Verse 9

Prashna

Sanskrit (Devanagari)

संवत्सरो वै प्रजापतिस्तस्यायने दक्षिणं चोत्तरं च । तद्ये ह वै तदिष्टापूर्ते कृतमित्युपासते ते चान्द्रमसमेव लोकमभिजयन्ते । त एव पुनरावर्तन्ते तस्मादेत ऋषयः प्रजाकामा दक्षिणं प्रतिपद्यन्ते । एष ह वै रयिर्यः पितृयाणः ॥९॥

Padapatha (Word Split)

संवत्सरः । वै । प्रजापतिः । तस्य । अयने । दक्षिणम् । च । उत्तरम् । च । तत् । ये । ह । वै । तत् । इष्टापूर्ते । कृतम् । इति । उपासते । ते । चान्द्रमसम् । एव । लोकम् । अभिजयन्ते । ते । एव । पुनः । आवर्तन्ते । तस्मात् । एते । ऋषयः । प्रजाकामाः । दक्षिणम् । प्रतिपद्यन्ते । एषः । ह । वै । रयिः । यः । पितृयाणः ॥

IAST Transliteration

saṃvatsaro vai prajāpatis tasyāyane dakṣiṇaṃ cottaraṃ ca | tad ye ha vai tad iṣṭāpūrte kṛtam ity upāsate te cāndramasam eva lokam abhijayante | ta eva punar āvartante tasmād eta ṛṣayaḥ prajākāmā dakṣiṇaṃ pratipadyante | eṣa ha vai rayir yaḥ pitṛyāṇaḥ ||9||

Translation

ឆ្នាំទាំងមូលពិតជាព្រះប្រជាបតិ; ក្នុងនោះមានផ្លូវពីរ គឺផ្លូវខាងត្បូង និងផ្លូវខាងជើង។ អ្នកណាដែលបូជាព្រះនោះ (ប្រជាបតិ/ឆ្នាំ) ថា “ជាបុណ្យផលកើតពី iṣṭa និង pūrta” —ពួកគេឈ្នះបានតែចន្ទ្រលោកប៉ុណ្ណោះ ហើយត្រឡប់មកវិញម្ដងទៀត។ ដូច្នេះ ព្រះឥសីទាំងនេះដែលប្រាថ្នាចង់បានពូជពង្ស ក៏ទៅតាមផ្លូវខាងត្បូង។ នេះហើយជារាយិ គឺបិត្រយាន—ផ្លូវរបស់បុព្វបុរស។

Academic Translation

The year indeed is Prajāpati; of it the two courses are the southern and the northern. Those who worship that (Prajāpati/year) as ‘the merit produced by iṣṭa and pūrta’—they conquer only the lunar world; and they return again. Therefore these seers, desiring progeny, take to the southern (course). This indeed is Rayi, namely the path of the Fathers.

Verse Context

• Karma/upāsanā and saṃsāra; pitṛyāṇa vs devayāṇa; rayi (matter/food/wealth) as the lunar-ancestral trajectory
• Mahavakya: No direct mahāvākya; contrasts karma-based attainments (finite, return) with the higher pursuit that later culminates in liberating knowledge aligned with mahāvākya realization.
• Atharva
• Atharvaveda (Paippalāda-śākhā) Shakha
• Chandas: Prose