Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

अथासौ ववृधे बालः शुक्लपक्षे यथोडुराट् । पितृमातृकृतानंदो बन्धुवर्गेण लालितः

Transliteration

athāsau vavṛdhe bālaḥ śuklapakṣe yathoḍurāṭ | pitṛmātṛkṛtānaṃdo bandhuvargeṇa lālitaḥ

Translation

បន្ទាប់មក កុមារនោះបានលូតលាស់រៀងរាល់ថ្ងៃ ដូចព្រះចន្ទក្នុងពាក់កណ្តាលខែភ្លឺ បង្កើតសេចក្តីអំណរដល់ឪពុកម្តាយ ហើយត្រូវបានសាច់ញាតិថែទាំដោយសេចក្តីស្រឡាញ់។

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (sequencing particle)

• असौ: he
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• ववृधे: grew
• ववृधे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• बालः: the boy
• बालः: Karta (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शुक्लपक्षे: in the bright fortnight
• शुक्लपक्षे: Adhikarana (Time-locative/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुक्ल (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘शुक्लस्य पक्षः’

• यथा: as/like
• यथा: Sambandha (Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक (comparative particle)

• उडुराट्: the moon
• उडुराट्: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: उडुराज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘चन्द्रः’ (moon)

• पितृमातृकृतानन्दः: whose joy was caused by (his) father and mother
• पितृमातृकृतानन्दः: Karta (Qualifying the subject/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पितृ (प्रातिपदिक) + मातृ (प्रातिपदिक) + कृत (कृ-धातु, क्त) + आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषार्थे ‘पितृमातृभ्यां कृतः आनन्दः यस्य’ (sense close to Bahuvrihi)

• बन्धुवर्गेण: by the group of relatives
• बन्धुवर्गेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बन्धु (प्रातिपदिक) + वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘बन्धूनां वर्गः’

• लालितः: cherished/caressed
• लालितः: Karta (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लल्/लालित (लल्-धातु से क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic storyteller voice)

Visual Art Cues

Scene: A serene domestic tableau: the child growing under the affectionate gaze of parents and relatives; in the background, a bright waxing moon symbolizing steady increase.

Characters & Entities

• uḍurāṭ (moon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is also familial: loving nurture and harmonious kinship are portrayed as auspicious supports for a child’s destined growth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse; it is narrative connective tissue within the Tīrthamāhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse uses an auspicious metaphor to describe the child’s growth.