Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

चातुर्मास्ये विशेषेण जलरूपगतो हरिः । जलादन्नानि जायंते जगतां तृप्तिहेतवे

Transliteration

cāturmāsye viśeṣeṇa jalarūpagato hariḥ | jalādannāni jāyaṃte jagatāṃ tṛptihetave

Translation

ក្នុងចាតុರ್ಮាស្យា ជាពិសេស ព្រះហរិស្ថិតនៅក្នុងរូបទឹក។ ពីទឹក កើតមានស្រូវអង្ករ និងធញ្ញជាតិទាំងឡាយ ដែលជាមូលហេតុនៃការចិញ្ចឹម និងការពេញចិត្តរបស់សត្វលោក។

Word by Word

• चातुर्मास्ये: in the Cāturmāsya season/period
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; काल/अवधि-वाचक

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचन रूपेण क्रियाविशेषण-प्रयोग (instrumental used adverbially): ‘especially’

• जलरूपगतः: having assumed the form of water
• जलरूपगतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (जलस्य रूपम्; तद्रूपं गतः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (हरिः)

• हरिः: Hari (Viṣṇu)
• हरिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जलात्: from water
• जलात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन

• अन्नानि: foods, grains
• अन्नानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• जायन्ते: are born/arise
• जायन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• जगताम्: of beings/of the worlds
• जगताम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• तृप्तिहेतवे: for the sake of satisfaction
• तृप्तिहेतवे: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति (प्रातिपदिक) + हेतु (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (तृप्तेः हेतु:); पुंलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान), एकवचन

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Type: river

Visual Art Cues

Scene: Monsoon clouds over a river/pond; Hari’s presence suggested within shimmering water; farmers sowing/fields greening; grains emerging as a divine gift.

Characters & Entities

• Brahmā
• Hari (Viṣṇu)
• Cāturmāsya
• Jala (water)
• Anna (food)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Seeing water and nourishment as manifestations of Hari cultivates gratitude, restraint, and sacred responsibility during Cāturmāsya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is specified; the teaching is framed within the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya narrative context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Cāturmāsya observance is highlighted, implying heightened reverence for water and food, often expressed through worship and charity (anna-related offerings).