
Stutasvāmi-māhātmya (Bhūtagiri–Maṇipūra-giri-kṣetra-prasaṃśā)
Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography) with Ethical-Discourse (Anti-mātsarya) and Ritual-Manual elements
ជំពូកនេះបង្ហាញជាសន្ទនា៖ ព្រះធរណី (Pṛthivī) បន្ទាប់ពីបានស្តាប់អំពីមហិមាសម្ងាត់នៃ goniṣkramaṇa បានសុំឲ្យព្រះវរាហៈ បង្ហាញបង្រៀនដែលសម្ងាត់ជាងមុន និងបញ្ជាក់តំបន់បរិសុទ្ធដែលលើសលប់។ ព្រះវរាហៈប្រកាសខ្លួនជាព្រះនារាយណៈ ហើយលើកឡើងលក្ខខណ្ឌសីលធម៌សំខាន់គឺ ការរួចផុតពី mātsarya (ការច嫉/ឈ្នានីស) ជាមូលដ្ឋាននៃធម្មពិត និងសិទ្ធិទទួលការបង្រៀន។ ព្រះองค์ទស្សន៍ទាយអំពីសិស្ស/ឥសីមានវិវेक ៥ អង្គ ដែលនឹងបង្កើតរូបធម្មរបស់ព្រះองค์លើផែនដី និងផ្សព្វផ្សាយ “វារាហៈ” ជាសារសំខាន់នៃសាស្ត្រ។ បន្ទាប់មក ព្រះองค์ពណ៌នាខេត្ត Stutasvāmi នៅ Bhūtagiri/Maṇipūra-giri ដោយរៀបរាប់កុណ្ឌពិសេសៗ វិធីសាស្ត្រងូតទឹកបរិសុទ្ធ (ជាពិសេសការអនុវត្ត ៥ យប់) និងផលបុណ្យដូចជា ការសម្អាតបាប និងគោលដៅក្រោយស្លាប់។ ចុងក្រោយ ព្រះធរណីសួរអំពីនិរុត្តិវិទ្យានាម; ព្រះវរាហៈពន្យល់ថា ព្រះទេវតា និងឥសីបានសរសើរព្រះองค์នៅទីនោះ ដូច្នេះហៅ “Stutasvāmi” ហើយភ្ជាប់ភូមិសាស្ត្របរិសុទ្ធជាមួយវិន័យអាកប្បកិរិយា និងការបរិសុទ្ធលើផែនដី។
Verse 1
अथ स्तुतस्वामिमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ गोनिष्क्रमणमाहात्म्यं श्रुत्वा गुह्यमनुत्तमम् ॥ विस्मयं परमं गत्वा सर्वरत्नविभूषिता
ឥឡូវនេះ (ចាប់ផ្តើម) ការសរសើរមហិមារបស់ ស្តុតស្វាមិន។ សូត្រាបាននិយាយថា៖ ក្រោយបានស្តាប់រឿងមហិមាសម្ងាត់ដ៏អស្ចារ្យឥតប្រៀប នៃ ‘គោនិស្ក្រមណ’ គឺការនាំគោចេញទៅ នាងដែលតុបតែងដោយរតនៈទាំងអស់ បានចូលទៅក្នុងភាពអស្ចារ្យខ្ពស់បំផុត។
Verse 2
धरण्युवाच ॥ अहो गवां हि माहात्म्यं तव चैवं श्रुतं मया ॥ यच्छ्रुत्वा अहं जगन्नाथ जातास्मि परिनिर्वृता
ធរណីបាននិយាយថា៖ អហោ! ខ្ញុំបានស្តាប់ពីព្រះអង្គដូច្នេះ អំពីមហិមារបស់គោទាំងឡាយ។ ក្រោយបានស្តាប់ហើយ ឱ ព្រះម្ចាស់នៃលោក (ជគន្នាថ) ខ្ញុំបានក្លាយជាអ្នកពេញចិត្តយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ និងសុខសាន្ត។
Verse 3
एवमेव परं गुह्यं ब्रूहि नारायण प्रभो ॥ अस्मात्क्षेत्रात्परं देव यदि क्षेत्रं विशिष्यते
ដូចគ្នានេះដែរ ឱ ព្រះនារាយណៈជាព្រះអម្ចាស់ សូមប្រាប់អាថ៌កំបាំងដ៏ខ្ពស់បំផុត។ ឱ ព្រះទេវ! ប្រសិនបើមានក្សេត្របរិសុទ្ធណាមួយល្អលើសក្សេត្រនេះ សូមប្រាប់អំពីក្សេត្រនោះ ដែលស្ថិតលើសពីទីនេះ។
Verse 4
श्रीवराह उवाच ॥ अहं नारायणो देवः सर्वधर्मव्यपाश्रयः ॥ मात्सर्यं चैव मे नास्ति तेनाहं परमः प्रभुः
ព្រះវរាហៈដ៏ព្រះសិរីបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ខ្ញុំគឺនារាយណៈ ជាព្រះទេវ ជាទីពឹងផ្អែកនៃធម៌ទាំងអស់។ ហើយក្នុងខ្ញុំមិនមានការច嫉ឬអ嫉ឆា; ដូច្នេះខ្ញុំជាព្រះអម្ចាស់ដ៏ខ្ពស់បំផុត។
Verse 5
एतच्छास्त्रं महाभागे प्रयुक्तं लीलया मया ॥ वराहरूपमादाय सर्वभागवतप्रियम् ॥
ឱ មហាភាគេ ខ្ញុំបានបង្ហាញសាស្ត្រនេះដោយចិត្តលីឡាដ៏ស្រួលស្រាល; ដោយទទួលរូបព្រះវរាហៈ ខ្ញុំប្រាប់ពាក្យដែលជាទីពេញចិត្តរបស់ភក្តាទាំងអស់ក្នុងប្រពៃណីភាគវតៈ។
Verse 6
धरण्युवाच ॥ यथा यथा भाषसि धर्मकारणमिदं वचो धर्मविनिश्चयं महत् ॥ तथा तथा देव वराहाप्रमेयं हृद्यं मनो भावयसे जनार्दन ॥
ធរណីបាននិយាយថា៖ ដូចដែលព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូល—ពាក្យនេះជាមូលហេតុនៃធម៌ និងជាការវិនិច្ឆ័យធម៌ដ៏អស្ចារ្យ—ដូច្នោះដែរ ឱ ព្រះទេវ ឱ ជនារទនៈ ព្រះអង្គកាន់តែបង្វែរចិត្តឲ្យនឹកឃើញព្រះវរាហៈដ៏មិនអាចវាស់បាន ដោយរបៀបដែលផ្អែមល្ហែមដល់បេះដូង។
Verse 7
ततो महीवचः श्रुत्वा धर्मश्रेष्ठी महामनाः ॥ वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានស្តាប់ពាក្យរបស់មហី (ផែនដី) ហើយបុគ្គលមានចិត្តធំ អ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងធម៌—ព្រះភគវានក្នុងរូបព្រះវរាហៈ បានឆ្លើយតបដល់វសុន្ធរា។
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे मम कर्मव्यवस्थिते ॥ कथयिष्याम्यहं ह्येवं गुह्यं लोकसुखावहम् ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ល្អណាស់ ឱ ភូមេ មហាភាគេ អ្នកដែលបានតាំងมั่นក្នុងកិច្ចការរបស់យើង; យើងនឹងពន្យល់ពិតប្រាកដអំពីអប់រំសម្ងាត់នេះ ដែលនាំមកនូវសុខសាន្ត និងកុសលដល់លោក។
Verse 9
स्तुतस्वामीति विख्यातं गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥ ह्यपरं युगमासाद्य तत्र स्थास्यामि सुन्दरि ॥
មានក្សេត្របរិសុទ្ធសម្ងាត់មួយរបស់យើង ដែលល្បីថា ‘ស្តុតស្វាមី’ ជាក្សេត្រខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត; ហើយនៅយុគក្រោយ ពេលដល់កាលនោះ ឱ ស្រីស្រស់ យើងនឹងស្នាក់នៅទីនោះ។
Verse 10
पञ्च तस्य शिष्यास्च भविष्यन्ति विचक्षणाः ॥ ऋषयो धर्मसंयुक्ता मत्प्रसादाद्बलाश्रिताः ॥
សិស្សរបស់គាត់នឹងមានប្រាំនាក់កើតឡើងនៅពេលក្រោយ—ជាឥសីមានប្រាជ្ញា ប្រកបដោយធម៌ ហើយឈរលើកម្លាំងដែលបានដោយព្រះអនុគ្រោះរបស់យើង។
Verse 11
ते मां संस्थापयिष्य्पन्ति धर्ममूर्तिं महीगताम् ॥ शाण्डिल्यो जाजलिश्चैव कपिलश्चोपसायकः ॥
ពួកគេនឹងស្ថាបនាយើង—អ្នកមានរូបជាធម៌—លើផែនដី៖ សាណ្ឌិល្យ, ជាជលិ, កពិល និង ឧបសាយក។
Verse 12
भृगुश्चैव महाभागे मम मार्गानुसारिणः ॥ ते च प्रसन्नमनस आत्मदृष्टान्तदर्शिनः ॥
ហើយភ្រឹគុផងដែរ ឱ មហាភាគ—ជាអ្នកដើរតាមមាគ៌ារបស់យើង; ឥសីទាំងនោះមានចិត្តស្ងប់សុខ និងឃើញសច្ចៈជាទ្រង់ទ្រាយឧទាហរណ៍ក្នុងការយល់ដឹងខ្លួនឯង។
Verse 13
स्वयं ज्ञानप्रभावेण भासयिष्यन्ति मां सदा ॥ सङ्कर्षणो वासुदेवो प्रद्युम्नो ह्यनिरुद्धकः ॥
ដោយអานุភាពនៃចំណេះដឹងរបស់ខ្លួនឯង ពួកគេនឹងបំភ្លឺឲ្យយើងបង្ហាញជានិច្ច—សង្គកර්ෂណ, វាសុទេវ, ប្រទ្យុម្ន និងពិតប្រាកដ អនិរុទ្ធ។
Verse 14
गच्छता बहुकालेन मम कर्मपरायणः ॥ ततो दीर्घेण कालेन इज्यापूर्वस्थितेन च ॥
នៅពេលកាលវេលាឆ្លងកាត់យូរ សម្រាប់អ្នកដែលឧស្សាហ៍ព្យាយាមក្នុងកិច្ចការរបស់យើង; បន្ទាប់មកក្រោយពេលយូរណាស់ និងដោយមានការតាំងបូជាជាមុនជាលក្ខខណ្ឌ (ពាក្យបន្តទៅទៀត)។
Verse 15
वरं तेषां प्रदास्यामि यो यस्य हृदि संस्थितः ॥ ते प्रवक्ष्यन्ति मां देवि आत्मशास्त्रव्यवस्थिताः ॥
ខ្ញុំនឹងប្រទានពរដល់ពួកគេ តាមអ្វីដែលស្ថិតនៅក្នុងបេះដូងរបស់ម្នាក់ៗ។ ឱ ទេវី ពួកគេដែលឈរមាំក្នុងវិន័យនៃ អាត្មសាស្ត្រ (ātmaśāstra) នឹងប្រកាសអំពីខ្ញុំ។
Verse 16
आत्मशास्त्रं प्रतिष्ठेत यत्र धर्मः सुनिष्ठितः ॥ भवत्वेतन्निश्चयेन न तु मिथ्या कदाचन ॥
កន្លែងណាដែលធម៌បានឈរមាំល្អ សូមឲ្យ អាត្មសាស្ត្រ ត្រូវបានបង្កើតឲ្យរឹងមាំនៅទីនោះ។ សូមឲ្យវាជាការពិតដោយច្បាស់លាស់ ហើយកុំឲ្យក្លែងក្លាយនៅពេលណាមួយ។
Verse 17
तव देव प्रसादेन इहलोकः प्रवर्तताम् ॥ तानप्येवं वदिष्यामि शिष्याय भवतां प्रियम् ॥
ឱ ព្រះដ៏ទេវៈ ដោយព្រះគុណរបស់ព្រះអង្គ សូមឲ្យលោកនេះដំណើរការត្រឹមត្រូវតាមមាគ៌ា។ ខ្ញុំនឹងនិយាយដូច្នេះទៅកាន់ពួកគេផង ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់សិស្ស—អ្វីដែលព្រះអង្គស្រឡាញ់។
Verse 18
भविष्यति न संशेहो यतो यूयं मम प्रियाः ॥ सुशिष्याः बाढमित्येवं भविष्यन्ति न संशयः ॥
វានឹងកើតមានជាក់ជាមិនខាន—គ្មានសង្ស័យ—ព្រោះអ្នកទាំងអស់គ្នាជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំ។ “សិស្សល្អប្រសើរណាស់” ដូច្នេះពួកគេនឹងក្លាយជា; គ្មានសង្ស័យឡើយ។
Verse 19
एवं सर्वेषु शास्त्रेषु वाराहं घृतसम्मितम् ॥ वाराहं ज्ञानमुत्सृज्य महाभागं महौजसम् ॥
ដូច្នេះ ក្នុងចំណោមសាស្ត្រទាំងអស់ ការបង្រៀនវារាហៈ ប្រៀបដូចជាខ្លាញ់ប៊ឺ (ghee) ដែលជាសារសំខាន់។ បើបានបោះបង់ចំណេះដឹងវារាហៈ ដែលថ្លៃថ្នូរ មានភាគធំ និងមានឫទ្ធិធំ…
Verse 20
एवं समं मया चैव ह्यात्मना परिभाषितम् ॥ ते प्रणामं करिष्यन्ति सिद्धिं प्राप्स्यन्ति वै पराम् ॥
ដូច្នេះ ដោយសមភាព និងសមស្រប យើងបានប្រកាស—ដោយអំណាចផ្ទាល់ពីអាត្មានៅក្នុងខ្លួន។ ពួកគេនឹងធ្វើប្រណាម ហើយពិតប្រាកដនឹងទទួលបានសិទ្ធិដ៏ឧត្តម។
Verse 21
महाज्ञानमिदं सूक्ष्मं भूमे भक्तेषु दृश्यते ॥ शास्त्राणां परमं शास्त्रं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥
ឱ ផែនដីអើយ ចំណេះដឹងដ៏អស្ចារ្យ និងល្អិតល្អន់នេះ ត្រូវបានឃើញក្នុងចំណោមអ្នកភក្តិ។ វាជាសាស្ត្រឧត្តមក្នុងចំណោមសាស្ត្រ ទ្រទ្រង់ការរំដោះពីសំសារាទាំងមូល។
Verse 22
किञ्चिदन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ शास्त्रमेतन्महाभागे स्थूलकर्म महौजसम् ॥
ខ្ញុំនឹងប្រកាសបន្ថែមទៀត; សូមស្តាប់ ឱ វសុន្ធរា។ ឱ មហាភាគេ សាស្ត្រនេះពាក់ព័ន្ធនឹងកម្មដ៏ជាក់ស្តែង (sthūla-karma) ហើយមានអានុភាពដ៏មហិមា។
Verse 23
केचित्तरन्ति ज्ञानेन केचित्कर्मणि निष्ठिताः ॥ केचिद्यथेष्टं सुश्रोणि केचिद्दानेन कर्मणा ॥
មនុស្សខ្លះឆ្លងផុតដោយចំណេះដឹង; ខ្លះទៀតតាំងចិត្តមាំក្នុងកម្ម។ ឱ សុស្រោណី អ្នកមានចង្កេះស្រស់ស្អាត ខ្លះធ្វើតាមចំណង់ចិត្ត; ខ្លះទៀតរីកចម្រើនដោយទានជាកម្ម។
Verse 24
केचिद्योगबलं भुक्ता पश्यन्ति मम संस्थितम् ॥ विधिपूर्वं तु मे किञ्चिन्नराः पश्यन्ति निष्ठिताः ॥
មនុស្សខ្លះ ដោយប្រើកម្លាំងយោគៈ ឃើញវត្តមានរបស់ខ្ញុំដែលស្ថិតស្ថេរ។ តែមានមនុស្សខ្លះ ដែលតាំងចិត្តមាំ ឃើញអំពីខ្ញុំបន្តិច ដោយការអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្រ និងវិន័យ (vidhi) យ៉ាងត្រឹមត្រូវ។
Verse 25
सर्वधर्मकराः केचित्सर्वाशाः सर्वविक्रयाः ॥ ते मां पश्यन्ति वै भूमे एकचित्त व्यवस्थिताः ॥
មនុស្សខ្លះអនុវត្តកិច្ចធម៌គ្រប់ប្រភេទ; មនុស្សខ្លះចិត្តជាប់នឹងបំណងទាំងអស់ ហើយពាក់ព័ន្ធនឹងការជួញដូរ និងប្រតិបត្តិការគ្រប់យ៉ាង។ ទោះជាយ៉ាងណា ឱ ព្រះមាតាភូមិ អ្នកដែលតាំងចិត្តឯកាគ្រ និងមាំមួន នោះទើបឃើញខ្ញុំដោយពិត។
Verse 26
एवमेतन्महाशास्त्रं देवि संसारमोक्षणम् ॥ मम भक्तव्यवस्थायै प्रयुक्तं परमं प्रियम् ॥
ដូច្នេះ ឱ ទេវី សាស្ត្រធំមហានេះ ជាមធ្យោបាយដើម្បីរួចផុតពីសំសារ។ វាត្រូវបានបង្ហាញឡើង—ជាទីស្រឡាញ់យ៉ាងខ្លាំងរបស់ខ្ញុំ—សម្រាប់ការរៀបចំឲ្យត្រឹមត្រូវដល់អ្នកបម្រើសក្ការៈរបស់ខ្ញុំ។
Verse 27
ते तथा च प्रवक्ष्यन्ति यच्च यस्याभिरोचते ॥ अन्यथान्यस्य दृष्टानामृषिभिर्यत्प्रयोजितम् ॥
ហើយពួកគេនឹងពន្យល់វាតាមរបៀបនោះ—ម្នាក់ៗតាមអ្វីដែលខ្លួនពេញចិត្ត។ ព្រោះអ្វីដែលព្រះឥសីបានកំណត់ទុក មើលឃើញខុសគ្នាទៅតាមមនុស្សនីមួយៗ។
Verse 28
मत्प्रसादेन ते सर्वे सिद्धिं यास्यन्ति मत्पराम् ॥ मम शिष्येषु येषां च मात्सर्योपहतात्मनाम् ॥
ដោយព្រះគុណរបស់ខ្ញុំ ពួកគេទាំងអស់នឹងបានសម្រេចសិទ្ធិ—សិទ្ធិដែលមានខ្ញុំជាគោលដៅអធិបតី។ ប៉ុន្តែអ្នកដែលចិត្តត្រូវរបួសដោយការច嫉ចំពោះសិស្សរបស់ខ្ញុំ នោះផលវិបាកនឹងខុសទៅ។
Verse 29
मच्छास्त्रे च भवेद्दोषस्तेषामत्र पुनर्भवः ॥ मात्सर्यं ये च कुर्वन्ति मद्धर्मपरमे जने ॥
ចំពោះសាស្ត្ររបស់ខ្ញុំ កំហុសកើតមានសម្រាប់ពួកគេ ហើយនៅទីនេះពួកគេត្រូវទទួលការកើតឡើងវិញ។ អ្នកដែលបង្កើតការច嫉ចំពោះមនុស្សដែលឧទ្ទិសខ្លួនយ៉ាងខ្ពស់ចំពោះធម៌របស់ខ្ញុំ—
Verse 30
तेषां नायं परो लोको मात्सर्योपहतात्मनाम् ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥
សម្រាប់អ្នកដែលចិត្តត្រូវរបួសដោយការច្រណែន មិនមានការទៅដល់លោកដ៏ខ្ពស់ឡើយ។ ហើយខ្ញុំនឹងប្រាប់អ្វីបន្ថែមទៀត—សូមស្តាប់វា ឱ វសុន្ធរា។
Verse 31
मम मार्गानुसारेण परं गुह्यं मम प्रिये ॥ शास्त्रवन्तो विनीताश्च बहुदोषविवर्जिताः ॥
តាមមាគ៌ារបស់ខ្ញុំ ឱ ស្រីជាទីស្រឡាញ់ នេះជាការសម្ងាត់ដ៏ឧត្តម។ អ្នកដែលចេះដឹងក្នុងសាស្ត្រ មានវិន័យ និងរួចផុតពីកំហុសជាច្រើន—
Verse 32
यस्तु मात्सर्यसंयुक्तो न स पश्यति मां क्वचित् ॥ बहुकर्मसमायुक्ता दानाध्ययननिष्ठिताः ॥
ប៉ុន្តែអ្នកណាដែលភ្ជាប់ជាមួយការច្រណែន គេមិនឃើញខ្ញុំនៅទីណាទេ។ (ទោះបីជា) រវល់ក្នុងកិច្ចការច្រើន តាំងចិត្តក្នុងទាន និងការសិក្សា—
Verse 33
तपसा ज्ञानयुक्ता वा नित्यं कर्मसु चोद्यताः ॥ अनेन हि स्वभावेन मात्सर्यं चैव कुर्वते ॥
មិនថាមានតបៈ និងចំណេះដឹង ឬតែងតែត្រូវជំរុញឲ្យប្រឹងប្រែងក្នុងកិច្ចការ—ដោយសារសភាពធម្មជាតិនេះឯង ពួកគេពិតជាប្រព្រឹត្តការច្រណែន។
Verse 34
न ते पश्यन्ति मां भूमे मायया परिदूषिताः ॥ न कर्त्तव्यं ततः सर्वैर्मात्सर्यं धर्मघातकम् ॥ मम शास्त्रपरेणेह यदीच्छेत्परमां गतिम् ॥
ឱ ផែនដី, ពួកគេមិនឃើញខ្ញុំទេ ព្រោះត្រូវមាយា (māyā) បំពុល។ ដូច្នេះ ការច្រណែនដែលបំផ្លាញធម៌ មិនគួរឲ្យអ្នកណាម្នាក់ប្រព្រឹត្តឡើយ ប្រសិនបើអ្នកដែលឧទ្ទិសចំពោះសាស្ត្ររបស់ខ្ញុំនៅទីនេះ ប្រាថ្នាគោលដៅដ៏ខ្ពស់បំផុត។
Verse 35
ते तु मात्सर्यार्दोषेण नष्टाचाराः पतन्त्यधः ॥ मात्सर्यं सर्वनाशाय मात्सर्यं धर्मनाशकम् ॥
ប៉ុន្តែអ្នកដែលត្រូវទោសនៃការច嫉ឈ្នានីសគ្របដណ្ដប់ ហើយបាត់បង់សុចរិតធម៌ នោះនឹងធ្លាក់ចុះទៅក្រោម។ ការច嫉ឈ្នានីសនាំទៅកាន់វិនាសសព្វ; ការច嫉ឈ្នានីសជាអ្នកបំផ្លាញធម្មៈ។
Verse 36
एतद्गुह्यं महाभागे न जानन्ति मनीषिणः ॥ मात्सर्यस्य तु दोषेण बहवो निधनं गताः ॥
ឱ មហាភាគេ នេះជាការពិតសម្ងាត់ (ល្អិតល្អន់) ដែលសូម្បីតែអ្នកប្រាជ្ញក៏មិនស្គាល់។ ដោយទោសនៃការច嫉ឈ្នានីស មនុស្សជាច្រើនបានទៅដល់វិនាស។
Verse 37
तत्राश्चर्यं महाभागे शृणु भूतगिरौ मम ॥ आयसी प्रतिमा तत्र ह्यभेद्या चैव दृश्यते ॥
ឥឡូវនេះ ឱ មហាភាគេ សូមស្តាប់អំពីអស្ចារ្យមួយនៅភូតគិរីរបស់ខ្ញុំ។ នៅទីនោះឃើញមានព្រះបដិមាធ្វើពីដែក ហើយវាពិតជាមិនអាចបំបែកបាន។
Verse 38
ब्रुवन्ति केचित्कांस्येति आयसीत्यपरेऽब्रुवन् ॥ पाषाणीत्यपरे केचिदन्ये वज्रमयीति च ॥
អ្នកខ្លះនិយាយថាវាធ្វើពីសំរិទ្ធ; អ្នកខ្លះទៀតនិយាយថាវាធ្វើពីដែក។ អ្នកខ្លះផ្សេងទៀតនិយាយថាវាធ្វើពីថ្ម ហើយអ្នកខ្លះទៀតថាវាធ្វើពីវជ្រៈ (សារធាតុរឹងដូចពេជ្រ)។
Verse 39
ऊर्ध्वं वा यदि वाऽधो वा ये कुर्वन्ति ममार्चनम् ॥ तथापि मां संस्पृशन्ति शिरोमध्ये तु सुन्दरी ॥
មិនថាឡើងលើ ឬចុះក្រោម អ្នកណាដែលធ្វើអរចនា (បូជា) ចំពោះខ្ញុំ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គេនៅតែប៉ះខ្ញុំនៅកណ្ដាលក្បាល ឱ ស្រីស្រស់។
Verse 40
ये तु पश्यन्ति मां भूमे मणिपूरगिरौ स्थितम् ॥ स्तुवन्त्याचार्यवन्तश्च मत्प्रसादत्सु संयताः ॥
ឱ ផែនដី! អ្នកណាដែលឃើញខ្ញុំស្ថិតនៅលើភ្នំ មណិពូរ-គិរិ ហើយសរសើរខ្ញុំ ដោយមានអាចារ្យជាអ្នកណែនាំ និងសម្របសម្រួលខ្លួនដើម្បីស្វែងរកព្រះគុណរបស់ខ្ញុំ នោះគេគួរឲ្យសរសើរ។
Verse 41
आचार्याणां गुणान्भुक्त्वा मम कर्मपथे स्थिताः ॥ सर्वकिल्बिषमुक्ताश्च यान्ति ते परमां गतिम् ॥
ក្រោយបានទទួលរួមរសជាតិគុណធម៌របស់អាចារ្យទាំងឡាយ ហើយឈរជាប់លើមាគ៌ាកម្មប្រតិបត្តិរបស់ខ្ញុំ; ដោយរួចផុតពីកំហុសបាបទាំងអស់ ពួកគេឈានទៅកាន់គតិដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។
Verse 42
तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे अस्ति गुह्यं परं मम ॥ पञ्चारुमेति विख्यातमुत्तरां दिशमाश्रितम् ॥
នៅក្នុងតំបន់ដ៏មហាមង្គលនោះ ឱ អ្នកមានភាគ្យ! មានទីកន្លែងសម្ងាត់ដ៏លើសលប់របស់ខ្ញុំ ដែលល្បីថា «បញ្ចារុម» ស្ថិតទៅទិសខាងជើង។
Verse 43
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥ मोदते नन्दने दिव्ये ह्यप्सरोभिः समाकुले ॥
នៅទីនោះ បុរសគួរធ្វើពិធីងូតទឹកបរិសុទ្ធ; ក្រោយស្នាក់នៅចំនួនប្រាំកាលៈ គេរីករាយនៅក្នុងព្រៃនន្ទនៈដ៏ទិព្វ ដែលពោរពេញដោយអប្សរា។
Verse 44
अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृतकृत्यो भवेन नरः ॥ नन्दनं वनमुत्सृज्य मम लोकं च गच्छति ॥
បន្ទាប់មក នៅទីនោះឯង គេបោះបង់ដង្ហើមជីវិត; បុរសនោះក្លាយជាអ្នកបានសម្រេចកិច្ចហើយ។ លះបង់ព្រៃនន្ទនៈ រួចគេក៏ទៅដល់លោករបស់ខ្ញុំ។
Verse 45
भृगुकुण्डेति विख्यातमत्र गुह्यं परं मम ॥ मम दक्षिणपार्श्वे तु अदूरादर्धयोजनात् ॥
នៅទីនេះមានអាងទឹកបរិសុទ្ធដែលល្បីថា «ភ្រឹគុ-កុណ្ឌ» ជាសម្ងាត់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតរបស់យើង។ វាស្ថិតនៅខាងត្បូងរបស់យើង មិនឆ្ងាយទេ ប្រហែលកន្លះយោជន។
Verse 46
ध्रुवो यत्र तु तिष्ठेत मेरुशृङ्गे शिलोच्चये ॥ तत्र मोदति सुश्रोणि अप्सरोभिर्यथासुखम् ॥
នៅកន្លែងដែល ធ្រុវៈ ស្ថិតនៅ—លើកំពូលថ្មខ្ពស់នៃភ្នំមេរុ—នៅទីនោះ ឱ នារីមានចង្កេះស្រស់ស្អាត គាត់រីករាយជាមួយអប្សរាទាំងឡាយតាមសុខចិត្ត។
Verse 47
अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम कर्मपथे स्थितः ॥ ध्रुवलोकं परित्यज्य मम लोके महीयते ॥
បន្ទាប់មក អ្នកណាដែលស្ថិតមាំលើមាគ៌ាកម្មរបស់យើង បើបានលះបង់ដង្ហើមជីវិតនៅទីនេះ គេនឹងចាកចេញពីធ្រុវលោក ហើយត្រូវបានគោរពលើកតម្កើងក្នុងលោករបស់យើង។
Verse 48
मणिकुण्डेति विख्यातं तत्र गुह्यं परं मम ॥ मणयो यत्र दृश्यन्ते अनेकालयसंस्थिताः ॥
នៅទីនោះមានអាងដែលល្បីថា «មណិ-កុណ្ឌ» ជាសម្ងាត់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតរបស់យើង។ នៅទីនោះឃើញគ្រឿងមណីរតនៈជាច្រើន ស្ថិតនៅក្នុងទីដាក់/ទីស្នាក់ជាច្រើន។
Verse 49
अगाधं तं हृदं भद्रे देवानामपि दुर्लभम् ॥ विस्मयं किं पुनस्तत्र मलयश्चञ्चलः स्थितः ॥
ឱ នារីដ៏ប្រសើរ អាងទឹកនោះជ្រៅមិនអាចវាស់បាន ហើយសូម្បីតែព្រះទេវតាក៏ពិបាកទទួលបាន។ ដូច្នេះ តើមានអ្វីគួរឱ្យអស្ចារ្យទៀត ដែល «មលយ» (ខ្យល់) ស្ថិតនៅទីនោះដោយចលនាច្របូកច្របល់?
Verse 50
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥ रत्नभागी भवेद्वीरो राजलक्षणसंयुतः ॥
នៅទីនោះ បុរសដែលស្នាក់នៅរយៈពេលប្រាំកាល គួរធ្វើស្នានបរិសុទ្ធ។ វីរបុរសនោះក្លាយជាអ្នកមានភាគក្នុងរតនៈ ហើយប្រកបដោយសញ្ញារាជ (សញ្ញាអធិបតេយ្យ)។
Verse 51
अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम कर्मपथे स्थितः ॥ छित्त्वा वै सर्वसंसारं मम लोकं प्रपद्यते ॥
បន្ទាប់មក បើអ្នកណាម្នាក់ដែលឈរជាប់លើមាគ៌ាកម្មវិន័យរបស់ខ្ញុំ បោះបង់ព្រលឹង (ដង្ហើមជីវិត) នៅទីនេះ គាត់ពិតជាកាត់ផ្តាច់វដ្តសង្សារទាំងមូល ហើយទៅដល់លោករបស់ខ្ញុំ។
Verse 52
सुगुह्यं पूर्वपार्श्वेन मम क्षेत्रस्य सुन्दरि ॥ अदूरतस्त्रिक्रोशेन परिमाणं विधीयते ॥
ឱ ស្រីស្រស់ស្អាត នៅខាងកើតនៃដែនបរិសុទ្ធរបស់ខ្ញុំ មានទីកន្លែងសម្ងាត់យ៉ាងខ្លាំង។ វាមិនឆ្ងាយទេ ហើយវិសាលភាពត្រូវបានកំណត់ជា បី ក្រូស។
Verse 53
तत्र स्नानं तु कुर्वीत मम लोकं स गच्छति ॥ धूतपापेति विख्यातं तत्र गुह्यं परं मम ॥
នៅទីនោះ គួរធ្វើស្នានពិតប្រាកដ; គាត់ទៅដល់លោករបស់ខ្ញុំ។ នៅទីនោះមានទីកន្លែងសម្ងាត់ដ៏ឧត្តមរបស់ខ្ញុំ ដែលល្បីថា “ធូត-បាប” (លាងបាប)។
Verse 54
पञ्चक्रोशाददूराद्वै मम क्षेत्रस्य पश्चिमे ॥ तत्र कुण्डं महाभागे मम तद्रोचते जलम् ॥
ឱ មហាភាគេ នៅខាងលិចនៃដែនបរិសុទ្ធរបស់ខ្ញុំ មិនឆ្ងាយទេ—ចម្ងាយប្រាំក្រូស—មានអាងទឹកមួយ; ទឹកនោះជាទីពេញចិត្តរបស់ខ្ញុំ។
Verse 55
धुन्वानो दुष्करं कर्म पञ्चभूतात्मनिष्ठितम् ॥ कृतोदकस्तत्र भद्रे धूतपापो यशस्विनि
ដោយអនុវត្តកិច្ចពិធីដ៏លំបាក ដែលមានមូលដ្ឋានលើអាត្មានក្នុងកាយស្ថិតក្នុងធាតុធំទាំងប្រាំ គាត់បំពេញពិធីទឹកនៅទីនោះ; ឱ នាងសុភមង្គល ឱ នាងមានកិត្តិយស បាបរបស់គាត់ត្រូវបានលាងសម្អាត។
Verse 56
गत्वेन्द्रलोकं सुश्रोणि देवैः सह स मोदते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपरायणः
ឱ នាងមានចង្កេះស្រស់ស្អាត ក្រោយទៅដល់លោកឥន្ទ្រ គាត់រីករាយនៅទីនោះជាមួយទេវតាទាំងឡាយ; បន្ទាប់មក នៅទីនេះ អ្នកដែលឧស្សាហ៍ព្យាយាមតាមបញ្ញត្តិរបស់ខ្ញុំ បោះបង់ដង្ហើមជីវិត។
Verse 57
इन्द्रलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे धूतपापे शृणुष्व मे
ដោយបោះបង់លោកឥន្ទ្រ គាត់ឈានដល់លោករបស់ខ្ញុំ។ ឱ នាងមានភាគវាសនាធំ ឱ នាងដែលបាបត្រូវបានលាងសម្អាត នៅទីនោះមានអ្វីមួយអស្ចារ្យ—សូមស្តាប់ខ្ញុំ។
Verse 58
वर्त्तते च विशालाक्षि मणिपूरे गिरौ मम ॥ तावन्न पतते धारा यावत्पापं न धूयते
ហើយឱ នាងភ្នែកធំ នៅលើភ្នំរបស់ខ្ញុំ ณ មណិពូរ មានស្ទឹងមួយ; លំហូរនោះមិនធ្លាក់ចុះឡើយ ដរាបណាបាបមិនទាន់ត្រូវបានលាងសម្អាត។
Verse 59
धूते पापे च सुश्रोणि धारा च पतति क्षितौ ॥ एवं तत्र विशालाक्षि वृक्षमश्वत्थमिश्रितम्
ពេលបាបត្រូវបានលាងសម្អាតហើយ ឱ នាងមានចង្កេះស្រស់ស្អាត ស្ទឹងនោះធ្លាក់ចុះមកលើដី។ ដូច្នេះ ឱ នាងភ្នែកធំ នៅទីនោះមានដើមឈើមួយដែលពាក់ព័ន្ធនឹង អស្វត្ថ (ដើមល្វាសក្ការៈ)។
Verse 60
धूतपापं न प्रविशेत्प्रविशत्यामले नरे ॥ तस्मिन्क्षेत्रे वरारोहे समन्तात्पञ्चयोजने
អ្នកដែលមិនទាន់លាងបាប មិនគួរចូលទៅទេ; ការចូលមានសម្រាប់មនុស្សបរិសុទ្ធឥតមលិនប៉ុណ្ណោះ។ ឱនាងមានភ្លៅស្រស់ស្អាត ក្នុងក្សេត្របរិសុទ្ធនោះ វាលពាសពេញជុំវិញចម្ងាយប្រាំយោជន។
Verse 61
यत्र तिष्ठाम्यहं देवि पश्चिमां दिशमाश्रितः ॥ तत्र चामलकं भद्रे अदूरादर्धयोजनात्
ឱទេវី នៅកន្លែងដែលខ្ញុំស្ថិតនៅ ដោយអាស្រ័យទិសខាងលិច—នៅទីនោះ ឱនាងជាមង្គល មានដើមអាមលក (អំពិលឥណ្ឌា/អាម្លា) នៅជិត មិនឆ្ងាយទេ ប្រហែលកន្លះយោជន។
Verse 62
मम चैव प्रभावेण सर्वकालफलोदयम् ॥ तत्र कश्चिन्न जानाति पापकर्मा नराधमः
ហើយពិតប្រាកដ ដោយអานุភាពរបស់ខ្ញុំ វាផ្តល់ផ្លែគ្រប់កាល។ ប៉ុន្តែនៅទីនោះ មានអ្នកប្រព្រឹត្តបាប—មនុស្សអធម—ដែលមិនស្គាល់រឿងនេះ។
Verse 63
भक्तं भागवतं शुद्धं मम कर्मव्यवस्थितम् ॥ उपोष्य च त्रिरात्राणि श्रद्धधानो जितेन्द्रियः
អ្នកមានភក្តិ ជាអ្នកដើរតាមធម៌របស់ព្រះភគវាន បរិសុទ្ធ និងតាំងខ្លួនក្នុងវត្តដែលខ្ញុំបានកំណត់—បានអត់អាហារបីរាត្រី ដោយមានសទ្ធា និងឈ្នះអង្គឥន្ទ្រី—
Verse 64
एकचित्तेन गन्तव्यं धृतिं कृत्वा सुपुष्कलाम् ॥ यत्तत्र लभते भद्रे फलमामलकं शुभम्
គួរទៅដោយចិត្តតែមួយ និងបង្កើតសេចក្តីអត់ធ្មត់ដ៏មាំមួនយ៉ាងពេញលេញ។ ឱនាងជាមង្គល ផលដ៏សុភមង្គល—បុណ្យផលពីអាមលក—ដែលទទួលបាននៅទីនោះ គឺប្រសើរខ្លាំង។
Verse 65
पञ्चरात्रेण लभते तस्मिन्भूतगिरौ मम ॥ ततो हरिवचः श्रुत्वा सा मही संहितव्रता ॥
“ក្នុងរយៈពេលប្រាំយប់ មនុស្សនឹងទទួលបានផលដែលប្រាថ្នា នៅលើភូតគិរីរបស់យើងនោះ।” បន្ទាប់ពីបានស្តាប់ព្រះវាចនៈរបស់ហរិ ព្រះធរណីដែលមាំមួនក្នុងវ្រតបាន (ឆ្លើយតប)។
Verse 66
पुनर्नारायणं तत्र प्रोवाच विनयान्विता ॥ स्तुतस्वामी श्रुतोऽसि त्वं तत्र स्थानानि यानि च ॥
បន្ទាប់មក នាងបាននិយាយទៅកាន់ព្រះនារាយណៈនៅទីនោះម្តងទៀតដោយសុភាពរាបសារ៖ “ព្រះអង្គត្រូវបានគេស្គាល់ថា ‘ស្តុតស្វាមិន’; ហើយសូមប្រាប់អំពីទីកន្លែងទាំងឡាយដែលមាននៅទីនោះផងដែរ।”
Verse 67
एतन्नामनिर्वुक्तिं त्वं वक्तुमर्हसि साम्प्रतम् ॥
“ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គគួរតែពន្យល់និរុក្តិ គឺប្រភពនៃនាមនេះ។”
Verse 68
श्रीवराह उवाच ॥ भूमे हित्वा तु संसारान्ये चान्ये देवकण्टकाः ॥ द्वापरे युगमासाद्य यत्र स्थास्यामि सुन्दरि ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ “ឱ ព្រះធរណី ក្រោយពីបានបោះបង់ចំណងសង្សារ និងបោះបង់អ្នកដទៃទៀតដែលជាដូច ‘មុតកន្ទុយ’ ចំពោះទេវតា ពេលយុគទ្វាបរមកដល់ ឱ ស្រីស្រស់ស្អាត យើងនឹងស្នាក់នៅទីនោះ។”
Verse 69
ततोऽमरैश्च ब्रह्माद्यैर्बहुभिर्मन्त्रवादिभिः ॥ स्तुतिं कर्त्तुं समारब्धं मणिपूराश्रितस्य मे ॥
បន្ទាប់មក ពួកអមរៈ—ព្រះព្រហ្មជាដើម និងអ្នកជំនាញក្នុងការសូត្រមន្តជាច្រើន—បានចាប់ផ្តើមធ្វើស្តុតិចំពោះយើង ដែលកំពុងស្នាក់នៅមណីបូរា។
Verse 70
ततो मां नारदो देवि असितो देवलस्तथा ॥ पर्वतश्च महाभागे मम भक्त्या व्यवस्थितः ॥
បន្ទាប់មក ឱ ទេវី នារ៉ដ អសិត និង ទេវល ក៏ដូចជា បារវត ឱ អ្នកមានភាគល្អ បានស្ថិតនៅជិតខ្ញុំដោយភក្តិ ដើម្បីបម្រើ។
Verse 71
नाम कुर्वन्ति मे तत्र मणिपूरगिरौ ततः ॥ स्तुतस्वामीति विख्यातं मम कर्मव्यपाश्रितम् ॥
នៅទីនោះ លើភ្នំ មណិពូរ ពួកគេបានដាក់នាមឲ្យខ្ញុំ; ដូច្នេះខ្ញុំបានល្បីថា ‘ស្តុតស្វាមិន’ ជាអភិធានដែលផ្អែកលើកិច្ចការរបស់ខ្ញុំនៅទីនោះ។
Verse 72
एतत्ते कथितं भद्रे निरुक्तिकरणं मया ॥ त्वया पृष्टं हि यद्भद्रे सर्वभागवतप्रियम् ॥
ឱ អ្នកប្រកបដោយមង្គល ខ្ញុំបានពន្យល់ដល់អ្នកអំពីនិរុត្តិ (ការបកស្រាយនាម) នេះហើយ។ ព្រោះអ្វីដែលអ្នកបានសួរ ឱ អ្នកប្រកបដោយមង្គល គឺជារឿងដែលស្រឡាញ់ដោយអ្នកសក្ការៈទាំងអស់ក្នុងប្រពៃណីភាគវត។
Verse 73
एतानि भूमे गुह्यानि तत्र भूतगिरौ मम ॥ श्रद्धधानेन मर्त्येन श्रोतव्यं नात्र संशयः ॥
ឱ ផែនដី រឿងទាំងនេះជាការសម្ងាត់នៅទីនោះ នៅភូតគិរីរបស់ខ្ញុំ។ មនុស្សស្លាប់បានដែលមានសទ្ធា គួរតែស្តាប់វា—មិនមានសង្ស័យឡើយ។
Verse 74
एतत्ते कथितं भद्रे सर्वधर्मव्यपाश्रयम् ॥ श्रीस्तुतस्वामिमाहात्म्यं किमन्यत्परिपृच्छसि ॥
ឱ អ្នកប្រកបដោយមង្គល ខ្ញុំបានប្រាប់អ្នករួចហើយ—ដែលជាទីពឹងនៃគោលបំណងធម៌ទាំងអស់—អំពីមហាត្ម្យ (សេចក្តីអស្ចារ្យ) នៃ ព្រះស្រី ស្តុតស្វាមិន។ តើអ្នកចង់សួរអ្វីទៀតដោយលម្អិត?
Verse 75
पुत्रोऽहं वसुदेवस्य देवक्या गर्भसम्भवः॥ वासुदेव इति ख्यातः सर्वदानवसूदनः॥
ខ្ញុំជាបុត្ររបស់ វសុទេវៈ កើតពីគភ៌របស់ ទេវគី។ ខ្ញុំល្បីនាមថា «វាសុទេវៈ» ជាអ្នកបំផ្លាញកងទ័ពទានវៈជានិច្ច។
Verse 76
तदेतॆ प्रवदिष्यन्ति सर्वभागवतप्रियम्॥ यथा च मथ्यमानाद्वै दध्नश्चोद्ध्रियते घृतम्॥
នេះហើយដែលពួកគេនឹងប្រកាស—ជាទីស្រឡាញ់របស់ភក្តទាំងអស់—ដូចជាពេលកូរទឹកដោះជូរ នោះគេយកបានឃ្រឹត (ប៊ឺសុទ្ធ) ចេញមក។
Verse 77
तद्युगस्य प्रभावेण भूमे कुर्वन्ति मानवाः॥ तैः स्वशिष्यैः समं देवि ये शास्त्रविनियोजिताः॥
ដោយឥទ្ធិពលនៃយុគនោះ ឱ ភូមី មនុស្សធ្វើតាមសម័យនោះ—ឱ ទេវី—អ្នកដែលត្រូវបានសាស្ត្រាបញ្ជាក់ឲ្យប្រើវិន័យត្រឹមត្រូវ រួមជាមួយសិស្សរបស់ខ្លួន។
Verse 78
एतच्छास्त्रं महाभागे प्रयुक्तं विधिना मया॥ वराहरूपमादाय सर्वभागवतप्रियम्॥
ឱ មហាភាគេ សាស្ត្រនេះ ខ្ញុំបានបង្ហាញតាមវិធីត្រឹមត្រូវ—ដោយទទួលរូបវរាហៈ—ជាទីស្រឡាញ់របស់ភក្តទាំងអស់។
Verse 79
तत्र स्नानं तु कुर्वीत मम मार्गानुसारकः॥ भूपृष्ठे न तु जायेत कालेन विजितेन्द्रियः॥
នៅទីនោះ អ្នកដើរតាមមាគ៌ារបស់ខ្ញុំ គប្បីធ្វើស្នានពិសុទ្ធជាក់ច្បាស់។ ដោយឈ្នះឥន្ទ្រីយ៍តាមកាលៈទេសៈ គេមិនកើតឡើងវិញលើផ្ទៃផែនដីទៀតឡើយ។
Verse 80
सुवर्णाभं मारकतमगाधं निर्मितं मया॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः॥
ដោយខ្ញុំបានបង្កើតអាងទឹកមួយមានពណ៌ដូចមាស ដូចត្បូងមរកត និងជ្រៅមិនអាចវាស់បាន។ នៅទីនោះ បុរសដែលពេញចិត្តដោយភក្តិប្រាំប្រការ គួរធ្វើពិធីងូតទឹកបរិសុទ្ធ។
Verse 81
तत्र गत्वा वरारोहे उदिते च दिवाकरे॥ अथ मध्याह्नवेलायां यदि वा अस्तंगतेऽपि वा॥
ពេលទៅដល់ទីនោះហើយ ឱ នាងមានត្រគាកស្រស់ស្អាត—មិនថាពេលព្រះអាទិត្យរះ ឬពេលថ្ងៃត្រង់ ឬសូម្បីតែពេលព្រះអាទិត្យលិច—
Verse 82
एतत्स्तुतगिरेर्देवि माहात्म्यं कथितं मया॥ द्वापरं युगमासाद्य यत्र स्थास्यामि सुन्दरि॥
ឱ ទេវី ខ្ញុំបានពោលអំពីមហិមារបស់ស្ទុតគិរិរួចហើយ។ ឱ នាងស្រស់ស្អាត ពេលដល់យុគទ្វាបរ ខ្ញុំនឹងស្នាក់នៅទីនោះ។
The text repeatedly frames mātsarya (envy/resentful rivalry) as dharma-nāśaka (destroyer of dharma) and as a cognitive-moral obstruction that prevents perceiving the divine or grasping the intended meaning of the teaching. It presents ethical self-regulation—non-enviousness, disciplined intent (ekacitta), and adherence to an Ātmaśāstra-grounded dharma—as prerequisites for benefiting from sacred geography and ritual practice.
The chapter does not specify tithi, nakṣatra, or season; instead it emphasizes durational observances such as pañcakāla/pañcarātra-style stays (e.g., ‘pañcakāloṣita’ and ‘pañcarātreṇa’) and temporal windows within a day (morning at sunrise, midday, or even at sunset) for approaching the āmalaka-related practice with focused attention.
By placing Pṛthivī as the questioner, the narrative treats the land itself as a participant in ethical reasoning and purification. The tīrtha descriptions focus on removing pāpa (pollution/ethical residue) through water, regulated conduct, and restraint, implying a model where moral discipline and landscape sanctity mutually reinforce a ‘cleansed’ terrestrial order (e.g., Dhūtapāpa imagery of washing away impurity before water flows).
Varāha identifies himself in a Vāsudeva/Kṛṣṇa idiom (son of Vasudeva and Devakī) and names a group of five future disciples/ṛṣis, including Śāṇḍilya, Jājali, Kapila, Upasāyaka, and Bhṛgu, as disseminators/establishers of the teaching. The naming of Nārada, Asita, Devala, and Parvata as praising figures also situates the kṣetra within a recognizable Purāṇic-sage network.