Adhyaya 11: Hospitality at Gauramukha’s Hermitage and the Power of the Wish-Fulfilling Jewel
Gauramukhāśrame Durjayasya Ātithyaṃ, Cintāmaṇiprabhāvaś ca
Narrative-Ethics (Hospitality, Royal Conduct, and Divine Intervention) / Sacred Geography (Naimiṣāraṇya)
វរាហៈប្រាប់ព្រឹថ្វីថា ព្រះបាទទុរជយៈមកដល់អាស្រមរបស់ឥសីគោរមុខៈ ហើយត្រូវបានទទួលស្វាគមន៍ដោយពិធីអតិថិជនយ៉ាងគ្រប់គ្រាន់។ ដោយព្រួយបារម្ភអំពីអាហារសម្រាប់ព្រះរាជា និងកងទ័ព ឥសីគោរមុខៈធ្វើសមាធិលើនារាយណៈ ហើយសូត្រស្តុតិដែលបង្ហាញព្រះវិษ្ណុស្ថិតពេញទឹក ដី ភ្លើង ខ្យល់ និងអាកាស។ ព្រះវិษ្ណុបង្ហាញព្រះអង្គ ប្រទានពរ និងប្រគល់រតនៈចិន្តាមណីភ្លឺរលោង ដែលធ្វើឲ្យមានស្បៀងសម្បូរបែប និងសេវាកម្មប្រណិតសម្រាប់បរិវារទាំងមូល។ ក្រោយរាត្រីកន្លងទៅ ទុរជយៈកើតលោភលន់ បញ្ជូនទូត និងប្រើកម្លាំងដើម្បីយករតនៈ; ពីរតនៈមានមេយុទ្ធជាច្រើនកើតឡើងប្រយុទ្ធនឹងកងទ័ពរបស់គាត់។ គោរមុខៈអំពាវនាវព្រះវិษ្ណុម្ដងទៀត; ព្រះអង្គបំផ្លាញកងទ័ពសត្រូវដោយសុទර්សនចក្រ ហើយប្រកាសឲ្យព្រៃនោះមាននាម “នៃមិឝារណ្យ” ក្លាយជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រពិសិដ្ឋដែលស្ថិតស្ថេរជាមួយធម្មជាតិ។
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 11
Verse 1
श्रीवराह उवाच । ततस्तमीदृशं दृष्ट्वा तदा गौरमुखाश्रमम् । दुर्ज्जयश्चिन्तयामास रम्यमाश्रममण्डलम् ॥ ११.१ ॥
ព្រះវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ បន្ទាប់មក ដុរជ្ជយៈបានឃើញអាស្រមដ៏ប្រសើរនោះ គឺអាស្រមរបស់គោរមុខៈ ហើយបានពិចារណាអំពីបរិវេណអាស្រមដ៏រីករាយស្រស់ស្អាត។
Verse 2
प्रविशाम्यत्र पश्यामि ऋषीन् परमधार्मिकान् । चिन्तयित्वा तदा राजा प्रविवेश तमाश्रमम् ॥ ११.२ ॥
«ខ្ញុំនឹងចូលទៅទីនេះ ហើយនឹងឃើញឥសីទាំងឡាយដែលមានធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត»។ ព្រះរាជាបានគិតដូច្នេះហើយ ក៏ចូលទៅក្នុងអាស្រមនោះ។
Verse 3
तस्य प्रविष्टस्य ततो राज्ञः परमहर्षितः । चकार पूजां धर्मात्मा तदा गौरमुखो मुनिः ॥ ११.३ ॥
ពេលព្រះរាជាចូលទៅហើយ នោះឥសីគោរមុខៈ ដែលមានចរិតធម៌ និងរីករាយយ៉ាងខ្លាំង បានធ្វើពិធីគោរពស្វាគមន៍ (បូជា) ដល់ព្រះរាជា។
Verse 4
स्वागतातिक्रियाः कृत्वा कथान्ते तं महामुनिः । स्वशक्त्या अहं नृपश्रेष्ठ सानुगस्य च भोजनम् ॥ ११.४ ॥
ក្រោយពីបានធ្វើពិធីស្វាគមន៍តាមទំនៀមទម្លាប់ និងការគួរសមផ្សេងៗរួច នៅចុងសន្ទនា មហាមុនីបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរ តាមសមត្ថភាពរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងរៀបចំអាហារឲ្យព្រះអង្គ និងអ្នកតាមដានរបស់ព្រះអង្គផង»។
Verse 5
करिष्यामि प्रमुच्यन्तां साधु वाह इति द्विजः । एवमुक्त्वा स्थितस्तूष्णीं स मुनिः संशितव्रतः ॥ ११.५ ॥
ព្រះព្រាហ្មណ៍ (ទ្វិជ) បានមានពាក្យថា៖ «ខ្ញុំនឹងធ្វើ; សូមឲ្យពួកគេបានរួចផុត—ល្អណាស់»។ និយាយដូច្នេះហើយ មហាមុនី អ្នកមានវ្រតៈតឹងរឹង បានឈរនิ่งស្ងៀម។
Verse 6
राजाऽपि तस्थौ तद्भक्त्या स्वसहायैः समन्वितः । अक्षौहिण्यो बलस्यास्य पञ्चमात्रास्तदा स्थिताः । अयं च तापसः किं मे दास्यते भोजनं त्विह ॥ ११.६ ॥
ព្រះរាជាក៏នៅទីនោះដែរ ដោយសេចក្តីភក្តីចំពោះគាត់ និងមានអ្នកជំនួយរបស់ព្រះអង្គអមមក។ នៅពេលនោះ កងទ័ពប្រាំអក្សៅហិណីបានឈរត្រៀម។ ហើយព្រះអង្គគិតថា៖ «តាបសនេះ នឹងឲ្យអាហារអ្វីដល់ខ្ញុំនៅទីនេះ?»
Verse 7
निमन्त्र्य दुर्जयं विप्रस्तदा गौरमुखो नृपम् । चिन्तयामास किं चास्य मया देयं तु भोजनम् ॥ ११.७ ॥
ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ គោរមុខ បានអញ្ជើញព្រះរាជា ទុរជយ មកហើយ នៅពេលនោះបានគិតថា៖ «ខ្ញុំគួរផ្តល់អាហារអ្វីដល់ព្រះអង្គ?»
Verse 8
एवं चिन्तयतस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः । स्थितो मनसि देवेशो हरिर्नारायणः प्रभुः ॥ ११.८ ॥
ខណៈដែលមហាឥសី អ្នកមានចិត្តបានបណ្តុះបណ្តាល ដូច្នេះកំពុងគិត ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា ហរិ នារាយណៈ ព្រះអធិបតី បានស្ថិតនៅក្នុងចិត្តរបស់គាត់។
Verse 9
ततः संस्मृत्य मनसा देवं नारायणं तदा । तोषयामास गङ्गायां प्रविश्य मुनिसत्तमः ॥ ११.९ ॥
បន្ទាប់មក មហាមុនីដ៏ប្រសើរ បានរំលឹកព្រះ នារាយណៈ ក្នុងចិត្ត ហើយចូលទៅក្នុងទន្លេគង្គា ដើម្បីធ្វើពិធីបូជាបន្ធូរព្រះហឫទ័យ (បំពេញការប្រោសលើកទឹកចិត្ត) នៅពេលនោះ។
Verse 10
धरण्युवाच । कथं गौरमुखो विष्णुं तोषयामास भूधर । एतन्मे कौतुकं श्रोतुं सम्यगिच्छा प्रवर्तते ॥ ११.१० ॥
ព្រះធរណី (ផែនដី) បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ភូធរា តើហេតុអ្វីបានជា គោរមុខា បានធ្វើឲ្យព្រះវិṣṇុ ពេញព្រះហឫទ័យ? ក្តីចង់ដឹងដ៏ខ្លាំងបានកើតឡើងក្នុងខ្ញុំ ដើម្បីស្តាប់រឿងនេះឲ្យបានត្រឹមត្រូវ»។
Verse 11
नमोऽस्तु विष्णवे नित्यं नमस्ते पीतवाससे । नमस्ते चाद्यरूपाय नमस्ते जलरूपिणे ॥ ११.११ ॥
សូមនមស្ការដល់ព្រះវិṣṇុជានិច្ច; សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គអ្នកស្លៀកព្រះវស្ត្រពណ៌លឿង។ សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គមានរូបដើមកំណើត; សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គមានរូបជាទឹក។
Verse 12
नमस्ते सर्वसंस्थाय नमस्ते जलशायिने । नमस्ते क्षितिरूपाय नमस्ते तेजसात्मने ॥ ११.१२ ॥
សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គជាមូលដ្ឋានគាំទ្ររបស់ស្ថាបនាទាំងអស់; សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គអ្នកដេកលើទឹក។ សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គមានរូបជាផែនដី; សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គមានសារសំខាន់ជាពន្លឺ (តេជស)។
Verse 13
नमस्ते वायुरूपाय नमस्ते व्योमरूपिणे । त्वं देवः सर्वभूतानां प्रभुस्त्वमसि हृरिच्छयः ॥ ११.१३ ॥
សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គមានរូបជាខ្យល់; សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គមានរូបជាមេឃ។ ព្រះអង្គជាព្រះទេវតានៃសត្វលោកទាំងអស់; ព្រះអង្គជាព្រះម្ចាស់—ស្ថិតនៅជាចលនាចិត្តក្នុងបេះដូង។
Verse 14
त्वमोङ्कारो वषट्कारः सर्वत्रैव च संस्थितः । त्वमादिः सर्वदेवानां तव चादिर्न विद्यते ॥ ११.१४ ॥
ព្រះអង្គជាព្យាង្គ «អោម» និងជាវាចា «វសត់»; ព្រះអង្គស្ថិតនៅគ្រប់ទីកន្លែង។ ព្រះអង្គជាប្រភពដើមនៃទេវតាទាំងអស់ ហើយសម្រាប់ព្រះអង្គ មិនអាចរកឃើញដើមកំណើតឡើយ។
Verse 15
त्वं भूस्त्वं च भुवो देव त्वं जनस्त्वं महः स्मृतः । त्वं तपस्त्वं च सत्यं च त्वयि देव चराचरम् ॥ ११.१५ ॥
ឱ ព្រះទេវៈ អ្នកគឺ ភូ (Bhū) និង ភូវៈ (Bhuvaḥ) អ្នកគឺ ជនៈ (Janaḥ) ហើយត្រូវបានចងចាំថា មហៈ (Mahaḥ)។ អ្នកគឺ តបសៈ (Tapas) និង សត្យៈ (Satya) ផងដែរ; ក្នុងអ្នក ឱ ព្រះទេវៈ មានសត្វចល័ត និងអចល័តទាំងអស់។
Verse 16
त्वत्तो भूतमिदं विश्वं त्वदुद्भूताऋगादयः । त्वत्तः शास्त्राणि जातानि त्वत्तो यज्ञाः प्रतिष्ठिताः ॥ ११.१६ ॥
ពីអ្នក សកលលោកទាំងមូលនេះបានកើតមាន; ពីអ្នក ឋានៈឫគ (Ṛg) និងវេទាផ្សេងៗបានលេចឡើង។ ពីអ្នក សាស្ត្រ (śāstra) ទាំងឡាយបានកើត; ហើយលើអ្នក ពិធីយញ្ញៈ (yajña) ទាំងឡាយត្រូវបានបង្កើតឲ្យមានមូលដ្ឋាន។
Verse 17
त्वत्तो वृक्षाः वीरुधश्च त्वत्तः सर्वा वनौषधिः । पशवः पक्षिणः सर्पास्त्वत्त एव जनार्दन ॥ ११.१७ ॥
ពីអ្នក កើតមានដើមឈើ និងរុក្ខជាតិលូនវារទាំងឡាយ; ពីអ្នក កើតមានឱសថព្រៃទាំងអស់។ សត្វចិញ្ចឹម សត្វស្លាប និងពស់ទាំងឡាយ ក៏កើតពីអ្នកតែមួយគត់ ឱ ជនារទន (Janārdana)។
Verse 18
ममापि देवदेवेश राजाऽदुर्जयसंज्ञितः । आगतोऽभ्यागतस्तस्य आतिथ्यं कर्तुमुत्सहे ॥ ११.१८ ॥
ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវទាំងឡាយ (Devadeveśa), ស្តេចមួយអង្គឈ្មោះ ទុរជយ (Durjaya) ក៏បានមកដល់ខ្ញុំជាភ្ញៀវ។ ខ្ញុំមានចិត្តស្ម័គ្រចិត្តធ្វើការទទួលភ្ញៀវ (ātithya) ដល់ព្រះអង្គនោះ។
Verse 19
तस्य मे निर्धनस्याद्य देवदेव जगत्पते । भक्तिनम्रस्य देवेश कुरुष्वान्नाद्यसंचयम् ॥ ११.१९ ॥
ឱ ព្រះទេវទាំងឡាយនៃទេវ (Devadeva), ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃលោក (Jagatpati), ថ្ងៃនេះ សម្រាប់ខ្ញុំដែលក្រីក្រ និងកោតគោរពដោយភក្តី ឱ ព្រះអម្ចាស់ សូមរៀបចំស្តុកអាហារ និងរបស់ចាំបាច់ឲ្យខ្ញុំផង។
Verse 20
यं यं स्पृशामि हस्तेन यं यं पश्यामि चक्षुषा । वृक्षं वा तृणकन्दं वा तत्तदन्नं चतुर्विधम् ॥ ११.२० ॥
អ្វីៗដែលខ្ញុំប៉ះដោយដៃ អ្វីៗដែលខ្ញុំឃើញដោយភ្នែក—មិនថាជាដើមឈើ ឬមើមក្នុងស្មៅ—វាទាំងនោះក្លាយជាអាហារ ជាបួនប្រភេទ។
Verse 21
तथा त्वन्यतमं वापि यद्ध्यातं मनसा मया । तत्सर्वं सिद्ध्यतां मह्यं नमस्ते परमेश्वर ॥ ११.२१ ॥
ដូចគ្នានេះដែរ អ្វីៗណាដែលខ្ញុំបានគិតពិចារណាដោយចិត្ត—មិនថាប្រភេទណាក៏ដោយ—សូមឲ្យវាទាំងអស់សម្រេចដល់ខ្ញុំ។ សូមនមស្ការ ព្រះអម្ចាស់ដ៏អធិបតី។
Verse 22
इति स्तुत्या तु देवेशस्तुतोष जगतां पतिः । मुनेस्तस्य स्वकं रूपं दर्शयामास केशवः ॥ ११.२२ ॥
ដោយស្តូត្រនៃការសរសើរនោះ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា ជាព្រះអធិបតីនៃលោកទាំងឡាយ បានពេញព្រះហឫទ័យ; ហើយកេសវៈបានបង្ហាញរូបពិតរបស់ព្រះដល់មុនីនោះ។
Verse 23
उवाच सुप्रसन्नात्मा ब्रूहि विप्र वरं परम् । एवं श्रुत्वाऽक्षिणी यावदुन्मीलयति वै मुनिः ॥ ११.२३ ॥
ដោយព្រះហឫទ័យស្ងប់ស្ងាត់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ វិប្រៈដ៏ប្រសើរ ចូរប្រាប់ពរដ៏ឧត្តម»។ ពេលបានឮដូច្នេះ មុនីក៏ចាប់ផ្តើមបើកភ្នែក។
Verse 24
तदा शङ्खगदापाणिः पीतवासा जनार्दनः । गरुडस्थोऽपि तेजस्वी द्वादशादित्यसप्रभः ॥ ११.२४ ॥
នៅពេលនោះ ជនារទនៈ ព្រះហស្តកាន់ស័ង្ខ និងគដា ពាក់ព្រះវស្ត្រពណ៌លឿង; ទ្រង់ភ្លឺរលោង ទោះអង្គុយលើគរុឌក៏ដោយ មានពន្លឺដូចព្រះអាទិត្យទាំងដប់ពីរ។
Verse 25
दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता । यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ॥ ११.२५ ॥
បើនៅលើមេឃ ពន្លឺនៃព្រះអាទិត្យមួយពាន់កើតឡើងព្រមគ្នា នោះក៏អាចប្រៀបបាននឹងសិរីរុងរឿងរបស់មហាត្មៈនោះ។
Verse 26
तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा । ददर्श स मुनिर्देवि विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥ ११.२६ ॥
នៅទីនោះ ក្នុងទីតាំងតែមួយ គាត់បានឃើញសកលលោកទាំងមូល ប៉ុន្តែបែងចែកជាច្រើនរបៀប។ ឱ ទេវី អ្នកមុនីនោះបានឃើញដោយភ្នែកបើកធំដោយអស្ចារ្យ។
Verse 27
जगाम शिरसा देवं कृताञ्जलिरथाब्रवीत् । यदि मे वरदो देवो भूयाद् भक्तस्य केशव ॥ ११.२७ ॥
គាត់បានចូលទៅជិតទេវតា ដោយក្បាលទាប និងប្រណម្យដៃជាគោរព ហើយនិយាយថា៖ «បើព្រះកេសវៈ ជាអ្នកប្រទានពរ ដល់អ្នកស្មោះភក្តិដូចខ្ញុំ…»
Verse 28
इदानीमेष नृपतिर्यथा सबलवाहनः । ममाश्रमे कृताहारः श्वः प्रयाता स्वकं गृहम् ॥ ११.२८ ॥
ឥឡូវនេះ ព្រះមហាក្សត្រនេះ ជាមួយកងទ័ព និងយានយន្តទាំងអស់ បានទទួលអាហារនៅអាស្រមរបស់ខ្ញុំ ហើយស្អែកនឹងចេញដំណើរទៅផ្ទះរបស់ខ្លួន។
Verse 29
इत्युक्तस्तस्य देवेशो वरदः सम्बभूव ह । चित्तसिद्धिं ददौ तस्मै मणिं च सुमहाप्रभम् ॥ ११.२९ ॥
ពេលបានឮដូច្នោះ ព្រះអធិទេវៈបានក្លាយជាអ្នកប្រទានពរ ដល់គាត់ពិតប្រាកដ ហើយប្រទានសិទ្ធិចិត្ត (citta-siddhi) និងមណីមួយមានពន្លឺរុងរឿងយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 30
तं दत्त्वाऽन्तर्दधे देवः स च गौरमुखो मुनिः । जगाम चाश्रमं पुण्यं नाना ऋषिनिषेवितम् ॥ ११.३० ॥
ក្រោយពីប្រទានអ្វីនោះ ព្រះទេវតាបានលាក់ខ្លួនបាត់ទៅ; ហើយមុនីឈ្មោះ គោរមុខៈ បានទៅកាន់អាស្រមបរិសុទ្ធ ដែលមានឥសីជាច្រើនមកស្នាក់នៅ។
Verse 31
तत्र गत्वा स विप्रेन्द्रश्चिन्तयामास वै मुनिः । हिमवच्छिखराकारं महाभ्रमिव चोन्नतम् । शशाङ्करश्मिसङ्काशं गृहं वै शतभूमिकम् ॥ ११.३१ ॥
ទៅដល់ទីនោះ មុនីនោះ—ជាប្រធានក្នុងចំណោមព្រាហ្មណ៍—បានគិតពិចារណាអំពីគ្រឹហមហាសាលមួយ ខ្ពស់ដូចពពកធំ មានរាងដូចកំពូលហិមាល័យ ភ្លឺដូចពន្លឺព្រះចន្ទ ហើយមានជាន់រហូតដល់មួយរយ។
Verse 32
तादृशानां सहस्राणि लक्षकोट्यश्च सर्वशः । गृहानि निर्ममे विप्रो विष्णोर्लब्धवरस्तदा ॥ ११.३२ ॥
បន្ទាប់មក ព្រាហ្មណ៍នោះ—ដែលបានទទួលពរពីព្រះវិṣṇu—បានបង្កើតឲ្យសង់ផ្ទះគ្រប់ទីកន្លែង ជាពាន់ៗ ហើយជាសែនៗ និងជាកោដិៗ នៃផ្ទះប្រភេទដូចនោះ។
Verse 33
प्राकाराणि ततोऽपान्ते तल्लग्नोद्यानकानि च । कोकिलाकुलघुष्टानि नानाद्विजवराणि च । चम्पकाशोकपुन्नागनागकेशरवन्ति च ॥ ११.३३ ॥
បន្ទាប់មក នៅជាយក្រៅមានជញ្ជាំងបរិវារ និងសួនច្បារដែលភ្ជាប់ជាមួយវា សូរស័ព្ទកុកិលាជាក្រុមៗ ហើយពោរពេញដោយបក្សីល្អៗជាច្រើនប្រភេទ; មានព្រៃដើមចម្បក អសោក បុន្នាគ និងនាគកេសរ ច្រើនសម្បូរ។
Verse 34
नानाजात्यस्तथा वृक्षाः गृहोद्यानॆषु सर्वशः । हस्तिनां हस्तिशालाश्च तुरगाणां च मन्दुराः ॥ ११.३४ ॥
ហើយនៅក្នុងសួនច្បារនៃគេហដ្ឋានទាំងឡាយ មានដើមឈើនានាប្រភេទសម្បូរគ្រប់ទី; មានសាលាដាក់ដំរីសម្រាប់ដំរី និងមានកន្លែងចងសេះ (មន្ទុរ) សម្រាប់សេះ។
Verse 35
चकार सञ्चयान् विप्रो नानाभक्ष्याणि सर्वशः । भक्ष्यं भोज्यं तथा लेह्यं चोष्यं बहुविधं तथा । चकारान्नाद्यनिचयं हेमपात्र्यश्च सर्वतः ॥ ११.३५ ॥
ព្រះព្រាហ្មណ៍បានរៀបចំស្តុកអាហារជាច្រើនប្រភេទគ្រប់ទិសទាំងអស់—អាហារសម្រាប់ញ៉ាំ អាហារសម្រាប់ទំពារ អាហារសម្រាប់លិទ្ធ និងអាហារសម្រាប់បឺត ជាច្រើនយ៉ាង។ ព្រះអង្គក៏បានដាក់ស្តុកអាហារចម្អិនរួចជាគំនរនៅគ្រប់ទីកន្លែង ព្រមទាំងភាជនៈមាសផងដែរ។
Verse 36
एवं कृत्वा स विप्रस्तु राजानं भूरितेजसम् । उवाच सर्वसैन्यानि प्रविशन्तु गृहानिति ॥ ११.३६ ॥
ព្រះព្រាហ្មណ៍នោះបានធ្វើដូច្នេះរួច ហើយបានមានព្រះវាចាទៅកាន់ព្រះរាជាដែលមានពន្លឺរុងរឿងថា៖ «សូមឲ្យទ័ពទាំងអស់ចូលទៅកាន់លំនៅរបស់ខ្លួន»។
Verse 37
एवमुक्तस्ततो राजा तद्गृहं पर्वतोपमम् । प्रविवेशान्तरेष्वन्ये भृत्या विविशुराशु वै ॥ ११.३७ ॥
ព្រះរាជានោះបានទទួលព្រះវាចាដូច្នេះ ហើយបានចូលទៅក្នុងគេហដ្ឋានធំមហិមា ដូចភ្នំមួយ។ អ្នកបម្រើផ្សេងៗក៏បានប្រញាប់ចូលតាមផ្នែកខាងក្នុងផងដែរ។
Verse 38
ततस्तेषु प्रविष्टेषु तदा गौरमुखो मुनिः । प्रगृह्य तं मणिं दिव्यं राजानं छेदमब्रवीत् ॥ ११.३८ ॥
បន្ទាប់មក ពេលពួកគេបានចូលរួច សមណមុនីឈ្មោះ «គោរមុខ» បានកាន់យកមណីដ៏ទេវីយៈនោះ ហើយបានមានព្រះវាចាទៅកាន់ព្រះរាជា «ឆេទ»។
Verse 39
मज्जनाभ्यवहारार्थं पथि श्रमकृते तथा । विलासिनीस्तथा दासान् प्रेषयिष्यामि ते नृप ॥ ११.३९ ॥
«ដើម្បីងូតទឹក និងទទួលអាហារ ហើយដើម្បីបន្ធូរភាពនឿយហត់តាមផ្លូវផងដែរ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ខ្ញុំនឹងផ្ញើនារីរីករាយ (វីឡាសិនី) និងអ្នកបម្រើទៅឲ្យព្រះអង្គ»។
Verse 40
एवमुक्त्वा स विप्रेन्द्रस्तं मणिं वैष्णवं शुभम् । एकान्ते स्थापयामास राज्ञस्तस्य प्रपश्चतः ॥ ११.४० ॥
ព្រះព្រាហ្មណ៍ជាអធិបតីនោះ បាននិយាយដូច្នេះហើយ ដាក់មណីវៃષ્ણវៈដ៏មង្គល នៅកន្លែងស្ងាត់មួយ ខណៈព្រះរាជានោះកំពុងមើលឃើញ។
Verse 41
तस्मिन् स्थापितमात्रे तु मणौ शुद्धसमप्रभे । निश्चेरुर्योषितस्तत्र दिव्यरूपाः सहस्रशः ॥ ११.४१ ॥
តែពេលមណីនោះ ដែលភ្លឺរលោងដោយពន្លឺសុទ្ធស្មើគ្នា ត្រូវបានដាក់តាំងភ្លាមៗ នារីមានរូបទេវីរាប់ពាន់ៗ បានលេចចេញនៅទីនោះ។
Verse 42
सुकुमाराङ्गरागाद्याः सुकुमारवराङ्गनाः । सुकपोलाः सुचार्व्यङ्ग्यः सुकेशान्ताः सुलोचनाः । काश्चित्सौवर्णपात्रीश्च गृहीत्वा संप्रatasthire ॥ ११.४२ ॥
នារីទន់ភ្លន់ទាំងនោះ តុបតែងដោយគ្រឿងលាបកាយជាដើម មានអវយវៈទន់ល្អឯក មានថ្ពាល់ស្រស់ស្អាត រាងកាយគួរឱ្យចាប់ចិត្ត សក់រៀបរយ និងភ្នែកស្រស់; ហើយខ្លះកាន់ភាជន៍មាស រួចចេញដំណើរ។
Verse 43
एवं योषिद्गणास्तत्र नराः कर्मकरास्तथा । निर्जग्मुस्तस्य नृपतेः सर्वे भृत्या नृपस्य ह । केवलं भोजनं पूर्वं परिधानं च सर्वशः ॥ ११.४३ ॥
ដូច្នេះ ក្រុមនារីនៅទីនោះ និងបុរសជាកម្មករ ក៏បានចាកចេញពីព្រះរាជានោះទាំងអស់—ជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះរាជាទាំងមូល—យកតែអាហារសម្រាប់មុន និងសម្លៀកបំពាក់របស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។
Verse 44
ताः स्त्रियः सर्वभृत्यानां राजमार्गेण मज्जनं । ददुस्ते च नराश्वानां हस्तिनां च त्वरान्विताः ॥ ११.४४ ॥
នារីទាំងនោះ បានរៀបចំពិធីងូតទឹកសម្រាប់អ្នកបម្រើទាំងអស់ តាមផ្លូវរាជមហាវិថី; ហើយដោយប្រញាប់ប្រញាល់ ពួកនាងក៏បានរៀបចំការផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់បុរស សេះ និងដំរីផងដែរ។
Verse 45
नानाविधानि तूर्याणि तत्रावाद्यन्त सर्वशः । मज्जने नृपतेस्तत्र ननृतुश्चान्ययोषितः । अपराश्च जगुस्तत्र शक्रस्येव प्रमज्जतः ॥ ११.४५ ॥
នៅទីនោះ ឧបករណ៍តន្ត្រីជាច្រើនប្រភេទ ត្រូវបានបន្លឺពីគ្រប់ទិស។ ខណៈព្រះមហាក្សត្រធ្វើពិធីចុះងូតទឹក បរិសុទ្ធ នារីខ្លះរាំ ហើយនារីខ្លះច្រៀង ដូចជាព្រះឥន្ទ្រកំពុងងូតទឹក។
Verse 46
एवं दिव्योपचारेण स्नात्वा राजा महामनाः । चिन्तयामास राजेन्द्रो विस्मयाविष्टचेतनः । किमिदं मुनिसामर्थ्यं तपसो वाऽथ वा मणेः ॥ ११.४६ ॥
ដូច្នេះ បន្ទាប់ពីងូតទឹកដោយការបម្រើដ៏ទេវីយ៍ ព្រះមហាក្សត្រដែលមានចិត្តធំ—ចិត្តត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយការភ្ញាក់ផ្អើល—បានគិតថា៖ «អំណាចរបស់មុនីទាំងនេះជាអ្វី? តើជាផលនៃតបស្យា ឬក៏ដោយមណី (គ្រាប់អលង្ការ)?»
Verse 47
यथा च नृपतेः पूजा कृता तेन महर्षिणा । तद्वद्भृत्यजनस्यापि चकार मुनिसत्तमः ॥ ११.४८ ॥
ដូចដែលមហាឥសីនោះបានធ្វើការគោរពបូជាដល់ព្រះមហាក្សត្រ យ៉ាងសមគួរ ដូច្នេះដែរ មុនិសត្តម ក៏បានទទួលភ្ញៀវ និងបម្រើយ៉ាងសមរម្យ ដល់បរិវារ និងអ្នកបម្រើរបស់ព្រះមហាក្សត្រ។
Verse 48
यावत् स राजा बुभुजे सभृत्यबलवाहनः । तावदस्तगिरिं भानुर्जगामारुणसप्रभः ॥ ११.४९ ॥
រយៈពេលដែលព្រះមហាក្សត្រនោះបានរីករាយ (ក្នុងអំណាច និងសុខសាន្ត) ជាមួយអ្នកបម្រើ កងទ័ព និងយានជំនិះរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអាទិត្យដែលមានពន្លឺជាមួយស្រមោលក្រហម ក៏បានទៅដល់ភ្នំលិច (ភ្នំនៃការលិច) ដល់ត្រឹមពេលនោះដែរ។
Verse 49
ततस्तु रात्रिः समपद्यताधुना शरच्छशाङ्कोज्ज्वलऋक्षमण्डिता । करोति रागं स च रोहिणीधवः सुसङ्गतं सौम्यगुणेषु तापि च ॥ ११.५० ॥
បន្ទាប់មក រាត្រីបានមកដល់ ឥឡូវត្រូវបានតុបតែងដោយក្រុមតារានក្ខត្រ ដែលភ្លឺរលោងដោយព្រះចន្ទរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ។ ហើយព្រះចន្ទ—ម្ចាស់នៃរោហិណី—បានបង្កើតក្តីអាឡោះអាល័យ ដោយសមស្របនឹងគុណសម្បត្តិសុភាព ទោះបីជាបង្កើតកម្តៅផងដែរ។
Verse 50
भृगूद्वहः कृष्णतरांशुभानुना सहोद्यातो दैत्यगुरुः सुराधिपः । अथान्तरात्पक्षगतो न राजते स्वभावयोगेन मतिस्तु देहिनाम् ॥ ११.५१ ॥
នៅពេលព្រះឧទ្ទមក្នុងពួកភೃគុ ជាគ្រូបង្រៀននៃពួកដៃត្យ ឡើងរួមជាមួយព្រះអាទិត្យដែលកាំរស្មីងងឹតឡើង នោះព្រះអធិរាជនៃទេវតា មិនភ្លឺរលោងទៀតពេលចូលទៅខាងក្នុង (ត្រូវបានបាំង)។ ដូច្នេះ ចិត្តរបស់សត្វមានកាយ តែងដើរតាមសភាពធម្មជាតិដើមរបស់ខ្លួន ដោយអំណាចនៃស្វភាវៈ។
Verse 51
सुरक्ततां भूमिसुतश्च मुञ्चते राहुः सिती चन्द्रमसोऽंशुभिः सितैः । मुक्तः स्वभावो जगतः सुरासुरैरनुस्वभावो बलवान् सुकृन्नृपः ॥ ११.५२ ॥
សូម្បីតែភូមិសុត ក៏បោះបង់ពណ៌ក្រហមជ្រាលរបស់ខ្លួន; ហើយរាហុ ក៏ក្លាយជាស្លេកដោយកាំរស្មីស្លេករបស់ព្រះចន្ទ។ ស្វភាវៈដើមរបស់លោក ត្រូវបានដោះចេញ—ទាំងក្នុងទេវតា និងអសុរា—ខណៈព្រះមហាក្សត្រដ៏មានអំណាច ដែលប្រព្រឹត្តកុសលកម្ម ធ្វើតាមលំដាប់ស្វភាវៈនោះ។
Verse 52
सितेश्वराख्यापितरश्मिमण्डले सूर्यत्वसिद्धान्तकषेव निर्मले । करोति केतुर्न परे महत्तमस्तदा कुशीलॆषु गतिश्च निर्मला ॥ ११.५३ ॥
ក្នុងមណ្ឌលកាំរស្មីដ៏បរិសុទ្ធ ដែលគេហៅថា «សិតេស្វរ» ដូចជាត្រូវបានខាត់ឲ្យរលោងដោយទ្រឹស្តីដែលបញ្ជាក់សភាពព្រះអាទិត្យ កេតុ មិនបង្កើតភាពងងឹតដ៏លើសលប់នៅទីផ្សេងទៀតឡើយ; ហើយនៅពេលនោះ សូម្បីក្នុងអ្នកមានអាកប្បកិរិយាមិនល្អ ក៏ដំណើររបស់រឿងរ៉ាវក្លាយជាច្បាស់លាស់។
Verse 53
बुधोच्चबुद्धिर्जगतो विभावयन् रराज राज्ञो तनयः स्वकर्मभिः । भृरीतेच्छकः कक्षविवाहितश्चिरं भवेदियं साधुषु सम्मितिर्ध्रुवम् ॥ ११.५४ ॥
ព្រះរាជបុត្រា ដែលមានបញ្ញាខ្ពស់ និងការយល់ឃើញច្បាស់លាស់ បានភ្លឺរលោង ខណៈបំភ្លឺលោកដោយកិច្ចការរបស់ខ្លួន។ ដោយបានបង្កើតយូរមកហើយ ជាអ្នកស្វែងរកការគាំទ្រដ៏ត្រឹមត្រូវ និងជាអ្នកបានរៀបការក្នុងវង្សកក្ខៈ ការវាស់វែងនៃកិត្តិយសក្នុងចំណោមអ្នកសុចរិតនេះ ពិតជាមាំមួន។
Verse 54
करोति केतुः कपिलं वियच्छिरं राज्ञः सुराणां पथि संस्थितं भृशम् । न दुर्जनः सज्जनसंसदि क्वचित् करोति शुद्धं निजकर्मकौशलम् ॥ ११.५५ ॥
កេតុ បង្កើតសញ្ញាពណ៌លឿងត្នោត ដែលរាលដាលទូលំទូលាយ ហើយឈរយ៉ាងខ្លាំងលើផ្លូវរបស់ព្រះមហាក្សត្រ និងទេវតា។ ប៉ុន្តែមនុស្សអាក្រក់ សូម្បីនៅក្នុងសភានៃអ្នកសុចរិត ក៏មិនអាចធ្វើឲ្យជំនាញនៃកម្មរបស់ខ្លួនសុទ្ធសាធបាននៅទីណាមួយឡើយ។
Verse 55
शशाङ्करश्मिप्रविभासिता अपि प्रकाशमीयुर्निरताः पदे पदे । कुलम्भवाः सम्भवधर्मपत्तयो महांशुयोगान्महतां समुन्नतिम् ॥ ११.५६ ॥
ទោះបីត្រូវបានបំភ្លឺដោយកាំរស្មីព្រះចន្ទ ក៏ពួកគេនៅតែភ្លឺរលោង—មាំមួនគ្រប់ជំហាន។ កើតពីវង្សកុលខ្ពង់ខ្ពស់ ស្របតាមធម៌នៃស្ថានៈរបស់ខ្លួន ពួកគេទទួលបានការលើកតម្កើងដូចមហាបុរស ដោយសមាគមជាមួយពន្លឺដ៏អធិក។
Verse 56
त्रिदोषसक्तान्निकृतोऽस्य सर्वशः सुतेन राज्ञो वरुणस्य सूर्यजः । विराजते कौशिकसन्निवेशिता न वेदकर्म क्वचिदन्यथा भवेत् ॥ ११.५७ ॥
ដោយសារអ្នកនេះជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងត្រីទោសៈ (vāta–pitta–kapha) គេបានបោះបង់ចោលទាំងស្រុង; តែអ្នកកើតពីព្រះអាទិត្យ—កូនរបស់ព្រះរាជា វរុណ—ដែលកៅសិកៈបានដាក់ឲ្យស្ថិតនៅទីតាំង ត្រូវបានបង្ហាញពន្លឺរុងរឿង។ ការប្រតិបត្តិពិធីវេដៈ មិនគួរប្រែប្រួលពីរបៀបត្រឹមត្រូវនៅទីណាទេ។
Verse 57
द्वन्द्वः समेतान् मम यः शिशुः पुरा हरिर्य आराधितवान् नृपासनम् । लक्ष्म्यापि बुद्ध्या सुचिरं प्रकाशते ध्रुवेण विष्णुस्मरणेन दुर्लभम् ॥ ११.५८ ॥
កូនរបស់ខ្ញុំ នាម ហរិ ដែលមុននេះបានជួបប្រទះគូទ្វន្ទ្វៈ (សុខ–ទុក្ខ ជាដើម) ក៏នៅតែគោរពបល្ល័ង្ករាជ្យ។ ទោះមានសម្បត្តិ និងប្រាជ្ញាវិចារណា ក៏គាត់ភ្លឺរលោងយូរអង្វែង—ប៉ុន្តែការចងចាំព្រះវិṣṇុយ៉ាងមាំមួនដូចនេះ គឺពិបាករកបាន។
Verse 58
इतीदृशी रात्रिरभूदृषेः शुभे वराश्रमे दुर्जयभूपतेः शुभा । सभृत्यसामन्तवराश्वदन्तिनः सुभक्तवस्त्राभरणादिपूजया ॥ ११.५९ ॥
ដូច្នេះ រាត្រីបានកន្លងផុតទៅ—ជាមង្គល—សម្រាប់ឥសី នៅអាស្រមដ៏ប្រសើរនោះ; ហើយក៏ជាមង្គលសម្រាប់ព្រះរាជា ទុរជយៈផងដែរ ដែលមានបរិវារ និងសាមន្តមិត្តរួមសេវា មានសេះល្អ និងដំរីល្អ ដោយការបូជាផ្តល់អាហារល្អ សម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការ និងកិត្តិយសផ្សេងៗ។
Verse 59
इतीदृशायां वररत्नचित्रिताः सुपट्टसंवीतवरास्तृतास्तदा । गृहेषु पर्यङ्कवराः समाश्रिताः सुरूपयोषित्कृतभङ्गभासुराः ॥ ११.६० ॥
ក្នុងបរិយាកាសដូច្នោះ បន្ទាប់មក គ្រែពូកដ៏ប្រសើរ នៅក្នុងគេហដ្ឋាន ត្រូវបានតុបតែងដោយគ្រឿងរតនៈល្អៗ ហើយគ្របដោយក្រណាត់ល្អ និងកម្រាលដ៏ប្រណិត។ គេបានឡើងសម្រាកលើវា ហើយវាបញ្ចេញពន្លឺដោយទម្រង់អង្គុយ/ដេកដ៏ស្រស់ស្អាត ដែលស្ត្រីសោភា បានរៀបចំ។
Verse 60
स तत्र राजा विससर्ज भूभृतः स्वयं सभृत्यानपि सर्वतो गृहान् । गतेषु सुष्वाप वरस्त्रिया वृतः सुरेशवत्स्वर्गगतः प्रतापवान् ॥ ११.६१ ॥
នៅទីនោះ ព្រះរាជា អ្នកការពារផែនដី បានបញ្ជូនគ្រួសារទាំងឡាយពីគ្រប់ទិសត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ដោយខ្លួនឯង ព្រមទាំងអ្នកបម្រើរបស់ពួកគេ។ ពេលពួកគេចាកចេញហើយ វីរបុរសបានដេក ស្ថិតក្នុងការព័ទ្ធជុំវិញដោយស្ត្រីដ៏ប្រសើរ; ដូចជាអ្នកឡើងទៅសួគ៌ គាត់ក្លាយដូចព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា។
Verse 61
एवं सुमनसस्तस्य सभृत्यस्य महात्मनः । ऋषेस्तस्य प्रभावेण हृष्टास्तु सुषुपुस्तदा ॥ ११.६२ ॥
ដូច្នេះ អ្នកបម្រើរបស់មហាត្មា នោះ ដែលមានចិត្តល្អ បានក្លាយជារីករាយ; ហើយដោយអំណាចនៃឥសីនោះ ពួកគេមានសេចក្តីសប្បាយចិត្ត ហើយនៅពេលនោះក៏ដេកលក់។
Verse 62
ततो रात्र्यां व्यतीतायां स राजा ताः स्त्रियः पुनः । अन्तर्द्धानं गतास्तत्र दृष्ट्वा तानि गृहाणि च ॥ ११.६३ ॥
បន្ទាប់មក ពេលរាត្រីកន្លងផុតទៅ ព្រះរាជា បានមើលម្តងទៀត ហើយឃើញថា ស្ត្រីទាំងនោះនៅទីនោះ បានបាត់បង់ពីការមើលឃើញ; ហើយព្រះអង្គក៏ឃើញផ្ទះទាំងនោះផងដែរ។
Verse 63
अदृश्यानि महार्हाणि वरासनजलानि च । राजा स विस्मयाविष्टश्चिन्तयामास दुःखितः ॥ ११.६४ ॥
ព្រះអង្គបានឃើញវត្ថុមានតម្លៃខ្ពស់ ដែលមិនអាចមើលឃើញដោយភ្នែកធម្មតា ហើយក៏មានអាសនៈដ៏ប្រសើរ និងទឹកដ៏ល្អ។ ព្រះរាជានោះ ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយការភ្ញាក់ផ្អើល បានចាប់ផ្តើមគិតពិចារណា ដោយទុក្ខសោក។
Verse 64
कथमेवं मणिर्मह्यं भवतीति पुनः पुनः । चिन्तयन्नधिगम्याथ स राजा दुर्जयस्तदा ॥ ११.६५ ॥
ព្រះអង្គគិតម្តងហើយម្តងទៀតថា «តើហេតុអ្វីបានជា មណីដ៏វិសេសនេះ មកដល់ខ្ញុំ?» ហើយបន្ទាប់ពីបានយល់ច្បាស់ ព្រះរាជា ឌុរជយៈ នៅពេលនោះ ក៏បានប្រព្រឹត្តតាម។
Verse 65
चिन्तामणिमिमं चास्य हरामीति विचिन्त्य सः । प्रयाणं नोदयामास स राजाश्रमबाह्यतः । आश्रमस्य बहिर्गत्वा नातिदूरे सवाहनः ॥ ११.६६ ॥
ដោយគិតថា «ខ្ញុំនឹងយកមណីចិន្តាមណិពីគាត់» ព្រះរាជាបានចេញដំណើរពីខាងក្រៅអាស្រាម; ពេលចេញផុតពីអាស្រាមទៅខាងក្រៅ មិនឆ្ងាយទេ ព្រះអង្គនៅជាមួយយានជំនិះរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 66
ततो विरोचनाख्यं वै प्रेषयामास मन्त्रिणम् । ऋषेर्गौरमुखस्यापि मणेर्याचनकर्मणि ॥ ११.६७ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានផ្ញើអាមាត្យម្នាក់ឈ្មោះ វិរោចនៈ ទៅធ្វើភារកិច្ចសុំ (ទ្រព្យ/ពរ) ពីឥសី ហ្គោរមុខ ដោយពាក់ព័ន្ធនឹងការទទួលបានមណីនោះ។
Verse 67
ऋषिं तं च समागत्य मणिं याचितुमुद्यतः । रत्नानां भाजनं राजा मणिं तस्मै प्रदीयताम् ॥ ११.६८ ॥
អាមាត្យនោះបានចូលទៅជិតឥសីនោះ ដោយត្រៀមចិត្តសុំមណី; ហើយមានពាក្យថា៖ «សូមឲ្យព្រះរាជា—អ្នកជាឃ្លាំងនៃរតនៈទាំងឡាយ—ប្រទានមណីនោះដល់គាត់»។
Verse 68
अमात्येनैवमुक्तस्तु क्रुद्धो गौरमुखोऽब्रवीत् । प्रतिगृह्णाति विप्रस्तु राजा चैव ददाति च । त्वं च राजा पुनर्भूत्वा याचसे दीनवत् कथम् ॥ ११.६९ ॥
ឥសី ហ្គោរមុខ ត្រូវអាមាត្យនោះនិយាយដូច្នេះហើយ ក៏ខឹងឡើង ហើយមានព្រះវាចាថា៖ «ព្រាហ្មណ៍ទទួលទានទាន; រីឯព្រះរាជា ត្រូវប្រទាន។ តែអ្នកវិញ បានក្លាយជាព្រះរាជាម្ដងទៀត ហេតុអ្វីបានជាសុំដូចមនុស្សក្រីក្រដូច្នេះ?»
Verse 69
एवं ब्रूहि दुराचारं राजानं दुर्जयं स्वयम् । गच्छ द्रुतं दुराचार मा त्वां लोकोऽत्यगादिति ॥ ११.७० ॥
«ចូរនិយាយទៅកាន់ព្រះរាជាអាក្រក់ប្រព្រឹត្តនោះ—ដែលពិបាកឈ្នះដោយខ្លួនឯង—តាមរបៀបនេះ។ ចូរទៅឲ្យលឿន ឱ អ្នកអាក្រក់ កុំឲ្យប្រជាជនបោះបង់អ្នក»—ដូច្នេះហើយទ្រង់បានមានព្រះវាចា។
Verse 70
एवमुक्त्वा मुनिः प्रागात् कुशेध्माहरणाय वै । चिन्तयन् मनसा तं च मणिं शत्रुविनाशनम् ॥ ११.७१ ॥
ព្រះមុនីបានមានព្រះវាចាដូច្នោះហើយ ក៏ចេញទៅប្រមូលស្មៅគុស និងឈើអុស សម្រាប់ពិធី; ក្នុងចិត្តគាត់ក៏សមាធិគិតលើមណីនោះ ដែលជាអ្នកបំផ្លាញសត្រូវ។
Verse 71
एवमुक्तस्तदा दूतो जगाम च नृपान्तिकम् । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं ब्राह्मणेन च ॥ ११.७२ ॥
ពេលនោះ ទូតបានទទួលព្រះបន្ទូលដូច្នោះហើយ ក៏ទៅដល់ព្រះរាជវាំង; ហើយបានរាយការណ៍ទាំងអស់ ដូចដែលព្រះព្រាហ្មណ៍បាននិយាយ។
Verse 72
ततः क्रोधपरीतात्मा श्रुत्वा ब्राह्मणभाषितम् । दुर्जयः प्राह नीलाख्यं सामन्तं गच्छ माचिरम् । ब्राह्मणस्य मणिं गृह्य तूर्णमेहि यदृच्छया ॥ ११.७३ ॥
បន្ទាប់មក ព្រះទ្រង់មានព្រះហឫទ័យត្រូវកំហឹងគ្របដណ្តប់ ពេលបានស្តាប់ពាក្យព្រះព្រាហ្មណ៍; ទុរជយៈបានមានព្រះបន្ទូលទៅសាមន្តឈ្មោះ នីលៈថា៖ «ចូរទៅ កុំយឺតយ៉ាវ។ ចូរយកមណីរបស់ព្រះព្រាហ្មណ៍ ហើយត្រឡប់មកឆាប់ៗ តាមវិធីណាដែលអាចធ្វើបាន»។
Verse 73
एवमुक्तस्तदा नीलो बहुसेनापरिच्छदः । जगाम स च विप्रस्य वन्याश्रममण्डलम् ॥ ११.७४ ॥
ពេលនោះ នីលៈបានទទួលព្រះបន្ទូលដូច្នោះហើយ មានទ័ពជាច្រើន និងបរិវារជុំវិញ ក៏ចេញដំណើរ ទៅកាន់ព្រៃអាស្រមរបស់ព្រះព្រាហ្មណ៍។
Verse 74
तत्राग्निहोत्रशालायां दृष्ट्वा तं मणिमाहितम् । उत्तीर्य स्यन्दनान्नीलः सोऽवरोहत भूतले ॥ ११.७५ ॥
នៅទីនោះ ក្នុងសាលាអគ្និហោត្រ ពេលបានឃើញមណីនោះត្រូវបានដាក់តាំងរួច នីលៈបានចុះពីរថស្យន្ទនៈ ហើយចុះឈរលើដី។
Verse 75
अवतीर्णे ततस्तस्मिन् नीले परमदारुणे । क्रूरबुद्ध्या मनेस्तस्मान्निर्जग्मुः शस्त्रपाणयः ॥ ११.७६ ॥
បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានចុះទៅទីនោះ—កន្លែងពណ៌ខៀវងងឹត ដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង—បុរសកាន់អាវុធ ដែលមានចិត្តឃោរឃៅ បានចេញមកពីអ្នកកើតពីចិត្ត (មណិ)។
Verse 76
सरथाः सध्वजाः साश्वाः सबाणाः सासिचर्मिणः । सधनुष्काः सतूणीराः योधाः परमदुर्जयाः ॥ निश्चेरुस्तं मणिं भित्वा असंख्येया महाबलाः ॥ ११.७७ ॥
យោធា—ជិះរទះ មានទង់ មានសេះ ព្រមទាំងព្រួញ ដាវ និងខែល កាន់ធ្នូ និងកាបូបព្រួញ—មិនងាយឈ្នះក្នុងសង្គ្រាម ហើយមានចំនួនរាប់មិនអស់ កម្លាំងមហិមា—បានផ្ទុះចេញ ដោយបំបែកមណិ (គ្រឿងអលង្ការដូចត្បូង) នោះ។
Verse 77
तत्र सज्जा महाशूरा दश पञ्च च संख्यया । नामभिस्तान् महाभागे कथयामि श्रृणुष्व तान् ॥ ११.७८ ॥
នៅទីនោះ វីរបុរសមហាអ្នកក្លាហាន បានត្រៀមខ្លួនរួច មានចំនួនដប់ប្រាំ។ ឱ អ្នកមានភាគល្អ ខ្ញុំនឹងប្រាប់ឈ្មោះរបស់ពួកគេ សូមស្តាប់។
Verse 78
सुप्रभो दीप्ततेजाश्च सुरश्मिः शुभदर्शनः । सुकान्तिः सुन्दरः सुन्दः प्रद्युम्नः सुमनाः शुभः ॥ ११.७९ ॥
«សុប្រឭភៈ—ភ្លឺរលោងយ៉ាងលើសលប់; ទីប្តតេជៈ—មានពន្លឺភ្លើងចែងចាំង; សុរश्मិ—មានកាំរស្មីទេវ; សុភទರ್ಶನ—មានទស្សនៈមង្គល; សុកាន્તિ—មានពន្លឺស្រស់ស្អាត; សុន្ទរ—ស្រស់ស្អាត; សុន្ទ—គួរឱ្យរីករាយ; ប្រទ្យុម្ន; សុមនាស—មានចិត្តល្អ; សុភ—មង្គល»។
Verse 79
सुशीलः सुखदः शम्भुः सुदान्तः सोम एव च । एते पञ्चदश प्रोक्ता नायका मणितोत्थिताः ॥ ११.८० ॥
«សុសីល, សុខដា, សម្ភុ, សុដាន្ត, និង សោម ផងដែរ»។ មេដឹកនាំទាំងដប់ប្រាំនេះ ត្រូវបានប្រកាសថា កើតឡើងពីមណិ (ត្បូង)។
Verse 80
ततो विरोचनं दृष्ट्वा बहुसैन्यपरिष्कृतम् । योधयामासुरव्यग्रा विविधायुधपाणयः ॥ ११.८१ ॥
បន្ទាប់មក ពួកគេឃើញ វិរោចនៈ ត្រៀមជួរទ័ពដ៏ធំសម្បើម ហើយដោយចិត្តក្លាហានចង់ប្រយុទ្ធ ដៃកាន់អាវុធនានា បានចូលរួមសង្គ្រាម។
Verse 81
धनूंषि तेषां कनकप्रभाणि शरान् सुजाम्बूनदपुङ्खनद्धान् । पतन्ति खङ्गानि विभीषणानि भुशुण्डिशूलाः परमप्रधानाः ॥ ११.८२ ॥
ធ្នូរបស់ពួកគេភ្លឺរលោងដូចមាស និងព្រួញដែលភ្ជាប់ស្លាបមាសជាំបូនដៈដ៏ល្អ បានធ្លាក់ចុះ; ដាវគួរឱ្យភ័យក៏ធ្លាក់ចុះដែរ រួមទាំងក្លឹបភូសុណ្ឌី និងលំពែងដ៏ប្រសើរបំផុត។
Verse 82
रथो रथं संपरिवार्य तस्थौ गजो गजस्यापि हयो हरस्य । पदातिरत्युग्रपराक्रमश्च पदातिमेव प्रससार चाग्र्यम् ॥ ११.८३ ॥
រថមួយបានវង់ជុំវិញរថមួយទៀតហើយឈរមាំ; ដំរីប្រឈមដំរី ហើយសេះប្រឈមសេះ។ ទាហានថ្មើរជើងដែលមានវីរភាពដ៏សាហាវ បានរត់ទៅមុខ ប្រឆាំងនឹងទាហានថ្មើរជើងដ៏លេចធ្លោបំផុត។
Verse 83
द्वन्द्वान्यनेकानि तथैव युद्धे द्रवन्ति शूराः परिभर्त्सयन्तः । विभीषणं निर्गतचापमार्गं बभूव बाहुप्रभवं सुघोरम् ॥ ११.८४ ॥
ក្នុងសមរភូមិ ការប្រយុទ្ធឯកឯងជាច្រើនបានផ្ទុះឡើង ដោយវីរបុរសរត់ទៅមុខព្រមទាំងស្រែកប្រមាថ។ បន្ទាប់មក ចំពោះ វិភីសណៈ ដែលបានចេញចូលទៅក្នុងខ្សែបាញ់ធ្នូ មានអាវុធបាញ់ដ៏គួរឱ្យខ្លាចបំផុត កើតពីកម្លាំងដៃ បានកើតឡើង។
Verse 84
तथा प्रवृत्ते तुमुलेऽथ युद्धे हतः स राज्ञः सचिवो विसंज्ञः । सहानुगः सर्वबलैरुपेतो जगाम वैवस्वतमन्दिराय ॥ ११.८५ ॥
នៅពេលសង្គ្រាមដ៏សាហាវបានចាប់ផ្តើមដូច្នេះ មន្ត្រីរបស់ព្រះរាជានោះត្រូវបានវាយធ្លាក់ ហើយសន្លប់។ ជាមួយអ្នកតាម និងដោយកងកម្លាំងទាំងអស់គាំទ្រ គាត់បានទៅដល់លំនៅរបស់ វៃវស្វត (យមៈ) គឺបានជួបមរណភាព។
Verse 85
तस्मिन् हते दुर्जयराजमन्त्रिणि उपाययौ स्वेन बलेन राजा । स दुर्जयः साश्वरथोऽतितीव्रः प्रतापवांस्तैर्मणिजैर्यuyodha ॥ ११.८६ ॥
ពេលដែលមន្ត្រីរាជសភារបស់ទុរជយៈត្រូវបានសម្លាប់ ព្រះរាជាបានចេញមុខជាមួយកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គ។ ទុរជយៈនោះ ជិះរទេះសេះ លឿនខ្លាំង និងមានពលានុភាព បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងយោធាទាំងនោះ។
Verse 86
ततस्तस्मिंस्तदा राज्ञो महत्कदनमाबभौ । ततो हेतुप्रहेत्रीभ्यां श्रुत्वा जामातरं रणे ॥ ११.८७ ॥
បន្ទាប់មក នៅពេលនោះ ការសម្លាប់យ៉ាងធំបានកើតឡើងសម្រាប់ព្រះរាជានៅទីនោះ។ ហើយបន្ទាប់មក ព្រះអង្គបានឮពីអ្នកបង្កហេតុ និងអ្នកអនុវត្ត អំពីកូនប្រសារនៅក្នុងសមរភូមិ ហើយបានឆ្លើយតបតាមសមគួរ។
Verse 87
युध्यमानं महाबाहुं ततस्त्वाययतुश्चमूः । तस्मिन् बले तु दैत्या ये तान् शृणुष्व धरिरितान् ॥ ११.८८ ॥
ខណៈដែលវីរបុរសដៃធំកំពុងប្រយុទ្ធ កងទ័ពក៏បានចូលមកដល់។ ឥឡូវនេះ ចំពោះពួកដៃត្យៈដែលស្ថិតក្នុងកម្លាំងនោះ ចូរស្តាប់ពួកគេដូចដែលព្រះហរិបានប្រកាស។
Verse 88
प्रघसो विघसश्चैव सङ्घसोऽशनिसप्रभः । विद्युत्प्रभः सुघोषश्च उन्मत्ताक्षो भयङ्करः ॥ ११.८९ ॥
ពួកគេមាននាមថា ប្រាឃសៈ វិឃសៈ និងសង្គ្ឃសៈ; អសនិសប្រភៈ (មានពន្លឺដូចផ្គរលាន់); វិទ្យុតប្រភៈ (មានពន្លឺដូចរន្ទះ); សុឃោសៈ (សំឡេងមង្គលឬខ្លាំង); អុន្មត្តាក្សៈ (ភ្នែកឆ្កួតរំភើប); និងភយង្គរៈ (បង្កភ័យខ្លាច)។
Verse 89
अग्निदन्तोऽग्नितेजाश्च बाहुशक्रः प्रतर्दनः । विराधो भीमकर्मा च विप्रचित्तिस्तथैव च ॥ ११.९० ॥
អគ្និទន្តៈ និងអគ្និតេជាសៈ; បាហុសក្រហៈ និងប្រតរទនៈ; វិរាធៈ និងភីមកರ್ಮៈ; ហើយវិប្រចិត្តិផងដែរ។
Verse 90
एते पञ्चदश श्रेष्ठा असुराः परमायुधाः । अक्षौहिणीपरिवार एकैकोऽत्र पृथक्पृथक् ॥ ११.९१ ॥
អសុរៈដ៏ឧត្តមទាំងដប់ប្រាំនេះ មានអាវុធដ៏លើសលប់; ម្នាក់ៗនៅទីនេះ ដោយឡែកៗ មានកងអក្សៅហិណីជាបរិវារ។
Verse 91
महामायास्तु समरे दुर्ज्जयस्य महात्मनः । युयुधुर्मणिजैः सार्द्धं महासैन्यपरिच्छदाः ॥ ११.९२ ॥
បន្ទាប់មក មហាមាយាទាំងឡាយ នៅក្នុងសមរភូមិ បានប្រយុទ្ធរួមជាមួយម៉ណិជៈ ដោយមានសម្ភារៈកងទ័ពធំៗ ព្រោះជាផ្នែកនៃមហាត្មា ទុರ್ಜ្ជយៈ (អ្នកមិនងាយឈ្នះ)។
Verse 92
सुप्रभः प्रघसं त्वाजौ ताडयामास पञ्चभिः । शरैराशीविषाकारैः प्रतप्तैः पतगैरिव ॥ ११.९३ ॥
ក្នុងសមរភូមិ សុប្រភៈ បានវាយប្រហារ ប្រគសៈ ដោយព្រួញប្រាំ ដ៏ក្តៅរលោង មានរាងដូចពស់ពិស ដូចបក្សីភ្លើងកំពុងហោះ។
Verse 93
तप्ततेजास्त्रिभिर्बाणैर्विघसं संप्रविध्यत । संघसं दशभिर्बाणैः सुरश्मिः प्रत्यविध्यत ॥ ११.९४ ॥
តប្តតេជាស បានចាក់ វិឃសៈ ដោយព្រួញបី; ហើយ សុរश्मិ បានតបវិញ ចាក់ សង្គសៈ ដោយព្រួញដប់។
Verse 94
अशनिप्रभं रणेऽविध्यत् पञ्चभिः शुभदर्शनः । विद्युत्प्रभं सुकान्तिस्तु सुघोषं सुन्दरस्तथा ॥ ११.९५ ॥
ក្នុងសមរភូមិ សុភទർശនៈ បានចាក់ អសនិប្រភា ដោយព្រួញប្រាំ; សុកាន្តិ បានចាក់ វិദ്യុតប្រភា; ហើយ សុន្ទរៈ ក៏បានចាក់ សុឃោសៈ ដូចគ្នា។
Verse 95
उन्मत्ताक्षं तथाविध्यत् सुन्दः पञ्चभिराशुगैः । चकर्त च धनुस्तस्य शितेन नतपर्वणा ॥ ११.९६ ॥
បន្ទាប់មក សុន្ទៈ បានបាញ់អុន្មត្តាក្សៈ ដោយព្រួញលឿនប្រាំដើម ហើយដោយព្រួញមុតមានសន្លាក់កោង ក៏កាត់បំបែកធ្នូររបស់គាត់។
Verse 96
सुमना अग्निदंष्ट्रं तु सुषुभश्चाग्नितेजसम् । सुशीलो वायुषक्रं तु सुमुखश्च प्रतर्दनम् ॥ ११.९७ ॥
«សុមនា គឺ អគ្និដំស្ត្រៈ; សុសុភៈ គឺ អគ្និតេជសៈ។ សុសីលៈ គឺ វាយុសក្រកៈ; ហើយ សុមុខៈ គឺ ប្រតរទនៈ»។
Verse 97
विराधेन तथा शम्भुः सुकीर्तिर्भीमकर्म्मणा । विप्रचित्तिस्तथा सोमं एतद्युद्धं महानभूत् ॥
ដូចគ្នានេះដែរ សម្ភូ បានប្រយុទ្ធជាមួយ វិរាធៈ; សុកីર્તិ បានប្រយុទ្ធជាមួយ ភីមកರ್ಮ្មណៈ; និង វិប្រចិត្តិ បានប្រយុទ្ធជាមួយ សោមៈ—ដូច្នេះ សង្គ្រាមនេះក្លាយជាធំមហិមា។
Verse 98
परस्परं सुयुद्धेन योद्धयित्वाऽस्त्रलाघवात् । यथासंख्येन ते दैत्याḥ पुनर्मणिभवैर्हताः ॥ ११.९९ ॥
ពួកគេបានប្រយុទ្ធគ្នាទៅវិញទៅមកដោយសង្គ្រាមសមស្រប ហើយដោយជំនាញក្នុងការប្រើអាវុធយ៉ាងរហ័ស ដៃត្យៈទាំងនោះត្រូវបានពួកម៉ណិភវៈ វាយសម្លាប់ឡើងវិញតាមលំដាប់។
Verse 99
यावत् संग्रामघोरो वै महांस्तेषां व्यवर्धत । तावत् समित्कुशादीनि कृत्वा गौरमुखो मुनिः ॥ ११.१०० ॥
ដរាបណាសង្គ្រាមដ៏សាហាវនោះ ដែលធំមហិមាក្នុងចំណោមពួកគេ កាន់តែរីកធំឡើង ដរាបនោះដែរ មុនីឈ្មោះ គោរមុខៈ បានរៀបចំឈើឥន្ធនៈ ស្មៅគុសៈ និងសម្ភារៈពិធីបូជាផ្សេងៗ។
Verse 100
आगतॊ महदाश्चर्यं संग्रामं भीमदर्शनम् । बहुसैन्यपरिवारं स्थितं तं चापि दुर्ज्जयम् ॥ ११.१०१ ॥
មានអស្ចារ្យដ៏ធំមួយបានលេចឡើង៖ សង្គ្រាមមានរូបរាងគួរឱ្យភ័យខ្លាច ព័ទ្ធជុំវិញដោយកងទ័ពជាច្រើន—ឈរនៅទីនោះ ហើយពិតជាលំបាកឈ្នះ។
Verse 101
एवं कृत्वा मणिकृतं रौद्रं गाढं च संयुगम् । चिन्तयामास देवेशं हरिं गौरमुखो मुनिः ॥ ११.१०३ ॥
ដោយបានធ្វើឲ្យកើតមានសង្គ្រាមដ៏រោទ្រនិងតឹងរឹង ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមណីនោះ ដូច្នេះ មុនីឈ្មោះ គោរមុខ បានគិតគូរពី ហរិ—ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ។
Verse 102
स देवः पुरतस्तस्य पीतवासाः खगासनः । किमत्र ते मया कार्यमिति वाणीमुदीरयत् ॥ ११.१०४ ॥
ព្រះអង្គនោះ ស្លៀកពាក់វស្ត្រពណ៌លឿង អង្គុយលើ គរុឌៈ បានឈរនៅមុខគាត់ ហើយបានបញ្ចេញព្រះវាចា៖ «តើមានអ្វីនៅទីនេះ ដែលខ្ញុំត្រូវធ្វើសម្រាប់អ្នក?»
Verse 103
स ऋषिः प्राञ्जलिर्भूत्वा उवाच पुरुषोत्तमम् । जहीमं दुर्ज्जयं पापं ससैन्यं परिवारिणम् ॥ ११.१०५ ॥
មុនីនោះ បានប្រណម្យដៃជាគោរព ហើយទូលទៅកាន់ បុរសោត្តមៈ «សូមបំផ្លាញមនុស្សបាបនេះ ដែលលំបាកឈ្នះ ព្រមទាំងកងទ័ព និងបរិវាររបស់វា»។
Verse 104
एवमुक्तस्तदा तेन चक्रं ज्वलनसन्निभम् । मुमोच दुर्जयबले कालचक्रं सुदर्शनम् ॥ ११.१०६ ॥
ពេលនោះ ព្រះអង្គបានទទួលពាក្យស្នើរនោះ ហើយបានបញ្ចេញ សុទರ್ಶನចក្រ ដូចភ្លើងឆេះភ្លឺរលោង—ចក្រនៃកាលៈ ដែលមិនអាចទប់ទល់បាន—ទៅលើសត្រូវដែលមានកម្លាំងលំបាកឈ្នះ។
Verse 105
तेन चक्रेण तत्सैन्यमासुरं दुर्जयं क्षणात् । निमेषान्तरमात्रेण भस्मवद् बहुधा कृतम् ॥ ११.१०७ ॥
ដោយចក្រនោះ ព្រះអង្គបានបំបែកកងទ័ពអសុរ ដែលលំបាកឈ្នះ ឲ្យក្លាយជាផ្នែកជាច្រើន ដូចផេះ ក្នុងពេលតែភ្លែតភ្នែក។
Verse 106
एवं कृत्वा ततो देवो मुनिं गौरमुखं तदा । उवाच निमिषेणेदं निहतं दानवं बलम् ॥ ११.१०८ ॥
បន្ទាប់ពីធ្វើដូច្នេះ ព្រះទេវតាបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់មុនី «គោរមុខ» នៅពេលនោះថា៖ «ក្នុងពេលតែភ្លែត នេះកម្លាំងដានវៈត្រូវបានសម្លាប់ហើយ»។
Verse 107
अरण्येऽस्मिंस्ततस्त्वेवं नैमिषारण्यसंज्ञितम् । भविष्यति यथार्थं वै ब्राह्मणानां विशेषतः ॥ ११.१०९ ॥
បន្ទាប់មក ព្រៃនេះនឹងត្រូវបានហៅថា «នៃមិសារណ្យ» ពិតប្រាកដតាមន័យរបស់វា ជាពិសេសសម្រាប់ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ។
Verse 108
अहं च यज्ञपुरुष एतस्मिन् वनगोचरे । नाम्ना याज्या सदा चेमे दश पञ्च च नायकाः । कृते युगे भविष्यन्ति राजानो मणिजा मुने ॥ ११.११० ॥
«ខ្ញុំផងដែរ ជាយជ្ញបុរុសៈ នៅក្នុងតំបន់ព្រៃនេះ។ តាមនាម ខ្ញុំហៅថា “យាជ្យា”; ហើយមេដឹកនាំដប់ប្រាំនាក់នេះ ក៏ស្ថិតនៅទីនេះជានិច្ច។ នៅយុគក្រឹត មុនីអើយ ពួកគេនឹងក្លាយជាស្តេច កើតពីម៉ណិជា»។
Verse 109
एवमुक्त्वा ततो देवो गतोऽन्तर्धानमीश्वरः । द्विजोऽपि स्वाश्रमे तस्थौ मुदा परमया युतः ॥ ११.१११ ॥
ព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះហើយ ព្រះអម្ចាស់បានលាក់អង្គទៅមិនឲ្យឃើញ។ បុរសទ្វិជៈក៏នៅស្ថិតក្នុងអាស្រមរបស់ខ្លួន ដោយពោរពេញដោយសេចក្តីអំណរខ្ពស់បំផុត។
Verse 110
पाठभेदः सुमना अग्निदंष्ट्रं तु सुवेदश्चाग्नितेजसम् ॥
អត្ថបទខុសគ្នា៖ (នាម/គុណនាម) «សុមនា»; «អគ្និដំស្ត្រ»; «សុវេដ»; និង (អ្នកដែល) មានពន្លឺរលោងដូចភ្លើង។
Verse 111
सुनलो वायुषक्रौ तु सुवेदस्तु प्रतर्दनम् ॥
«សុនល»; «វាយុសក្រក»; «សុវេដ»; និង «ប្រតរទន»—ទាំងនេះត្រូវបានរាយបញ្ជីជានាម/គុណនាម។
Verse 112
११.१००
ធាតុនេះគ្រាន់តែជាសញ្ញាលេខខណ្ឌ «11.100» ប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនមានអត្ថបទវគ្គក្នុងទិន្នន័យដែលបានផ្តល់។
Verse 113
एवं स्नात्वा शुभे वस्त्रे परिधायोत्तमे तथा । विविधान्नं तु विधिना बुभुजे स नृपोत्तमः ॥
ដូច្នេះ បន្ទាប់ពីងូតទឹក ហើយស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ល្អប្រណិត និងជាមង្គល ព្រះរាជាអធិរាជនោះ បានទទួលទានអាហារផ្សេងៗ តាមវិធីប្បញ្ញត្តិដ៏ត្រឹមត្រូវ។
Frequently Asked Questions
The narrative contrasts ātithya-dharma (the obligation to host and sustain guests without coercion) with royal covetousness and extraction. Gauramukha’s reliance on stuti and disciplined intent (bhāva) produces abundance framed as orderly provision, while Durjaya’s attempt to appropriate the jewel converts abundance into conflict and leads to punitive restoration of order.
The chapter marks time through a full day of feasting ending at sunset and an extended night description using lunar/astral imagery (śaśāṅka/candra, Rohiṇī, Rāhu, Budha, Ketu, and other celestial references). No explicit tithi, māsa, or seasonal rite-prescription is stated, but the narrative uses night-sky markers to frame the passage from hospitality to attempted theft.
Through the hymn, Viṣṇu is described as present in water (jala), earth (kṣiti), fire (tejas), wind (vāyu), and space (vyoman), implying that material plenitude is grounded in a cosmic-terrestrial continuum rather than mere human control. The hermitage’s gardens, groves, and provisioning imagery model abundance as cultivated and distributed; the violence triggered by greed functions as a caution against destabilizing that balance through coercive appropriation.
The central figures are King Durjaya and the sage Gauramukha; Viṣṇu/Nārāyaṇa appears and later declares the site Naimiṣāraṇya. Named groups include fifteen leaders emerging from the jewel (e.g., Suprabha, Suraśmi, Sukānti, Sundara, Sunda, Pradyumna, Sumanas, Suśīla, Śambhu, Sudanta, Soma, etc.) and fifteen opposing asura leaders (e.g., Praghasa, Vighasa, Saṅghasa, Aśaniprabha, Vidyutprabha, Unmattākṣa, Vipracitti, etc.), presented as martial-catalogues rather than genealogical dynasties.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.