
Mathurātīrthamāhātmya (Saṃyamanatīrtha and the Twelve Forests of Mathurā)
Ancient-Geography (Tīrtha-Māhātmya) with Ethical-Discourse (Renunciation and Moral Transformation)
ក្នុងសន្ទនាជាមួយ ព្រឹថវី (វសុន្ធរា) វរាហៈណែនាំវដ្តទីរថៈនៃមធុរា ដោយបញ្ជាក់ស្ថានភាពអស្ចារ្យនៃក្រុមទីរថៈ៩ នៅជិត សិវកុណ្ឌៈ និងលើក សំយមនៈ ជាច្រកឆ្លងសម្រាប់ធម្មយាត្រាដ៏ល្បី។ ព្រះអង្គពន្យល់អំពីអានិសង្សនៃការងូតទឹកនៅទីនោះដែលអាចនាំទៅសេចក្តីរួចផុត។ ជាគំរូ មាននិសាទម្នាក់មានបាបពី នៃមិសារណ្យៈ ព្យាយាមឆ្លងទន្លេយមុនា នៅថ្ងៃ ក្រឹෂ್ಣបក្ស ចតុរទសី ទៅដល់សំយមនៈ ហើយស្លាប់ពេលជ្រមុជទឹក បន្ទាប់មកកើតឡើងវិញជាក្សត្រីយៈសោរាស្ត្រាន ឈ្មោះ យក្ស្មធនុរ។ ក្រោយរយៈពេលយូរនៃរាជ្យ និងសេចក្តីសុខ ការចងចាំមធុរា និងសំយមនៈ បង្កើតចិត្តវេរាគ្យ។ បន្ទាប់មក វរាហៈគូសផែនទីបរិស្ថានបរិសុទ្ធនៃមធុរា—ទីរថៈនានា និងព្រៃសក្ការៈ១២—ដោយភ្ជាប់ថ្ងៃតិថីចន្ទគតិ កិច្ចធម្មយាត្រា និងគតិបន្ទាប់ស្លាប់ទៅនឹងទីកន្លែងនីមួយៗ។
Verse 1
अथ मथुरातीर्थमाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ उत्तरे शिवकुण्डाच्च तीर्थानां नवकं स्मृतम् ॥ नवतीर्थात्परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति ॥
ឥឡូវនេះ ជាបរិយាយអំពីមហិមារបស់ទីរថៈបរិសុទ្ធនៅមធុរា។ ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ខាងជើងពីសិវកុណ្ឌៈ មានទីរថៈចំនួន៩ ត្រូវបានចងចាំតាមប្រពៃណី។ លើសពីទីរថៈទាំង៩ នោះ មិនធ្លាប់មាន ហើយក៏មិននឹងមានទីរថៈណាធំជាងទៀតឡើយ។
Verse 2
तत्रैव स्नानमात्रेण सौभाग्यं जायते परम् ॥ रूपवन्तः प्रजायन्ते स्वर्गलोके न संशयः ॥
នៅទីនោះ គ្រាន់តែស្នានបរិសុទ្ធប៉ុណ្ណោះ ក៏កើតមានសុភមង្គលដ៏លើសលប់។ កូនចៅកើតមកមានរូបរាងស្រស់ស្អាត ហើយបុណ្យផលនោះសម្រេចនៅសួគ៌លោក—គ្មានសង្ស័យឡើយ។
Verse 3
तस्मिन् स्नातो नरो देवि मम लोके प्रपद्यते ॥ तत्र संयमनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
ឱ ទេវី! មនុស្សណាដែលស្នាននៅទីនោះ នឹងទៅដល់លោករបស់ខ្ញុំ។ នៅទីនោះមានទីរថៈមួយឈ្មោះ “សំយមនៈ” ដែលល្បីល្បាញទូទាំងត្រៃលោក។
Verse 4
तत्र स्नातो मृतो वापि मम लोकं स गच्छति ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥
អ្នកណាស្នាននៅទីនោះ ទោះបីស្លាប់នៅទីនោះផង ក៏នឹងទៅដល់លោករបស់ខ្ញុំ។ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពន្យល់បន្ថែមទៀត—សូមស្តាប់ចុះ ឱ វសុន្ធរា (ផែនដី)។
Verse 5
तस्मिन् संयमने तीर्थे यद्यद्वृत्तं पुरातनम् ॥ कश्चित्पापसमाचारो निषादो दुष्टमानसः ॥
នៅទីរថៈសំយមនៈនោះ មានហេតុការណ៍បុរាណមួយកើតឡើង៖ មាននិសាទៈម្នាក់ ដែលអាកប្បកិរិយាពោរពេញដោយបាប និងមានចិត្តគំនិតអាក្រក់។
Verse 6
वसते नैमिषारण्ये सुप्रतीतेऽतिपापकृत् ॥ केनचित्त्वथ कालेन सोऽगच्छन्मथुरां प्रति ॥
គាត់រស់នៅក្នុងព្រៃនៃមិឥសារណ្យ (Naimiṣāraṇya) ដ៏ល្បីល្បាញ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តបាបធ្ងន់ណាស់។ បន្ទាប់ពីកាលមួយ គាត់បានចេញដំណើរទៅកាន់មថុរា (Mathurā)។
Verse 7
तत्र प्राप्य च कालिन्दीं कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् ॥ स निषादस्तर्त्तुकामस्तस्यां चैव तिथौ ततः ॥
នៅទីនោះ ក្រោយបានទៅដល់ទន្លេកាលិនទី (យមុនា) នៅថ្ងៃចតុរទសី នៃក្រឹෂ್ಣបក្ស (ពាក់កណ្តាលខ្មៅ) និសាទនោះមានបំណងឆ្លងទន្លេ ហើយបានព្យាយាមនៅលើទិថីនោះឯង។
Verse 8
ततार यमुनां सोऽथ प्राप्य संयमनं शुभे ॥ ममज्जासौ ततः पापस्तस्मिंस्तीर्थे वरे शुभे ॥
បន្ទាប់មក គាត់បានឆ្លងទន្លេយមុនា ហើយឱ ព្រះអង្គដ៏មង្គល បានទៅដល់សំយមន (Saṁyamana)។ បន្ទាប់ពីនោះ បុរសបាបនោះបានលិចចូលក្នុងទីរថៈដ៏ប្រសើរ និងមង្គលនោះ។
Verse 9
मग्नमात्रस्ततः पापः सद्यः प्राणैर्व्ययुज्यत ॥ तत्तीर्थस्य प्रभावेण जातोऽसौ पृथिवीपतिः ॥
គ្រាន់តែបានលិចបន្តិច បុរសបាបនោះក៏ផ្តាច់ពីព្រះដង្ហើមជីវិតភ្លាមៗ។ ដោយអานุភាពនៃទីរថៈនោះ គាត់បានកើតឡើងវិញជាព្រះមហាក្សត្រ ជាម្ចាស់ផែនដី។
Verse 10
पालयामास वसुधां क्षत्रधर्मं समाश्रितः ॥ तेनोढा काशिराजस्य पीवरी नामतः शुभा ॥
គាត់បានគ្រប់គ្រងផែនដី ដោយពឹងផ្អែកលើធម៌នៃក្សត្រិយ (kṣatriya-dharma)។ ដោយគាត់ នាងពិវរី (Pīvarī) នាមដ៏មង្គល ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងព្រះរាជាកាសី ត្រូវបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍។
Verse 11
पत्नी शतानां मुख्यानां प्रवरा सा वसुङ्घरे॥ तां चैव रमयामास उद्यानेषु वनेषु च॥
ឱ វសុង្ឃរា នាងជាប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមមហេសីសំខាន់ៗរាប់រយ; ហើយព្រះអង្គក៏បានបំពេញចិត្តនាងទាំងក្នុងឧទ្យាន និងក្នុងព្រៃ។
Verse 12
प्रासादेषु च रम्येषु नदीनाṃ पुलिनेṣu च॥ प्रजाः पालयतस्तस्य दानानि ददतस्तथा॥
ទាំងនៅក្នុងប្រាសាទដ៏រីករាយ និងលើច្រាំងខ្សាច់នៃទន្លេផងដែរ ខណៈព្រះអង្គអភិបាលប្រជាជន ព្រះអង្គក៏បានប្រទានទានតាមគួរតាមកាល។
Verse 13
कालो गच्छति राजा तु भोगासक्तिं च विन्दति॥ भोगासक्तस्य वसुधे वर्षाणि सप्तसप्ततिः॥
កាលៈពេលកន្លងទៅ ហើយស្តេចក៏ក្លាយជាអ្នកជាប់ចិត្តនឹងសេចក្តីសុខសម្បូរបែប; ឱ វសុធា សម្រាប់អ្នកជាប់ចិត្តនឹងភោគៈ ឆ្នាំទាំងឡាយក្លាយជាចំនួន៧៧។
Verse 14
पुत्राः सप्त तथा जाताः कन्याः पञ्च सुषोभनाः॥ राज्ञां पञ्चसुता दत्ताः कन्याः कमललोचनाः॥
មានព្រះរាជបុត្រ៧ និងព្រះរាជកញ្ញា៥ ដែលស្រស់ស្អាតយ៉ាងខ្លាំង។ ព្រះរាជកញ្ញាភ្នែកដូចផ្កាឈូកទាំង៥ នោះ ត្រូវបានប្រគល់ឲ្យស្តេចទាំងឡាយ (ក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍)។
Verse 15
पुत्रान्संस्थापयामास स्थानेषु वसुधाधिपान्॥ पीवर्या सह सुप्तः स रात्रौ च वसुधाधिपः॥
ព្រះអង្គបានតាំងព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយឲ្យជាអធិបតីលើផែនដី តាមតំណែងរបស់ខ្លួនៗ; ហើយអធិបតីលើផែនដីនោះ ក៏បានដេកនៅរាត្រីជាមួយ ពីវរី។
Verse 16
तत्र प्रबुद्धो नृपतिर् हाहेति वदते मुहुः॥ स्मृत्वा तु मथुरां देवि स्मृत्वा संयमनं परम्॥
នៅទីនោះ ព្រះរាជាបានភ្ញាក់ឡើង ហើយអំពាវនាវថា «អនិច្ចា!» ម្តងហើយម្តងទៀត; ឱ ទេវី ដោយរំលឹកដល់មថុរា និងរំលឹកដល់សំយមនៈដ៏ប្រសើរបំផុត។
Verse 17
ततः सा पीवरी प्राह किमेवं भाषसे नृप॥ प्रियाया वचनं श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत्॥
បន្ទាប់មក ពីវរី បាននិយាយថា «ឱ ព្រះនរេន្ទ្រ ហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គនិយាយដូច្នេះ?» ព្រះរាជាបានស្តាប់ពាក្យរបស់នាងជាទីស្រឡាញ់ ហើយបានឆ្លើយតប។
Verse 18
मत्तः सुप्तः प्रमत्तश्च असम्बद्धं प्रभाषते॥ निद्रावश्यस्य वचनं न सम्प्रष्टुं त्वमर्हसि॥
អ្នកដែលស្រវឹង កំពុងដេក ឬប្រមាទ នឹងនិយាយមិនសមស្រប; អ្នកមិនគួរសួរចំអិនចំអាលពាក្យរបស់អ្នកដែលត្រូវនិទ្រាឈ្នះឡើយ។
Verse 19
प्रियाया वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच नराधिपः॥ अवश्यं यदि वक्तव्यं गच्छावो मथुरां पुरीम्॥
ព្រះនរេន្ទ្របានស្តាប់ពាក្យនាងជាទីស្រឡាញ់ ហើយឆ្លើយថា «បើចាំបាច់ត្រូវនិយាយពិតៗ ចូរយើងទៅកាន់ទីក្រុងមថុរា»។
Verse 20
तत्र गत्वा यथातत्त्वं वदिष्यामि शुभानने॥ ददस्व विपुलं दानं ब्राह्मणेभ्यः सुलोचने॥
ពេលទៅដល់ទីនោះហើយ ឱ អ្នកមានមុខមាត់ជាមង្គល ខ្ញុំនឹងនិយាយតាមសេចក្តីពិតនៃរឿង; ឱ អ្នកមានភ្នែកភ្លឺស្រស់ សូមប្រគល់ទានដ៏ច្រើនដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ។
Verse 21
पुत्रान्संस्थाप्य दौहित्रान्स्वे स्थाने शुभान्प्रिये ॥ ग्रामांश्च कोशं रत्नानि पुत्रान्वीक्ष्य पुनः पुनः ॥
ក្រោយពីបានតាំងកូនប្រុស និងចៅ (ពីកូនស្រី) ឲ្យស្ថិតនៅទីតាំងសមរម្យ និងជាមង្គលរបស់ខ្លួនហើយ ឱ ស្រីជាទីស្រឡាញ់ គាត់បានមើលភូមិទាំងឡាយ ឃ្លាំងទ្រព្យ អលង្ការ និងកូនប្រុសរបស់ខ្លួន ម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 22
ततः सम्मानयामास जनं पुरनिवासिनम् ॥ पितृपैतामहं राज्यं पालनीयं यथाक्रमम् ॥
បន្ទាប់មក គាត់បានគោរពសរសើរប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងទីក្រុង។ រាជ្យដែលទទួលមកពីបិតា និងជីតា គួរត្រូវបានថែរក្សា និងគ្រប់គ្រងតាមលំដាប់លំដោយដ៏ត្រឹមត្រូវ។
Verse 23
राज्ये पुत्रान्नियोक्ष्यामि यदि वो रोचतेऽनघाः ॥ राज्यपुत्रकलत्राणि बन्धुवर्गं तथैव च ॥
«ខ្ញុំនឹងតែងតាំងកូនប្រុសរបស់ខ្ញុំក្នុងរាជ្យ ប្រសិនបើវាជាទីពេញចិត្តរបស់អ្នកទាំងឡាយ ឱ អ្នកគ្មានមន្ទិល។ ចូរពិចារណាផងដែរ អំពីកិច្ចការរដ្ឋ កូនៗ និងភរិយា ហើយក៏ដូចជាវង្សញាតិទាំងមូល»។
Verse 24
नित्यमिच्छन्ति वै लोको यमस्येच्छन्ति नान्यथा ॥ एवं ज्ञात्वा प्रसन्नेन कर्त्तव्यं चात्मनो हितम् ॥
មនុស្សពិតជាប្រាថ្នាជានិច្ច; ពួកគេប្រាថ្នាតែអ្វីដែលស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់យម (មរណៈ) មិនមែនអ្វីផ្សេងទេ។ ដោយដឹងដូច្នេះ គួរធ្វើអ្វីដែលជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន ដោយចិត្តស្ងប់ និងភ្លឺថ្លា។
Verse 25
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गच्छावो मथुरां पुरीम् ॥ अहो कष्टं यदस्माभिः पुरा राज्यमनुष्ठितम् ॥
ដូច្នេះ ដោយប្រឹងប្រែងគ្រប់យ៉ាង ចូរយើងទៅកាន់ទីក្រុងមថុរា។ អូហ៍ ជាការលំបាកណាស់ ដែលកាលពីមុនយើងបានទទួលបន្ទុកនៃរាជ្យ។
Verse 26
इदानीं तु मया ज्ञातं त्यागान्नास्ति परं सुखम् ॥ नास्ति विद्यसमं चक्षुर्नास्ति चक्षुस्समं बलम् ॥
ឥឡូវនេះ ខ្ញុំបានដឹងថា គ្មានសុខណាខ្ពស់ជាងការលះបង់ (tyāga) ទេ។ គ្មានភ្នែកណាស្មើនឹងវិជ្ជា ហើយគ្មានកម្លាំងណាស្មើនឹងការមើលឃើញ។
Verse 27
नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागात्परं सुखम् ॥ यः कामान्कुरुते सर्वान्यश्चैतान्केवलाṃस्त्यजेत् ॥
គ្មានទុក្ខណាស្មើនឹងរាគៈ (ការចងចិត្ត/ការជាប់ពាក់) ហើយគ្មានសុខណាខ្ពស់ជាងការលះបង់ (tyāga) ទេ។ អ្នកណាដែលដេញតាមកាមប្រាថ្នាទាំងអស់ និងអ្នកណាដែលលះវាទាំងស្រុង—នេះជាការប្រៀបធៀប។
Verse 28
ततः पौरजनं दृष्ट्वा चतुरङ्गबलान्वितः ॥ ततः कालेन महता सम्प्राप्तो मथुरां पुरीम् ॥
បន្ទាប់មក ដោយបានឃើញប្រជាជនក្នុងក្រុង ហើយមានកងទ័ពចតុរង្គ (ទ័ពបួនប្រភេទ) អមដំណើរ ក្រោយពេលយូរណាស់ គាត់បានមកដល់ក្រុងមថុរា។
Verse 29
तेन दृष्टा पुरी रम्या वासवस्य पुरी यथा ॥ तीर्थैर्द्वादशभिर्युक्ता पुण्या पापहरा शुभा ॥
ដោយគាត់បានឃើញក្រុងដ៏ស្រស់ស្អាតនោះ ដូចជាក្រុងរបស់វាសវៈ (ឥន្ទ្រ)។ មានទីរថៈ (tīrtha) ដប់ពីរ ប្រកបដោយបុណ្យ ជាមង្គល ហើយត្រូវបានពិពណ៌នាថា ជាអ្នកលុបបាប។
Verse 30
रम्यं मधुवनं नाम विष्णुस्थानमनुत्तमम् ॥ तं दृष्ट्वा मनुजो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥
មានព្រៃដ៏រីករាយឈ្មោះ មធុវន (Madhuvana) ជាឋានស្ថិតដ៏លើសលប់របស់វិṣṇu។ ឱ ទេវី, អ្នកណាដែលបានឃើញវា នឹងក្លាយជាអ្នកក្រឹតក្រឹត្យ (kṛtakṛtya) ដោយពិត។
Verse 31
एकादशी शुक्लपक्षे मासि भाद्रपदे तथा ॥ तस्यां स्नातो नरो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥
នៅថ្ងៃឯកាទសី នៃភាគពន្លឺ (សុក្លបក្ស) ក្នុងខែភាទ្របទផងដែរ ឱ ទេវី អ្នកណាដែលងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅថ្ងៃនោះ គេថា ក្លាយជាអ្នកក្រឹតក្រឹត្យៈ គឺបានបំពេញកាតព្វកិច្ចរួចរាល់។
Verse 32
वनं कुन्दवनं नाम तृतीयं चैवमुत्तमम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि कृतकृत्यो हि जायते ॥
ព្រៃមួយមាននាមថា កុន្ទវន (Kundavana) ត្រូវបានពណ៌នាថា ជាលំដាប់ទីបី ហើយពិតជាល្អឥតខ្ចោះ; ឱ ទេវី ដោយទៅដល់ទីនោះ មនុស្សម្នាក់គេថា ក្លាយជាអ្នកក្រឹតក្រឹត្យៈ។
Verse 33
एकादशी कृष्णपक्षे मासि भाद्रपदे हि वा ॥ तत्र स्नातो नरो देवि रुद्रलोके महीयते ॥
ឬនៅថ្ងៃឯកាទសី នៃភាគងងឹត (ក្រឹෂ្ណបក្ស) ក្នុងខែភាទ្របទ ឱ ទេវី អ្នកណាដែលងូតទឹកនៅទីនោះ នឹងត្រូវបានគោរពកោតសរសើរ នៅរុទ្រលោក (Rudraloka)។
Verse 34
चतुर्थं काम्यकवनं वनानां वनमुत्तमम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि मम लोके महीयते ॥
លំដាប់ទីបួនគឺ កាម្យកវន (Kāmyakavana) ជាព្រៃដ៏ល្អឥតខ្ចោះបំផុតក្នុងចំណោមព្រៃទាំងអស់; ឱ ទេវី ដោយទៅដល់ទីនោះ មនុស្សម្នាក់នឹងត្រូវបានគោរពកោតសរសើរ នៅលោករបស់ខ្ញុំ។
Verse 35
विमलस्य च कुण्डे तु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ यस्तत्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
ហើយនៅវិមលកុណ្ឌ (Vimalakuṇḍa) មនុស្សម្នាក់ត្រូវបានដោះលែងពីបាបទាំងអស់; អ្នកណាដែលបោះបង់ដង្ហើមជីវិតនៅទីនោះ នឹងទៅដល់លោករបស់ខ្ញុំ។
Verse 36
पञ्चमं बकुलं नाम वनानामुत्तमं वनम् ॥ तत्र गत्वा नरो देवि अग्निस्थानं स गच्छति ॥
ព្រៃទីប្រាំមាននាមថា «បកុល» ជាព្រៃល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមព្រៃទាំងឡាយ; ឱ ទេវី បុរសទៅដល់ទីនោះហើយ នឹងទៅដល់អគ្និស្ថាន គឺទីស្ថានរបស់ព្រះអគ្និ។
Verse 37
तत्र गत्वा तु वसुधे मद्भक्तो मत्परायणः ॥ तद्वनस्य प्रभावेण नागलोकं स गच्छति ॥
ទៅដល់ទីនោះហើយ ឱ វសុធា អ្នកដែលជាភក្តិរបស់យើង និងមានយើងជាទីពឹង—ដោយអานุភាពនៃព្រៃនោះ—នឹងទៅដល់នាគលោក គឺលោកនៃពួកនាគ។
Verse 38
सप्तमं तु वनं भूमे खादिरं लोकविश्रुतम् ॥ तत्र गत्वा नरो भद्रे मम लोकं स गच्छति ॥
ឱ ភូមិ ព្រៃទីប្រាំពីរគឺ «ខាទិរ» ដែលល្បីល្បាញក្នុងលោក; ឱ ភទ្រា បុរសទៅដល់ទីនោះហើយ នឹងទៅដល់លោករបស់យើង។
Verse 39
महावनं चाष्टमं तु सदैव तु मम प्रियम् ॥ यत्र गत्वा तु मनुज इन्द्रलोके महीयते ॥
ហើយព្រៃទីប្រាំបីគឺ «មហាវន» ដែលជាទីស្រឡាញ់របស់យើងជានិច្ច; អ្នកណាទៅដល់ទីនោះហើយ មនុស្សនឹងត្រូវបានគោរពកិត្តិយសនៅឥន្ទ្រលោក។
Verse 40
लोहजङ्घवनं नाम लोहजङ्घेन रक्षितम् ॥ नवमं तु वनं नाम सर्वपातकनाशनम् ॥
មានព្រៃមួយមាននាមថា «លោហជង្គ្ហវន» ដែលត្រូវបានការពារដោយ លោហជង្គ្ហ; គេហៅថា ជាព្រៃទីប្រាំបួន ដែលបំផ្លាញបាបធ្ងន់ទាំងអស់។
Verse 41
वनं बिल्ववनं नाम दशमं देवपूजितम् ॥ तत्र गत्वा तु मनुजो ब्रह्मलोके महीयते ॥
ព្រៃទីដប់មាននាមថា «បិល្វវន» ជាទីកន្លែងដែលទេវតាទាំងឡាយគោរពបូជា។ អ្នកណាទៅដល់ទីនោះ នឹងត្រូវបានគេគោរពនៅក្នុងព្រហ្មលោក។
Verse 42
एकादशं तु भाण्डीरं योगिनः प्रियमुत्तमम् ॥ तस्य दर्शनमात्रेण नरो गर्भं न गच्छति ॥
ព្រៃទីដប់មួយគឺ «ភាណ្ឌីរ» ដែលជាទីស្រឡាញ់ដ៏ឧត្តមរបស់យោគីទាំងឡាយ។ ដោយត្រឹមតែបានឃើញប៉ុណ្ណោះ មនុស្សមិនចូលទៅកាន់គភ៌ម្ដងទៀតទេ។
Verse 43
भाण्डीरं तमनुप्राप्य वनानां वनमुत्तमम् ॥ वासुदेवं ततो दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते ॥
បានទៅដល់ «ភាណ្ឌីរ» នោះ—ជាព្រៃដ៏ឧត្តមបំផុតក្នុងចំណោមព្រៃទាំងឡាយ—ហើយបន្ទាប់មកបានឃើញព្រះវាសុទេវៈ នោះគេថាមិនមានការកើតឡើងវិញទៀតឡើយ។
Verse 44
वृन्दावनं द्वादशकं वृन्दया परिरक्षितम् ॥ मम चैव प्रियं भूमे महापातकनाशनम् ॥
ព្រៃទីដប់ពីរគឺ «វ្រឹន្ទាវន» ដែលត្រូវបានវ្រឹន្ទា ការពារ។ ឱ ផែនដីអើយ វាក៏ជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំផងដែរ ហើយត្រូវបានពោលថា ជាអ្នកបំផ្លាញបាបធំៗ។
Verse 45
वृन्दावनं च गोविन्दं ये पश्यन्ति वसुन्धरे ॥ न ते यमपुरं यान्ति यान्ति पुण्यकृतां गतिम् ॥
ឱ វសុន្ធរា (ផែនដី) អ្នកណាដែលបានឃើញ «វ្រឹន្ទាវន» និងព្រះគោវិន្ទ នោះមិនទៅកាន់ទីក្រុងយម (យមបុរ) ទេ ប៉ុន្តែទៅដល់គតិរបស់អ្នកធ្វើបុណ្យ។
Verse 46
सौराष्ट्रविषये देवि क्षत्रियोऽभूद् धनुर्धरः ॥ नाम्ना यक्ष्मधनुर्नाम सोऽभवत् प्रियदर्शनः ॥
ឱ ទេវី នៅក្នុងដែនសោរាស្ត្រ មានក្សត្រីយៈម្នាក់ជាអ្នកកាន់ធ្នូ។ គាត់មាននាមថា យក្ស្មធនុស ហើយមានរូបសម្បត្តិគួរជាទីពេញចិត្ត។
Verse 47
पृथिव्युवाच ॥ कथयस्व ममाद्य त्वं यद्यहं वल्लभा तव ॥ प्राणांस्त्यक्ष्याम्यहं देव गोपयिष्यसि मे यदि ॥
ព្រះនាងព្រឹថវីមានព្រះបន្ទូលថា៖ សូមប្រាប់ខ្ញុំថ្ងៃនេះ ប្រសិនបើខ្ញុំជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះអង្គពិត។ ឱ ព្រះអម្ចាស់ បើព្រះអង្គការពារខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងលះបង់ដង្ហើមជីវិត។
Verse 48
प्रायेण सर्वकामानां परित्यागो विशिष्यते ॥ अभिषिच्य सुतं ज्येष्ठमनुयोज्य परान्बहून् ॥
ជាទូទៅ ការលះបង់បំណងប្រាថ្នាទាំងអស់ ត្រូវបានចាត់ទុកថាល្អប្រសើរ—ក្រោយពីអភិសេកកូនប្រុសច្បងឲ្យជាអ្នកស្នង និងចាត់តាំងអ្នកដទៃជាច្រើនទៅកាន់ភារកិច្ចរបស់ខ្លួន។
Verse 49
यमुनायाः परे पारे देवानामपि दुर्लभम् ॥ अस्ति भद्रवनं नाम षष्ठं वनमनुत्तमम् ॥
នៅឆ្ងាយពីឆ្នេរម្ខាងទៀតនៃទន្លេយមុនា—ដែលសូម្បីតែទេវតាក៏ពិបាកទៅដល់—មានព្រៃមួយឈ្មោះ ភទ្រវនៈ ជាព្រៃទីប្រាំមួយ ល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមព្រៃទាំងឡាយ។
The chapter frames sacred geography as a catalyst for ethical reorientation: immersion at Saṃyamanatīrtha is narrated as interrupting entrenched pāpa and enabling an elevated rebirth, while the later royal episode explicitly contrasts bhogāsakti (attachment to pleasures) with tyāga (renunciation) as a superior form of well-being. The text presents moral self-governance (saṃyamana) and deliberate relinquishment as practical teachings emerging from remembrance of place and ritual encounter.
The narrative specifies Kṛṣṇapakṣa Caturdaśī for the niṣāda’s crossing and immersion at the Yamunā/Saṃyamana. It also assigns Bhādrapada Ekādaśī in Śuklapakṣa for bathing associated with Madhuvana, and Bhādrapada Ekādaśī in Kṛṣṇapakṣa for bathing associated with Kundavana (with the stated result of honor in Rudraloka).
Through Varāha’s instruction to Pṛthivī, the chapter encodes an Earth-centered sacred ecology: rivers (Yamunā/Kālindī), kuṇḍas, and a regulated network of vanas function as sites where human conduct is disciplined (saṃyamana) and redirected. The text implicitly links terrestrial landscapes to social ethics by presenting place-based practices—bathing, pilgrimage, controlled desire—as mechanisms that reduce harm (pāpa) and stabilize human–environment relations via ritual stewardship of groves and waters.
A niṣāda (hunter/forest-dweller figure) from Naimiṣāraṇya is used as the moral exemplar; he is reborn as the Saurāṣṭran kṣatriya archer Yakṣmadhanur. The narrative references a marital alliance with the Kāśīrāja (king of Kāśī) through the queen Pīvarī, and it depicts royal succession by installing sons in governance, reflecting courtly-administrative norms rather than naming a continuous dynasty.