Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 39

Devanagari script

तत्र क्षेत्रे महारम्ये यत्र सोमेश्वरः स्थितः । मम देवि गणौ द्वौ तु विभ्रमः संभ्रमः परः

Transliteration

tatra kṣetre mahāramye yatra someśvaraḥ sthitaḥ | mama devi gaṇau dvau tu vibhramaḥ saṃbhramaḥ paraḥ

Translation

នៅក្នុងក្សេត្របរិសុទ្ធដ៏រីករាយយ៉ាងខ្លាំងនោះ ដែលសោមេស្វរៈ (Someśvara) ស្ថិតនៅ ឱ ទេវី មានអ្នកបម្រើរបស់ខ្ញុំពីរនាក់ គឺ វិភ್ರಮ (Vibhrama) និងម្នាក់ទៀត សំប្ភ್ರಮ (Saṁbhrama)។

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• क्षेत्रे: in the field/holy region
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• महारम्ये: very delightful
• महारम्ये: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महारम्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महच्च तत् रम्यम्); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; ‘क्षेत्रे’ इत्यस्य विशेषणम्

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक-देशवाचक (where)

• सोमेश्वरः: Someśvara (Lord of Soma)
• सोमेश्वरः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: सोम + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सोमस्य ईश्वरः); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• स्थितः: situated, present
• स्थितः: Kriyāviśeṣaṇa/Predicate adjective
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘सोमेश्वरः’ इत्यस्य विशेषणम्

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति; एकवचन (genitive singular)

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन

• गणौ: two attendants/gaṇas
• गणौ: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; द्विवचन (dual)

• द्वौ: two
• द्वौ: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; द्विवचन; ‘गणौ’ इत्यस्य विशेषणम्

• तु: indeed/but
• तु: Nipāta
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• विभ्रमः: Vibhrama (name)
• विभ्रमः: Apposition to ‘गणौ’ (Name)
• Type: Noun
• Root: विभ्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (गणनाम)

• संभ्रमः: Saṃbhrama (name)
• संभ्रमः: Apposition to ‘गणौ’ (Name)
• Type: Noun
• Root: संभ्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; (गणनाम)

• परः: the other/second
• परः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘संभ्रमः’ इत्यस्य विशेषणम् (or ‘द्वितीयः’ अर्थे)

Speaker

Śiva (deduced from 'mama ... gaṇau' and address to Devī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Someśvara (Somnātha) within Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A serene, beautiful sacred field with the Someśvara linga; two personified attendants—Vibhrama and Saṁbhrama—stand as subtle forces near the precinct, half-visible, suggesting psychological sway over pilgrims.

Characters & Entities

• Someśvara (Somnātha)
• Prabhāsa Kṣetra
• Devī
• Vibhrama
• Saṁbhrama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A kṣetra is not only geography but a living sacred realm, attended and protected by Śiva’s gaṇas around Someśvara.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra where Someśvara (Somnātha Śiva) is established.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the verse identifies divine attendants connected to the kṣetra.