Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

चारुशृंगे पितुर्नित्यं तिष्ठंती तपसि स्थिता । देवद्विजाग्निगोऽश्वत्थातिथिपूजापरायणा

Transliteration

cāruśṛṃge piturnityaṃ tiṣṭhaṃtī tapasi sthitā | devadvijāgnigo'śvatthātithipūjāparāyaṇā

Translation

នៅលើភ្នំចារុស្រឹង្គា របស់ព្រះបិតា នាងស្នាក់នៅជានិច្ច ដោយឈរមាំក្នុងតបស្យា ហើយឧស្សាហ៍គោរពបូជាទេវតា ព្រះព្រាហ្មណ៍ ភ្លើងបរិសុទ្ធ គោ ដើមអស្វត្ថ និងភ្ញៀវ។

Word by Word

• चारुशृङ्गे: on/at the beautiful peak
• चारुशृङ्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चारुशृङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular)

• पितुः: of (her) father
• पितुः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Adverb)

• तिष्ठन्ती: standing/remaining
• तिष्ठन्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present active participle/शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); पार्वती इति कर्तरि

• तपसि: in austerity/penance
• तपसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular)

• स्थिता: situated/steadfast
• स्थिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (Past active participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); पार्वती इति विशेषण

• देव: god
• देव: —
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• द्विज: twice-born (brāhmaṇa)
• द्विज: —
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• अग्नि: fire
• अग्नि: —
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• गो: cow
• गो: —
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• अश्वत्थ: aśvattha tree (sacred fig)
• अश्वत्थ: —
• Type: Noun
• Root: अश्वत्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• अतिथि: guest
• अतिथि: —
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• पूजा: worship
• पूजा: —
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूप (समासाङ्ग)

• परायणा: wholly devoted to worship of gods, brāhmaṇas, fire, cows, the aśvattha, and guests
• परायणा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परायण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); (देव-द्विज-अग्नि-गो-अश्वत्थ-अतिथि-पूजा)-परायणा इति बहुपदसमासः; पार्वती इति विशेषण

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cāruśṛṅga (tapo-bhūmi)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī on a serene mountain hermitage (Cāruśṛṅga): a small sacred fire altar, a cow with calf, an aśvattha tree with hanging threads, arriving guests/ṛṣis being welcomed, and subtle deva-presences receiving offerings—showing tapas as service.

Characters & Entities

• Brahmā
• Pārvatī
• Cāruśṛṅga
• Devas
• Dvijas (Brahmins)
• Agni
• Go (Cow)
• Aśvattha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity is completed by service: honoring gods, teachers, sacred symbols (fire, cow, aśvattha), and guests is integral to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cāruśṛṅga is named as the place of Pārvatī’s residence; the wider frame remains Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Regular pūjā/satkāra of devas, Brahmins, agni, cows, aśvattha, and atithis is prescribed as devotional duty.