
ជំពូក ១០៣ ពិពណ៌នាពីរឿងព្រេងបង្កើតនាម និងភាពបរិសុទ្ធនៃស្ថានបូជាកបាលេស្វរ នៅប្រភាសក្សេត្រ។ ព្រះឥស្វរ ប្រាប់ព្រះទេវីថា គួរទៅកាន់កបាលេស្វរ ដ៏ឧត្តម ស្ថិតខាងជើង ដែលទេវតាទាំងឡាយគោរពបូជា។ នៅពេលពិធីយជ្ញារបស់ទក្ខ ក្រុមព្រាហ្មណ៍ឃើញអ្នកបួសម្នាក់មានធូលីគ្របខ្លួន កាន់ក្បាលឆ្អឹង (កបាល) ហើយចាត់ទុកថាមិនសមស្របក្នុងទីយជ្ញា ដូច្នេះបានបណ្តេញចេញ។ អ្នកនោះ—ដែលជាសង្ករ—សើច ហើយបោះកបាលចូលក្នុងអរិណា រួចបាត់ទៅ; កបាលនោះតែងតែត្រឡប់មកវិញ ទោះបោះចោលក៏ដោយ។ ព្រាហ្មណ៍ភ្ញាក់ផ្អើល ហើយយល់ថាមានតែព្រះមហាទេវប៉ុណ្ណោះអាចធ្វើអ чуд្យនេះបាន ដូច្នេះបានសូត្រស្តូត្រ និងធ្វើហោម រួមទាំងសតរុទ្រីយៈ ដល់ព្រះសិវៈ។ ព្រះសិវៈបង្ហាញព្រះអង្គ ហើយព្រាហ្មណ៍សូមព្រះអង្គស្ថិតនៅទីនោះជាលិង្គ មាននាម “កបាលេស្វរ” ដោយសារក្បាលឆ្អឹងរាប់មិនអស់ដែលកើតឡើងវិញនៅទីនោះ។ ព្រះអង្គប្រទានពរ ឲ្យពិធីបន្ត ហើយប្រកាសថាការទស្សនាកបាលេស្វរ មានផលស្មើអશ્વមេធ និងលាងបាបទាំងអស់ ទាំងបាបពីជាតិមុន។ ក៏មានការប្រែប្រួលនាមតាមមន្វន្តរៈ (ក្រោយមកហៅ តត្ត្វេស្វរ) និងរំលឹកថាព្រះសិវៈបានយករូបបន្លំ ដើម្បីបរិសុទ្ធស្ថាននេះ។
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे कपालेश्वरमुत्तमम् । तस्या उत्तरदिग्भागे सुरगंधर्वपूजितम्
ព្រះឥશ્વរ បានមានព្រះបន្ទូល៖ បន្ទាប់មក ឱ នារីចង្កេះស្រស់ស្អាត អ្នកគួរទៅកាន់ កបាលេឥશ્વរ ដ៏ឧត្តម។ នៅផ្នែកខាងជើងនៃទីនោះ មានការបូជាដោយទេវតា និងគន្ធរវៈ។
Verse 2
पुरा यज्ञे वर्त्तमाने दक्षराजस्य धीमतः । उपविष्टेषु विप्रेषु हूयमाने हुताशने
កាលពីបុរាណ នៅពេលព្រះរាជាដក្ខៈដ៏ប្រាជ្ញា កំពុងប្រព្រឹត្តយញ្ញៈ—ពេលព្រះព្រាហ្មណ៍អង្គុយជុំគ្នា ហើយកំពុងបូជាអាហូតិចូលទៅក្នុងភ្លើង—(ហេតុនោះបានកើតឡើង)។
Verse 3
जीर्णकंथान्वितो देवि मलवान्धूलिधूसरः
ឱ ព្រះទេវី (គាត់បានបង្ហាញខ្លួន) ពាក់សម្លៀកបំពាក់ចាស់រហែក មិនស្អាត ហើយរាងកាយប្រផេះដោយធូលីដី។
Verse 4
अथ ते ब्राह्मणाः क्रुद्धा दृष्ट्वा तं जाल्मरूपिणम् । कपालधारिणं सर्वे धिक्छब्दैस्तं जगर्हिरे
បន្ទាប់មក ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ កើតកំហឹង ដោយឃើញគាត់ក្នុងរូបអាក្រក់នោះ—កាន់ក្បាលឆ្អឹង—ហើយទាំងអស់បានស្តីបន្ទោសគាត់ដោយពាក្យប្រមាថ។
Verse 5
असकृत्पापपापेति गच्छगच्छ नराधम । यज्ञवेदिर्न चार्हा हि मानुषास्थिधरस्य ते
ពួកគេហៅម្តងហើយម្តងទៀតថា «បាប! បាប! ចេញទៅ ចេញទៅ អ្នកទាបជាងមនុស្ស! ព្រះវេទិយញ្ញ មិនសមសម្រាប់អ្នកដែលកាន់ឆ្អឹងមនុស្សឡើយ»។
Verse 6
अथ प्रहस्य भगवान्यज्ञवेद्यां सुरेश्वरि । क्षिप्त्वा कपालं नष्टोऽसौ न स ज्ञातो मनीषिभिः
បន្ទាប់មក ព្រះបរមព្រះអម្ចាស់ ទ្រង់សើច ហើយបោះពែងក្បាលឆ្អឹងទៅលើវេទិយញ្ញា ឱ ព្រះនាងម្ចាស់ទេវតា; ហើយភ្លាមនោះទ្រង់ក៏អន្តរធាន ទោះអ្នកប្រាជ្ញក៏មិនអាចដឹងទីទៅបាន។
Verse 7
तस्मिन्नष्टे कपालं तत्क्षिप्तं मंडपबाह्यतः । अथान्यत्तत्र संजातं तद्रूपं च वरानने
ពេលទ្រង់អន្តរធានទៅ ក្បាលឆ្អឹងដែលបានបោះនោះ បានធ្លាក់នៅខាងក្រៅមណ្ឌប។ បន្ទាប់មក ឱ នាងមុខស្រស់ មួយទៀតក៏កើតឡើងនៅទីនោះវិញ មានរូបដូចគ្នាដដែល។
Verse 8
क्षिप्तंक्षिप्तं पुनस्तत्र जायते च महीतले । एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च
បោះហើយបោះទៀត វាក៏កើតឡើងវិញនៅទីនោះលើផែនដី។ ដូច្នេះបានកើតឡើងរាប់សែន—រាប់ម៉ឺន និងសូម្បីរាប់ក្រូរ ដង។
Verse 9
तत्र क्षिप्तानि जातानि ततस्ते विस्मयान्विताः । अथोचुर्मुनयः सर्वे निर्विण्णाश्चास्य चेष्टितम्
នៅទីនោះ អ្វីៗដែលបានបោះចោល ក៏កើតឡើងវិញជានិច្ច; ដូច្នេះពួកគេពោរពេញដោយអស្ចារ្យ។ បន្ទាប់មក ព្រះមុនីទាំងអស់បាននិយាយ ដោយនឿយហត់ចំពោះលីឡាអស្ចារ្យរបស់ទ្រង់។
Verse 10
कोऽन्यो देवान्महादेवाद्गंगाक्षालितशेखरात् । समर्थ ईदृशं कर्त्तुमस्मिन्यज्ञे विशेषतः
ក្នុងចំណោមទេវតាទាំងឡាយ មានអ្នកណាផ្សេងទៀតក្រៅពីមហាទេវ—អ្នកមានកំពូលសិរីស្អាតបរិសុទ្ធដោយទឹកគង្គា—ដែលអាចធ្វើដូច្នេះបាន ជាពិសេសក្នុងយញ្ញនេះ?
Verse 11
ततस्ते वि विधैः स्तोत्रैः स्तुवंतो वृषभध्वजम् । होमं चक्रुर्मुहुर्वह्नौ मंत्रैस्तैः शतरुद्रियैः
បន្ទាប់មក ពួកគេបានសរសើរព្រះអម្ចាស់មានទង់រូបគោ ដោយស្តូត្រជាច្រើនប្រភេទ ហើយបានធ្វើហោមជាញឹកញាប់ក្នុងភ្លើង ដោយមន្ត្រ សតរុទ្រីយៈ ទាំងនោះ។
Verse 12
ततः प्रत्यक्षतां प्राप्तस्तेषां देवो महेश्वरः । ततस्ते विविधैः स्तोत्रैस्तुष्टुवुः शूलपाणिनम् । वेदोक्तमंत्रैर्विविधैः पुराणोक्तैस्तथैव च
បន្ទាប់មក ព្រះមហេស្វរ ព្រះរបស់ពួកគេ បានបង្ហាញខ្លួនឲ្យឃើញចំពោះមុខ។ ហើយពួកគេបានសរសើរព្រះអង្គកាន់ត្រីសូល ដោយស្តូត្រជាច្រើន—ដោយប្រើមន្ត្រផ្សេងៗដែលបានបង្រៀនក្នុងវេទ និងដូចគ្នានោះដែលបានប្រកាសក្នុងបុរាណ។
Verse 13
ऋषय ऊचुः । ॐ नमो मूलप्रकृतये अजिताय महात्मने । अनावृताय देवाय निःस्पृहाय नमोनमः
ព្រះឥសីទាំងឡាយបាននិយាយ៖ ឱំ—សូមនមស្ការចំពោះ មូលប្រក្រឹតិ ចំពោះអជិត អ្នកមានព្រលឹងធំ; សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀត ចំពោះទេវៈដែលមិនត្រូវបាំងបិទ និងគ្មានក្តីប្រាថ្នា។
Verse 14
नम आद्याय बीजाय आर्षेयाय प्रवर्त्तिने । अनंतराय चैकाय अव्यक्ताय नमोनमः
សូមនមស្ការដល់ព្រះដើមកំណើត ដល់គ្រាប់ពូជនៃសព្វសត្វ ដល់ព្រះអម្ចាស់ដូចឥសីដែលបង្កើតចលនា; សូមនមស្ការម្តងហើយម្តងទៀតដល់អនន្តៈ ដល់អេកៈ ដល់អវ្យក្តៈ។
Verse 15
नानाविचित्रभुजगांगदभूषणाय सर्वेश्वराय विरजाय नमो वराय । विश्वात्मने परमकारणकारणाय फुल्लारविंदविपुलायतलोचनाय
សូមនមស្ការដល់ព្រះអធិបតីខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលតុបតែងដោយកងដៃពស់អស្ចារ្យចម្រុះ ដល់ព្រះអម្ចាស់នៃសព្វលោក ដល់ព្រះបរិសុទ្ធឥតមល និងព្រះដ៏ប្រសើរ; សូមនមស្ការដល់ព្រះវិញ្ញាណនៃពិភពលោក ដល់មូលហេតុនៃមូលហេតុទាំងអស់ ដែលមានព្រះនេត្រដូចផ្កាឈូកធំទូលាយកំពុងរីកពេញ។
Verse 16
अदृश्यमव्यक्तमनादिमव्ययं यदक्षरं ब्रह्म वदंति सर्वगम् । निशाम्य यं मृत्युमुखात्प्रमुच्यते तमादिदेवं शरणं प्रपद्ये
ខ្ញុំសូមចូលជ្រកកោនក្នុងព្រះអាទិទេវៈនោះ—មិនអាចមើលឃើញ មិនបង្ហាញ មិនមានដើមកំណើត និងមិនចេះខូច—ដែលបណ្ឌិតហៅថា ប្រហ្មន៍អក្សរៈ សព្វទីកន្លែង។ ដោយបានទស្សនាព្រះអង្គ មនុស្សត្រូវបានដោះលែងពីមាត់នៃមរណៈ។
Verse 17
एवं स्तुतस्तदा सर्वैरृषिभिर्गतकल्मषैः । ततस्तुष्टो महादेवस्तेषां प्रत्यक्षतां गतः । अब्रवीत्तानृषीन्देवो वृणुध्वं वरमुत्तमम्
ព្រះឥសីទាំងអស់ ដែលបាបកខ្វក់បានលង់លះហើយ បានសរសើរដូច្នេះ។ បន្ទាប់មក មហាទេវៈពេញចិត្ត ហើយបង្ហាញព្រះអង្គដល់ពួកគេដោយផ្ទាល់។ ព្រះទេវៈបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ឥសីទាំងនោះថា៖ «ចូរជ្រើសយកពរដ៏ប្រសើរមួយ»។
Verse 18
ब्राह्मणा ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि नो देव स्थानेऽस्मिन्निरतो भव । असंख्यातानि यस्माच्च कपालानि सुरेश्वर
ព្រះព្រាហ្មណៈទាំងឡាយបានទូលថា៖ «បើព្រះអង្គពេញចិត្តចំពោះពួកយើង ឱព្រះទេវៈ សូមព្រះអង្គស្នាក់នៅ និងប្តេជ្ញាចំពោះទីកន្លែងនេះ។ ព្រោះនៅទីនេះ ឱព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា មានក្បាលឆ្អឹងរាប់មិនអស់…»
Verse 19
पुनः पुनः प्रवृत्तानि व्यपनीतान्यपि प्रभो । अस्मिन्नसंशयं स्थाने कपालेश्वरनामभृत्
ឱ ព្រះអម្ចាស់! វាបន្តកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀត ទោះបានដកចេញក៏ដោយ។ ដូច្នេះ នៅទីនេះដោយមិនសង្ស័យ សូមព្រះអង្គទទួលនាម «កបាលេឝ្វរ»។
Verse 20
स्वयं तु लिंगं देवेश तिष्ठेन्मन्वंतरांतरम् । कपालेश्वरनाम्ना त्वमस्मिन्स्थाने स्थितिं कुरु
ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ! សូមឲ្យលិង្គដែលបង្ហាញដោយព្រះអង្គផ្ទាល់ ស្ថិតនៅទីនេះឆ្លងកាត់ចន្លោះមន្វន្តរ។ ក្រោមនាម «កបាលេឝ្វរ» សូមព្រះអង្គបង្កើតការស្ថិតនៅជានិច្ចនៅទីនេះ។
Verse 21
येत्र त्वां पूजयिष्यंति धूपमाल्यानुलेपनैः । तेषां तु परमं स्थानं यद्देवैरपि दुर्लभम्
អ្នកណាដែលគោរពបូជាព្រះអង្គនៅទីនេះ ដោយធូប កម្រងផ្កា និងគ្រឿងលាបក្រអូប—ពួកគេនឹងទៅដល់ស្ថានដ៏អធិកអធម ដែលសូម្បីទេវតាក៏ពិបាកទទួលបាន។
Verse 22
बाढमित्येवमुक्त्वाऽसौ स्थित स्तत्रमहेश्वरः । पुनः प्रवर्तितो यज्ञो निशानाथस्य भामिनि
ព្រះមហេឝ្វរ បានមានព្រះបន្ទូលថា «ដូច្នោះហើយ» ហើយស្ថិតតាំងនៅទីនោះ។ បន្ទាប់មក ឱ នារីភ្លឺរលោង! ពិធីយជ្ញរបស់និសានាថ ត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ។
Verse 23
तस्मिन्दृष्टे लभेन्मर्त्यो वाजिमेधफलं प्रिये । मुच्यते पातकैः सर्वैः पूर्व जन्मार्ज्जितैरपि
ឱ ស្រីជាទីស្រឡាញ់! មនុស្សគ្រាន់តែបានឃើញព្រះអង្គនៅទីនោះ ក៏ទទួលបានផលដូចពិធីអશ્વមេធ ហើយរួចផុតពីបាបទាំងអស់ ទោះជាបាបដែលសន្សំមកពីជាតិមុនក៏ដោយ។
Verse 24
इदं माहात्म्यमखिलमभूत्स्वायंभुवांतरे । वैवस्वते पुनश्चान्यद्दक्षयज्ञविनाशकृत्
មហិមាទាំងមូលនៃទីសក្ការៈនេះ បានកើតឡើងក្នុងមន្វន្តរ ស្វាយម្ភូវៈ; ហើយម្ដងទៀត ក្នុងមន្វន្តរ វైవស្វតៈ មានព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀត ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការបំផ្លាញយជ្ញារបស់ទក្ខ។
Verse 25
कपालीति महेशानो दक्षेणोक्तः पुरा हरः । तेन यज्ञस्य विध्वंसं कपाली तमथाकरोत् । कपालेश्वरनामेति स्थितोस्मिन्मानवान्तरे
កាលពីមុន ហរៈ—មហេសានៈ—ត្រូវទក្ខហៅថា «កបាលី»។ ដោយហេតុនោះ «កបាលី» បានបំផ្លាញយជ្ញានោះ។ ក្នុងមន្វន្តរបច្ចុប្បន្ននេះ ព្រះអង្គស្ថិតនៅទីនេះក្រោមនាម «កបាលេស្វរ»។
Verse 26
अथास्य नाम देवस्य सूर्य सावर्णिकेंऽतरे । भविष्यति वरारोहे नाम तत्त्वेश्वरेति च
ហើយក្នុងមន្វន្តរ នៃសូរ្យ សាវ័រណិ នាងទេវីមានចង្កេះស្រស់ស្អាតអើយ នាមរបស់ទេវតានេះ នឹងក្លាយជា «តត្ត្វេស្វរ» ផងដែរ។
Verse 27
जाल्मरूपधरो भूत्वा शंकरस्तत्र चागतः
បន្ទាប់មក សង្ករៈ បានស្លៀកពាក់រូបរាងជា «ជាល្ម» ដ៏ទាបទាប/លាក់បាំង ហើយបានមកដល់ទីនោះផងដែរ។
Verse 103
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां कपालेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यधिकशततमोऽध्यायः
ដូច្នេះ បញ្ចប់ជំពូកទីមួយរយបី ដែលមានចំណងជើង «ការពិពណ៌នាមហិមារបស់កបាលេស្វរ» ក្នុងសៀវភៅទី៧ ព្រះភាសខណ្ឌ នៃ «ព្រះភាសក្សេត្រមាហាត្ម្យ» (មធ្យយាត្រា) ក្នុងស្កន្ធមហាបុរាណដ៏គោរព ដែលមានសំហិតា៨១,០០០បទ។