Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 36

Devanagari script

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्वृषभध्वजः । कोपं चक्रे महाराज ब्रह्माणं प्रति तत्क्षणात्

Transliteration

pulastya uvāca | etasminneva kāle tu bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ | kopaṃ cakre mahārāja brahmāṇaṃ prati tatkṣaṇāt

Translation

ពុលស្ត្យៈ មានពាក្យថា៖ នៅពេលនោះឯង ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះអម្ចាស់ដ៏ព្រះពរ—ព្រះដែលមានទង់សញ្ញាគោ—បានកើតកំហឹងចំពោះព្រះព្រហ្មា ភ្លាមៗ។

Word by Word

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphatic)

• काले: at (that) time
• काले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• तु: but/then
• तु: Discourse connector (निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (concessive/contrastive particle)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वृषभध्वजः: he whose banner is the bull (Śiva)
• वृषभध्वजः: Karta (Apposition/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: वृषभ + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वृषभस्य ध्वजः)

• कोपम्: anger
• कोपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• चक्रे: made/assumed
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय (महान् राजा)

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रति: towards/against
• प्रति: Pratiyogi/Direction (प्रत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय (preposition-like indeclinable)

• तत्क्षणात्: immediately/at that very moment
• तत्क्षणात्: Adhikarana (Time-point/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तत् + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् प्रयोग; पञ्चमी-एकवचनार्थे अव्यय (Ablative sense: 'from that moment'); तत्पुरुष (तस्मिन् क्षणे)

Speaker

Pulastya

Characters & Entities

• Pulastya
• Śiva (Vṛṣabhadhvaja)
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic order is guarded by the Lord; when truth is violated, divine correction follows.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate verse is narrative; the broader setting is the Arbudakhaṇḍa within the Prabhāsa sacred geography tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces a turning point in the narrative (Śiva’s response).