Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

अथ तुष्टो नरेंद्रस्तु तस्मै कार्पटिकाय च । ददौ कोटित्रयं हेम्नः प्रोवाच स ततो वचः

Transliteration

atha tuṣṭo nareṃdrastu tasmai kārpaṭikāya ca | dadau koṭitrayaṃ hemnaḥ provāca sa tato vacaḥ

Translation

បន្ទាប់មក ព្រះរាជា​មានព្រះហឫទ័យរីករាយ បានប្រទានមាសបីកោដិ​ដល់សមណកាយក្រណាត់នោះ ហើយបន្ទាប់មកទ្រង់បានមានព្រះបន្ទូល។

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha/Discourse (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) → तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (नरेन्द्रः)

• नरेन्द्रः: the king; lord of men
• नरेन्द्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर + इन्द्र (प्रातिपदिके)
• Form: समास: तत्पुरुष (नराणाम् इन्द्रः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha/Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (emphasis/contrast)

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन

• कार्पटिकाय: to the mendicant/poor man (kārpaṭika)
• कार्पटिकाय: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: कार्पटिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय-निपात (conjunction)

• ददौ: gave
• ददौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• कोटित्रयम्: three crores
• कोटित्रयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि + त्रय (प्रातिपदिके)
• Form: समास: द्विगु (त्रयः कोटयः = three crores); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• हेम्नः: of gold
• हेम्नः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: हेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• प्रोवाच: said; spoke forth
• प्रोवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• ततः: then; thereafter
• ततः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तर/क्रमवाचक (thereafter)

• वचः: words; speech
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya; specific speaker not stated in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśvāmitra-jala

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: The healed king, joyful and grateful, offers an immense gift—three crores of gold—to the kārpaṭika mendicant; the mendicant stands calm, the king speaks solemn words afterward.

Characters & Entities

• narendra (king)
• kārpaṭika (mendicant)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Gratitude for divine grace should express itself as dāna—generous giving aligned with dharma, especially toward ascetics and guides.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative context remains the Viśvāmitra-jala tīrtha whose power prompted the king’s gratitude and charity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna (charitable gifting), here exemplified by offering gold to a kārpaṭika (mendicant) after receiving tīrtha-phala.