Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

तस्य कन्या पुरा जाता माधवी नाम संमता । रूपौदार्यसमोपेता सर्वलक्षणलक्षिता

Transliteration

tasya kanyā purā jātā mādhavī nāma saṃmatā | rūpaudāryasamopetā sarvalakṣaṇalakṣitā

Translation

កាលពីមុន កូនស្រីមួយបានកើតដល់គាត់ មាននាមថា «មាធវី» ដ៏ល្បីល្បាញ; នាងពោរពេញដោយសម្រស់ និងចិត្តទូលាយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយមានលក្ខណៈមង្គលគ្រប់ប្រការ។

Word by Word

• तस्य: of him/of that (person)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• कन्या: daughter
• कन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• पुरा: formerly, once
• पुरा: Kāla-adhikaraṇa (Time adjunct/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• जाता: was born
• जाता: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु) + जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृत्-प्रत्ययः (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगार्थकः (past passive participle)

• माधवी: Mādhavī
• माधवी: Viśeṣya (Apposition/नामधेय)
• Type: Noun
• Root: माधवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नाम (proper name)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Naming relation/नामसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नाम-निर्देशक-अव्ययम् (quotative/‘by name’)

• संमता: well-regarded, approved
• संमता: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √मन् (धातु) + सम्मत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त/PPP, स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• रूप-औदार्य-समोपेता: endowed with beauty and generosity/nobility
• रूप-औदार्य-समोपेता: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रूप (प्रातिपदिक) + औदार्य (प्रातिपदिक) + सम्+उप+√इ (धातु) + उपेत (कृदन्त)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; ‘रूपेण औदार्येण च समुपेता’), क्त/PPP-आधारित-विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• सर्व-लक्षण-लक्षिता: marked by all auspicious signs
• सर्व-लक्षण-लक्षिता: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक) + √लक्ष् (धातु) + लक्षित (कृदन्त)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; ‘सर्वैः लक्षणैः लक्षिता’), क्त/PPP; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A noble household scene: the birth/coming-of-age introduction of Mādhavī, portrayed with auspicious marks (lakṣaṇas), attendants holding lamps and lotus garlands, elders blessing her; emphasis on serene radiance and generosity.

Characters & Entities

• Mādhavī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Virtue in Purāṇic narrative is portrayed as a harmony of outer auspiciousness and inner nobility (audārya).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it supports the broader tīrtha-māhātmya storyline of Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.