Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

सूतिकाभवने यस्मिन्नुच्छिष्टं चोपजायते । स बालकस्तु युष्माकं भोजनाय प्रकल्पितः

Transliteration

sūtikābhavane yasminnucchiṣṭaṃ copajāyate | sa bālakastu yuṣmākaṃ bhojanāya prakalpitaḥ

Translation

នៅក្នុងបន្ទប់សម្រាលកូនណាដែលកើតមានមន្ទិល និងក្លិនអាហារសល់—កូននៅទីនោះ ត្រូវបានប្រកាសថា ត្រូវបានកំណត់ជាអាហារសម្រាប់អ្នកទាំងឡាយ។

Word by Word

• सूतिकाभवने: in the lying-in chamber
• सूतिकाभवने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सूतिकाभवन (प्रातिपदिक) = सूतिका + भवन
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सूतिकायाः भवनम्) ; अधिकरण

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• उच्छिष्टम्: impurity/leftover (state)
• उच्छिष्टम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उच्छिष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ/विषय

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• उपजायते: arises, is produced
• उपजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप√जन् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

• सः: he/that (one)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• बालकः: the boy/child
• बालकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बालक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषणार्थक अव्यय (particle)

• युष्माकम्: of you (pl.)
• युष्माकम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), बहुवचन

• भोजनाय: for eating, as food
• भोजनाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; प्रयोजनार्थे दत्तिविभक्ति (for the purpose of eating)

• प्रकल्पितः: prepared/appointed
• प्रकल्पितः: Karta (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्र√कॢप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), विशेषणम् (बालकस्य)

Speaker

Unspecified (deduced: narrator voice in Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Interior of a maternity room: mother resting, newborn cradle; a lamp/fire altar at one side; ominous shadow receding when cleanliness and light are present; emphasis on sanctity of the chamber.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It stresses careful observance of purity rules around childbirth and household conduct, portraying dharma as protective and order-giving.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha-name appears in this verse; it functions as a dharma-warning within a broader tīrthamāhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Maintain śauca in the sūtikā-bhavana (lying-in chamber) and avoid ucchiṣṭa/impurity there.