Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

श्राद्धभुग्रमणीतल्पं तदहर्योऽधिगच्छति । तं मासं पितरस्तस्य जायंते वीर्यभोजिनः

Transliteration

śrāddhabhugramaṇītalpaṃ tadaharyo'dhigacchati | taṃ māsaṃ pitarastasya jāyaṃte vīryabhojinaḥ

Translation

អ្នកដែលបរិភោគអាហារស្រាទ្ធ ហើយនៅថ្ងៃនោះឯងទៅកាន់គ្រែស្ត្រី នឹងក្លាយជាមនុស្សគួរត្រូវទោស។ ក្នុងខែនោះ បិត្ឫ (វិញ្ញាណបុព្វបុរស) របស់គេ ត្រូវបាននិយាយថា រស់ដោយពឹងលើកម្លាំងវីរភាព/វីរីយៈរបស់គេ។

Word by Word

• श्राद्ध-भुक्: one who eats at a śrāddha
• श्राद्ध-भुक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक) + भुज् (कृदन्त; √भुज् भक्षणे, क्विप्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग); तत्पुरुष-समास (श्राद्धं भुङ्क्ते इति)

• रमणी-तल्पम्: a woman's bed
• रमणी-तल्पम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रमणी (प्रातिपदिक) + तल्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (रमण्याः तल्पम् = a woman's bed)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अहः: day
• अहः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अहन्/अहः (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• अर्ह्यः: deserving (of it)
• अर्ह्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अर्ह्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘अर्ह’ (worthy) से निष्पन्न

• अधिगच्छति: attains/gets
• अधिगच्छति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि + √गम् (धातु; गत्यर्थे)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• मासम्: month
• मासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• पितरः: the ancestors (pitṛs)
• पितरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• जायन्ते: are born/arise
• जायन्ते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु; प्रादुर्भावे)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• वीर्य-भोजिनः: eaters of semen
• वीर्य-भोजिनः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक) + भोजिन् (कृदन्त; √भुज् भक्षणे, णिनि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (वीर्यं भुञ्जते इति)

Speaker

Unspecified (Tīrthamāhātmya dialogue voice)

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa) implied in surrounding verses

Visual Art Cues

Scene: A śrāddha setting: brāhmaṇas seated on kuśa mats, piṇḍas and water vessels arranged; the householder/pilgrim stands with folded hands while a shadowy, cautionary vignette suggests the taboo of immediate sensual indulgence after the rite.

Characters & Entities

• Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha demands post-ritual restraint; indulgence immediately after partaking is depicted as generating serious ritual and ancestral consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it is a conduct rule within a tīrtha-māhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

A śrāddha-bhuk (one who has eaten śrāddha food) should avoid sexual activity that day; the text states a severe pitṛ-related consequence lasting a month.