Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

येनाऽहं भवता सार्धं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । पुत्रशोकेन संतप्ता सुभृशं दुःखशांतये

Transliteration

yenā'haṃ bhavatā sārdhaṃ pravekṣyāmi hutāśanam | putraśokena saṃtaptā subhṛśaṃ duḥkhaśāṃtaye

Translation

«ដើម្បីឲ្យខ្ញុំ ដែលត្រូវក្តៅក្រហាយដោយទុក្ខសោកចំពោះកូនប្រុស អាចចូលទៅក្នុងភ្លើង (ហុតាសន) ជាមួយអ្នក ដើម្បីស្វែងរកការស្ងប់ស្ងាត់ទុក្ខវេទនាឲ្យអស់សព្វ»។

Word by Word

• येन: by which / whereby
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्; relative-instrumental: "by which/whereby"

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• भवता: with you (by you)
• भवता: Sahakari (Associate/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; respectful "you"

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakari (Associate/सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; सहार्थक-उपपद (with)

• प्रवेक्ष्यामि: I shall enter
• प्रवेक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (भविष्यत्कालः), उत्तमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• हुताशनम्: fire
• हुताशनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हुत + अशन् (प्रातिपदिक); हुताशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (हुतं अश्नाति इति)

• पुत्रशोकेन: by grief for (my) son
• पुत्रशोकेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + शोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (पुत्रस्य शोकः)

• संतप्ता: afflicted
• संतप्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-तप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; "afflicted"

• सुभृशम्: exceedingly
• सुभृशम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सुभृशम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (intensifier)

• दुःखशांतये: for the cessation of sorrow
• दुःखशांतये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दुःख + शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (दुःखस्य शान्तिः)

Speaker

Brāhmaṇī (Mṛkaṇḍa’s wife)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis at Naimiṣāraṇya (standard Sūta frame; not explicit in this verse)

Visual Art Cues

Scene: A grief-stricken brāhmaṇī speaks to her husband with a resolute, tragic calm, indicating a funeral fire nearby; the atmosphere is heavy, dusk-like, with ash-grey tones and a faint glow of flames.

Characters & Entities

• brāhmaṇī
• hutāśana (fire)
• putra-śoka (grief for son)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse dramatizes grief’s extremity, using fire as a symbol of both suffering and the desire for release.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The scene belongs to the Agnitīrtha-linked narrative context within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The intention to enter the fire is stated as a narrative act; no formal śāstric procedure is described in this verse.