Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

एतत्पुनर्दिनं चान्यद्यत्र तेन प्रतिष्ठितः । रामेश्वरः स्वयं भक्त्या दुःखितेन महात्मना

Transliteration

etatpunardinaṃ cānyadyatra tena pratiṣṭhitaḥ | rāmeśvaraḥ svayaṃ bhaktyā duḥkhitena mahātmanā

Translation

ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃមួយទៀត—នៅទីនោះ ក្នុងកន្លែងនោះ ព្រះរាមេស្វរ ត្រូវបានព្រះអង្គឯង ប្រតិស្ឋាបនា ដោយសេចក្តីភក្តី ដោយមហាត្មា ដែលទោះជាទុក្ខសោកក៏ដោយ—

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter, nominative/accusative, singular); विशेषणरूपेण

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• दिनम्: day
• दिनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (neuter, accusative, singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अन्यत्: another
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter, nominative/accusative, singular); विशेषणरूपेण

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• तेन: by him/with that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (instrumental singular)

• प्रतिष्ठितः: was स्थापित/installed
• प्रतिष्ठितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रति-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc. nom. sg.)

• रामेश्वरः: Rāmeśvara
• रामेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (रामस्य ईश्वरः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc. nom. sg.)

• स्वयम्: personally
• स्वयम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मनः/स्वतः (indeclinable: oneself)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (fem. instrumental sg.)

• दुःखितेन: by the sorrowful (one)
• दुःखितेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: दुःखित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (instrumental sg.); विशेषण

• महात्मना: by the great-souled one
• महात्मना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (masc. instrumental sg.)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rāmeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (Naimiṣāraṇya setting implied by Sūta-ṛṣi frame)

Visual Art Cues

Scene: A sorrow-marked yet resolute Rāma performs Śiva-liṅga pratiṣṭhā: sacred ground, kalasha, flowers, bilva leaves, and a quiet aura of penance; attendants and sages witness the rite.

Characters & Entities

• Rāmeśvara
• Rāma (implied as mahātman)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in sorrow, devotion expressed through consecration (pratiṣṭhā) transforms grief into dharma and permanently sanctifies a place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The location within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya narrative where Rāmeśvara is said to have been installed.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pratiṣṭhā (installation/consecration) of Rāmeśvara, explicitly performed with bhakti.