Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

ममतावह्निसंयोगो नराणां तापदायकः । उत्पन्नः शमनं तस्य योगिनां शांतिचारणम्

Transliteration

mamatāvahnisaṃyogo narāṇāṃ tāpadāyakaḥ | utpannaḥ śamanaṃ tasya yogināṃ śāṃticāraṇam

Translation

ការភ្ជាប់ជាមួយភ្លើងនៃ «ភាពជាម្ចាស់» (មមតា) នាំឲ្យមនុស្សរងទុក្ខក្តៅក្រហាយ។ ពេលវាកើតឡើង ការសម្រួលរលត់របស់វា មាននៅក្នុងការអនុវត្តរបស់យោគី និងមាគ៌ាសន្តិភាព។

Word by Word

• ममता: of possessiveness
• ममता: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ममता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (feminine; genitive singular)

• वह्नि: of fire
• वह्नि: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (masculine; genitive singular)

• संयोगः: union/connection
• संयोगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संयोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (mamatā-vahni-saṃyogaḥ: 'union with the fire of possessiveness')

• नराणाम्: of men/people
• नराणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (masculine; genitive plural)

• ताप: of suffering/heat
• ताप: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (masculine; genitive singular)

• दायकः: causing; giving
• दायकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दायक (प्रातिपदिक; √दा (धातु) + ण्वुल्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (tāpa-dāyakaḥ: 'giver of suffering')

• उत्पन्नः: arisen, produced
• उत्पन्नः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्पन्न (कृदन्त; उत्- + √पद्/√पन् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (masculine; nominative singular; arisen)

• शमनम्: pacification, cessation
• शमनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शमन (प्रातिपदिक; √शम् (धातु) + ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्रियानाम (neuter; nominative/accusative singular; act of pacifying)

• तस्य: of that; its
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन (pronoun; genitive singular)

• योगिनाम्: of yogins
• योगिनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (masculine; genitive plural)

• शांति: of peace
• शांति: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (feminine; genitive singular)

• चरणम्: practice/means; conduct
• चरणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (śānti-cāraṇam: 'means/practice of peace')

Speaker

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa–Māhātmya didactic narration style)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A person scorched by a red-orange flame labeled 'mamatā' reaches toward a line of calm yogins walking a cool, moonlit path; the flames subside into blue शांतिः.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Possessiveness burns like fire; peace cultivated through yogic discipline is its remedy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse does not name a tīrtha; it teaches an inner ‘tīrtha’ of peace within the broader māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external ritual; it prescribes śānti-cāraṇa—habitual cultivation of peace as yogic practice.