Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

ततः कंचित्समाश्रित्य स्वल्पच्छायं महीरुहम् । प्राप्तवान्दिवसस्यांतं क्षुत्पिपासाप्रपीडितः

Transliteration

tataḥ kaṃcitsamāśritya svalpacchāyaṃ mahīruham | prāptavāndivasasyāṃtaṃ kṣutpipāsāprapīḍitaḥ

Translation

បន្ទាប់មក គាត់បានទៅពឹងផ្អែកលើដើមឈើមួយដែលមានម្លប់តិចតួច ហើយដោយទុក្ខព្រួយនៃឃ្លាននិងស្រេក គាត់បានអត់ធ្មត់រហូតដល់ចុងថ្ងៃ។

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb; अर्थे: 'तस्मात्/अनन्तरम्' (thereafter)

• कंचित्: some (one)
• कंचित्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; अनिश्चित-विशेष्य 'some (one)'

• समाश्रित्य: having taken refuge in / having approached
• समाश्रित्य: Kriya-viseshana (Conjunctive action)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-आ-श्रि (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) = having resorted to; अव्ययभाव

• स्वल्पच्छायम्: having little shade
• स्वल्पच्छायम्: Visheshana (Qualifier of कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्वल्प-छाया (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying)

• महीरुहम्: a tree
• महीरुहम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: मही-रुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'earth-growing' = वृक्षः (tree)

• प्राप्तवान्: (he) reached
• प्राप्तवान्: Karta (Subject)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः = 'having reached'

• दिवसस्य: of the day
• दिवसस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: दिवस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• अन्तम्: end
• अन्तम्: Karma (Object/Goal)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्षुत्पिपासाप्रपीडितः: tormented by hunger and thirst
• क्षुत्पिपासाप्रपीडितः: Visheshana (Qualifier of कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् + पिपासा + प्र-पीड् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) 'प्रपीडित'; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषसमासः (क्षुत्पिपासाभ्याम् प्रपीडितः)

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Purāṇic narration)

Visual Art Cues

Scene: A weary traveler shelters under a sparse-canopied tree at dusk, body slack with fatigue, eyes fixed on the sinking sun, the land around him dry and quiet.

Characters & Entities

• mahīruha (tree)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Endurance amid hardship prepares one for revelation; bodily discomfort becomes a narrative instrument for spiritual inquiry.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; the larger chapter is within Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it depicts circumstance rather than injunction.