបានក្លាយជាទាសី នៅក្នុងក្រុងវិទិសា ជាកម្មសិទ្ធិរបស់វៃស្យៈឈ្មោះ ហរិទត្ត។ ហើយអ្នកឯងក៏បានក្លាយជាប្តីរបស់នាង។ ចំណែកឯសូទ្រៈម្នាក់ ដែលស្មោះត្រង់ក្នុងការបម្រើ បានក្លាយជាកម្មកររបស់គាត់»។
Verse 20
स वैश्योऽश्वयुजे मासि द्वादश्यां नियतः स्थितः । स्वयं विष्ण्वालयं गत्वा पुष्पधूपादिभिर्हरिम् ॥ ४९.२० ॥
វៃស្យៈនោះ នៅខែអាស្វយុជៈ ក្នុងថ្ងៃទ្វាទសី បានស្ថិតក្នុងវិន័យ។ គាត់ទៅដោយខ្លួនឯងកាន់វិហារព្រះវិស្ណុ ហើយបូជាព្រះហរិ ដោយផ្កា ធូប និងគ្រឿងបូជាផ្សេងៗ។
Verse 21
अभ्यर्च्य स्वगृहं प्रायाद् भवन्तौ रक्षपालकौ । स्थाप्य द्वावपि दीपानां ज्वलनार्थं महामते ॥ ४९.२१ ॥
«បន្ទាប់ពីបានបូជាដោយត្រឹមត្រូវហើយ គេគួរត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។ ‘អ្នកទាំងពីរ ជាអ្នកយាម និងអ្នកការពារ।’ ហើយឱ មហាមតិ គេគួរដំឡើងចង្កៀងពីរផង ដើម្បីឲ្យភ្លើងឆេះបន្ត»។
Verse 22
गते वैश्ये भवन्तौथ दीपान् प्रज्वाल्य संस्थितौ । यावत् प्रभाता रजनी निशामेकां नरोत्तम ॥ ४९.२२ ॥
ពេលវៃស្យៈបានចាកចេញទៅហើយ ពួកគេទាំងពីរបានបំភ្លឺចង្កៀង ហើយស្នាក់នៅទីនោះ ឱបុរសប្រសើរ រហូតដល់រាត្រីឈានដល់ព្រលឹម ដោយយាមភ្ញាក់មួយយប់។
Verse 23
ततः काले मृतौ तौ तु उभौ द्वावपि दम्पती । तेन पुण्येन ते जन्म प्रियव्रतगृहेऽभवत् ॥ ४९.२३ ॥
បន្ទាប់មក កាលពេលបានដល់កំណត់ ពួកគេទាំងពីរ—ប្តីប្រពន្ធទាំងពីរ—បានស្លាប់; ហើយដោយសារបុណ្យនោះ កំណើតបន្ទាប់របស់ពួកគេបានកើតឡើងក្នុងគ្រួសាររបស់ព្រីយវ្រត។
Verse 24
इयं तु पत्नी ते जाता पुरा वैश्यस्य दासिका । पारक्यस्यापि दीपस्य ज्वालितस्य हरेर्गृहे ॥ ४९.२४ ॥
តែស្ត្រីនេះ ដែលឥឡូវក្លាយជាប្រពន្ធរបស់អ្នក កាលពីមុនជាស្រីបម្រើនៅផ្ទះវៃស្យៈម្នាក់; នាងសូម្បីតែបានបំភ្លឺចង្កៀងរបស់អ្នកដទៃ ក្នុងគេហដ្ឋានរបស់ហរិ។
Verse 25
यः पुनः स्वेन वित्तेन विष्णोरग्रे प्रदीपकम् । ज्वालयेत् तस्य यत् पुण्यं तत् सङ्ख्यातुं न शक्यते । तेन साधो हरे साधु इत्युक्तं वचनं मया ॥ ४९.२५ ॥
លើសពីនេះ អ្នកណាក៏ដោយ ដែលដោយទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន បំភ្លឺចង្កៀងនៅមុខព្រះវិෂ្ណុ បុណ្យដែលកើតឡើងចំពោះគាត់ មិនអាចរាប់បានឡើយ។ ដូច្នេះ ឱអ្នកល្អ—«ល្អណាស់ ឱហរិ ល្អណាស់!»—ពាក្យដូច្នេះបាននិយាយដោយខ្ញុំ។
Verse 26
कृते संवत्सरे भक्तिं हरेः कृत्वा विचक्षणः । संवत्सरार्धं त्रेतायां सममेतन्न संशयः ॥ ४९.२६ ॥
អ្នកមានប្រាជ្ញា បានអនុវត្តភក្តិចំពោះហរិ មួយឆ្នាំក្នុងយុគក្រឹត នឹងទទួលផលស្មើគ្នា—ដោយគ្មានសង្ស័យ—នឹងការអនុវត្តពាក់កណ្តាលឆ្នាំក្នុងយុគត្រេតា។
Verse 27
त्रिमासे द्वापरे भक्त्या पूजयँल्लभते फलम् । नमो नारायणायेति उक्त्वा कलौ तु लभते फलम् । तेन मुष्टं जगद्विष्णोर्भक्तिमात्रं मयेरितम् ॥ ४९.२७ ॥
ក្នុងយុគទ្វាបរ ដោយភក្តិ អ្នកបូជារយៈបីខែ ទទួលបានផល។ តែក្នុងយុគកលី គ្រាន់តែអធិស្ឋានថា «នមោ នារាយណាយ» ក៏ទទួលបានផល។ ដូច្នេះ ខ្ញុំបានប្រកាសដោយសង្ខេបថា ភក្តិចំពោះព្រះវិស្ណុតែប៉ុណ្ណោះ ជាសារៈសំខាន់សម្រាប់លោក។
Verse 28
पारक्यदीपस्योत्कर्षाद् वै देवाग्रे फलमीदृशम् । प्राप्तं फलं त्वया राजन् फलमेतन् मयेरितम् । अहो मूढा न जानन्ति हरेर्दीपक्रियाफलम् ॥ ४९.२८ ॥
ពិតប្រាកដណាស់ ដោយអานุភាពលើសលប់នៃការថ្វាយចង្កៀងក្នុងនាមរបស់អ្នកដទៃ ផលបែបនេះកើតមាននៅមុខទេវតា។ ឱ ព្រះរាជា អ្នកបានទទួលផលនោះហើយ; នេះជាផលដែលខ្ញុំបានប្រកាស។ អាឡាស់! អ្នកល្ងង់មិនដឹងអំពីផលនៃពិធីថ្វាយចង្កៀងដល់ព្រះហរិ។
Verse 29
एवं विधं द्विजा ये च राजानो ये च भक्तितः । यजन्ते विविधैर्यज्ञैस्तेन ते साधवः स्मृताः ॥ ४९.२९ ॥
ដូច្នេះហើយ ឱ ពួកទ្វិជៈ អ្នកទាំងនោះ និងព្រះរាជាទាំងឡាយផងដែរ ដែលដោយភក្តិ ប្រតិបត្តិយជ្ញាប្រភេទផ្សេងៗ—ដោយអាកប្បកិរិយានោះឯង ពួកគេត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសាធុ (អ្នកសុចរិត)។
Verse 30
अहं तमेव मुक्त्वा अन्यं न पश्यामि महीतले । तेन साधोऽगस्त्येति मया चात्मा प्रशंसितः । हर्षेण महता राजन् व्याक्षिप्तेन मयेरितम् ॥ ४९.३० ॥
«លើកលែងតែគាត់ ខ្ញុំមិនឃើញអ្នកណាដូចគាត់លើផែនដីទេ។ ដូច្នេះ ឱ អ្នកល្អ ខ្ញុំបានសរសើរគាត់ថា ‘អគស្ត្យ’ ហើយក្នុងពាក្យនោះ ខ្ញុំក៏បានសរសើរខ្លួនឯងផងដែរ។ ឱ ព្រះរាជា ពាក្យនេះខ្ញុំបាននិយាយដោយសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង និងដោយអារម្មណ៍រំភើប»។
Verse 31
सा स्त्री धन्या स शूद्रस्तु तथा धन्यतरो मतः । भर्तुः सुश्रूषणं कृत्वा तत्परोक्षे हरेरिति ॥ ४९.३१ ॥
ស្ត្រីនោះគេរាប់ថាមានពរ; ហើយសូទ្រនោះក៏មានពរដូចគ្នា—ថែមទាំងមានពរជាងទៀត—ព្រោះបានបម្រើប្តីដោយការគោរពយកចិត្តទុកដាក់ ហើយនៅពេលគាត់អវត្តមាន ក៏អំពាវនាវនាមព្រះហរិ។
Verse 32
सा स्त्री धन्या तथा शूद्रो द्विजसुश्रूषणे रतः । तदनुज्ञया हरेर्भक्तिः स्त्री शूद्रो तेन साध्विति ॥ ४९.३२ ॥
ស្ត្រីនោះគេរាប់ថាជាស្ត្រីមានពុទ្ធិពរ ហើយដូចគ្នានោះ សូទ្រៈដែលខិតខំសេវាបម្រើដល់ទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង)។ ដោយការអនុញ្ញាតរបស់ពួកទ្វិជៈនោះ ការភក្តីចំពោះព្រះហរិ ត្រូវបានសរសើរ; ដោយហេតុនោះ ស្ត្រី និងសូទ្រៈ ត្រូវបានហៅថា សាធុ (អ្នកប្រព្រឹត្តល្អ)។
Verse 33
असुरं भावमास्थाय प्रह्लादः पुरुषोत्तमम् । मुक्त्वा चान्यं न जानाति तेनासौ साधुरुच्यते ॥ ४९.३३ ॥
ទោះបីស្ថិតក្នុងអាកប្បកិរិយាអសុរៈ ក៏ព្រះប្រាហ្លាទៈ ទទួលស្គាល់តែព្រះបុរសោត្តម (Puruṣottama) ប៉ុណ្ណោះ។ ដោយបានបោះបង់អ្វីផ្សេងទាំងអស់ គាត់មិនស្គាល់អ្នកដទៃទៀតឡើយ; ដូច្នេះហើយ គាត់ត្រូវបានហៅថា សាធុ (អ្នកប្រព្រឹត្តល្អ)។
Verse 34
प्रजापतिकुले भूत्वा बाल एव वनं गतः । आराध्य विष्णुं प्राप्तं तत् स्थानं परमशोभनम् । तेन साधो ध्रुवेत्येवं मयोक्तं राजसत्तम ॥ ४९.३४ ॥
កើតក្នុងវង្សព្រះប្រជាបតិ (Prajāpati) ខណៈនៅជាកុមារ គាត់បានចូលព្រៃ។ ដោយបានអារាធនាព្រះវិṣṇុ គាត់បានឈានដល់ទីស្ថានដ៏រុងរឿងលើសគេនោះ។ ដូច្នេះហើយ ឱអ្នកល្អ—នេះជាពាក្យដែលខ្ញុំបាននិយាយអំពីធ្រុវៈ (Dhruva) ឱព្រះរាជាដ៏ប្រសើរបំផុត។
Verse 35
इति राजा वचः श्रुत्वा अगस्त्यस्य महात्मनः । अल्पोपदेशराजासौ पप्रच्छ मुनिपुङ्गवम् ॥ ४९.३५ ॥
ដូច្នេះ ព្រះរាជា បានស្តាប់ពាក្យរបស់អគស្ត្យៈ មហាត្មា ហើយដោយទទួលបានការបង្រៀនតែបន្តិចបន្តួច ព្រះអង្គបានសួរទៅកាន់មុនិពុង្គវៈ (មហាមុនិ)។
Verse 36
अगस्त्यश्च महाभागः कार्तिक्यां पुष्करं व्रजन् । गतेऽगस्त्ये प्रगच्छन् वै भद्राश्वस्य निवेशनम् ॥ ४९.३६ ॥
ហើយអគស្ត្យៈ មហាភាគៈ បានចេញដំណើរទៅកាន់ពុស្ករ (Puṣkara) ក្នុងខែការត្តិក (Kārttika)។ ពេលអគស្ត្យៈបានចាកចេញហើយ គាត់បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីលំនៅរបស់ភទ្រាស្វៈ (Bhadrāśva) ដោយពិត។
Verse 37
पृष्टश्च राज्ञा तामेव द्वादशीं मुनिसत्तमः । दुर्वासा उवाच । इदमेव मया तुभ्यं कथितं ते तपोधन ॥ ४९.३७ ॥
ព្រះរាជាបានសួរអំពីពិធីវ្រតទ្វាទសីនោះ មុនិសត្តម ដួរវាសា បានមានព្រះវាចា៖ «នេះហើយជាការដែលខ្ញុំបានប្រាប់ដល់អ្នក ឱ អ្នកដែលទ្រព្យសម្បត្តិគឺតបស្យា»។
Verse 38
कथयित्वा पुनर्वाक्यमगस्त्यो नृपसत्तमम् । उवाच पुष्करं यामि पुनरेष्यामि ते गृहम् । एवमुक्त्वा जगामाशु सद्योऽदर्शनतां मुनिः ॥ ४९.३८ ॥
បន្ទាប់ពីនិយាយពាក្យបន្ថែម អគស្ត្យ បានមានព្រះវាចាទៅកាន់ព្រះរាជាអធិរាជ៖ «ខ្ញុំនឹងទៅបុស្ករ ហើយនឹងត្រឡប់មកផ្ទះអ្នកវិញ»។ និយាយដូច្នេះហើយ មុនីបានចាកចេញយ៉ាងរហ័ស និងបាត់ពីទស្សនៈភ្លាមៗ។
Verse 39
राजाऽपि तेन विधिना पद्मनाभस्य द्वादशीम् । उपोष्य परमं काममिह जन्मनि चाप्तवान् ॥ ४९.३९ ॥
ព្រះរាជាក៏បានអនុវត្តតាមវិធីនោះ ដោយអធិស្ឋានអុបោសថទ្វាទសីរបស់ព្រះបដ្មនាភ ហើយបានសម្រេចគោលបំណងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ដែលប្រាថ្នា ក្នុងជីវិតនេះផងដែរ។
Verse 40
सपत्नीको नृपवरॊ द्वादशीं समुपोष्य च । इह जन्मनि राजा ऽसौ पुत्रपौत्रांस्तथा ऽऽप्तवान् ॥ ४९.४० ॥
ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរនោះ ជាមួយព្រះមហេសី បានអនុវត្តអុបោសថទ្វាទសីដោយត្រឹមត្រូវ ហើយក្នុងជីវិតនេះបានទទួលបានកូនប្រុស និងចៅប្រុសផងដែរ។
The text advances an ethics of accessible devotion: small, materially modest acts (notably dīpa-jvālana before Hari/Padmanābha) are presented as producing significant moral and social outcomes, cutting across varṇa and gender categories. It also models a pedagogy where ritual practice is justified through narrative proof (itihāsa-style exemplum) rather than abstract argument.
The rite is assigned to Aśvayuja (Āśvina) month on śukla-pakṣa dvādaśī. The procedure includes night-to-dawn sequencing (śarvarī/prabhāta), with gifting to a brāhmaṇa specified at dawn. The chapter also compares efficacy across yugas: Kṛta, Tretā, Dvāpara, and Kali.
While not explicitly ecological in imagery, the chapter frames ritual light, orderly observance, and disciplined giving as practices that sustain dharma—an implied mechanism for maintaining societal stability that, in the Varāha–Pṛthivī frame, supports Pṛthivī’s equilibrium. The emphasis on minimal-resource devotion (a single lamp) can be read as a low-impact, widely adoptable stewardship ethic.
Sage Agastya is central as the interpreting authority, and King Bhadrāśva anchors the royal setting (with a regional eponym 'Bhadrāśva-varṣa' noted). Prahlāda and Dhruva are cited as paradigmatic devotees. A mercantile household in Vaidīśa (a vaiśya named Haridatta) and a śūdra artisan/servant appear as prior-life identities illustrating cross-status religious merit.