Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5
Devanagari script
अथ संप्रस्थितान्दृष्ट्वा तान्देवान्स्वाश्रमं प्रति । गजेंद्रशुकमण्डूकास्ते प्रोचुर्दुःखसंयुताः
Transliteration
atha saṃprasthitāndṛṣṭvā tāndevānsvāśramaṃ prati | gajeṃdraśukamaṇḍūkāste procurduḥkhasaṃyutāḥ
Translation
បន្ទាប់មក ពេលឃើញព្រះទេវតាទាំងនោះកំពុងចេញដំណើរទៅកាន់អាស្រាមរបស់ខ្លួន ព្រះរាជាគជេន្ទ្រា សេក (សត្វសេក) និងកង្កែប—ដែលពោរពេញដោយទុក្ខ—បាននិយាយឡើង។
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then)
संप्रस्थितान्departed, set out
संप्रस्थितान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-√स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (qualifying तान् देवान्)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु) + त्वा (प्रत्यय)
Formकृदन्त; त्वान्त (absolutive/gerund)
तान्those
तान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
देवान्gods
देवान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
स्वाश्रमम्their own hermitage
स्वाश्रमम्:
Gati/Karma (Goal as object/गति-कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (स्वः आश्रमः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
प्रतिtowards
प्रति:
Dik/Goal (Direction/गति)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-निपात (preposition: towards)
गजेन्द्रशुकमण्डूकाःthe elephant(-king), the parrot, and the frogs
गजेन्द्रशुकमण्डूकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगजेन्द्र (प्रातिपदिक) + शुक (प्रातिपदिक) + मण्डूक (प्रातिपदिक)
Formसमास: इतरेतर-द्वन्द्व (गजेन्द्रः च शुकः च मण्डूकाः च); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रोचुःsaid, spoke
प्रोचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
दुःखसंयुताःafflicted with sorrow
दुःखसंयुताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःख (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक/क्त)
Formसमास: तृतीया-तत्पुरुष (दुःखेन संयुताः = endowed with sorrow); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (agreeing with ते)
Speaker
Sūta (context continued)
Characters & Entities
D
DevasG
Gajendra (elephant-king)Ś
Śuka (parrot)M
Maṇḍūka (frog)FAQs
Those burdened by suffering seek refuge in divine guidance; tīrtha narratives often begin with afflicted beings approaching the gods for a remedy.
The surrounding chapter glorifies Agnitīrtha; this verse introduces the next episode connected to the devas’ departure.
None in this verse; it is a narrative bridge leading to counsel and remedial action.