Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 70

Devanagari script

पंचरात्रविधानेन यथान्येषां दिवौकसाम् । ततः संक्रमणं कृत्वा पूजा मर्त्यसमुद्भवा । त्वया ग्राह्या सहस्राक्ष तृप्तिश्चैव भविष्यति

Transliteration

paṃcarātravidhānena yathānyeṣāṃ divaukasām | tataḥ saṃkramaṇaṃ kṛtvā pūjā martyasamudbhavā | tvayā grāhyā sahasrākṣa tṛptiścaiva bhaviṣyati

Translation

តាមវិធីបញ្ចរាត្រ ដូចជាព្រះទេវតាផ្សេងៗនៅសួគ៌។ បន្ទាប់មក ក្រោយធ្វើពិធីសង្ក្រមណៈរួច ការបូជាដែលកើតពីមនុស្សលោក ត្រូវឲ្យអ្នកទទួលយក ឱ ព្រះមានពាន់ភ្នែក; ហើយការពេញចិត្តនឹងកើតមានជាក់ជាមិនខាន។

Word by Word

• पञ्चरात्र-विधानेन: by the Pañcarātra procedure
• पञ्चरात्र-विधानेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: पञ्चरात्र (प्रातिपदिक) + विधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/प्रकारवाचक

• यथा: as; in the manner that
• यथा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपमान/प्रकारवाचक)

• अन्येषाम्: of other
• अन्येषाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; विशेषणम् (divaukasām इति)

• दिवौकसाम्: of the dwellers in heaven (gods)
• दिवौकसाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिवौकस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन

• ततः: then; thereafter
• ततः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (तसिल्), क्रम/अनन्तरार्थे

• संक्रमणम्: transition/transfer; (ritual) saṅkramaṇa
• संक्रमणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संक्रमण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having done’

• पूजा: worship
• पूजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• मर्त्य-समुद्भवा: arising from mortals; performed by humans
• मर्त्य-समुद्भवा: Karta (कर्ता) — qualifier
• Type: Adjective
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक) + समुद्भवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषणम् (pūjā इति)

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr-karana (कर्ता/करण) with passive sense
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/स्त्री (सर्वनाम), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• ग्राह्या: to be accepted
• ग्राह्या: Karya (कार्य) — predicate adjective
• Type: Adjective
• Root: ग्रह् (धातु) → ग्राह्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: णीयत्/यत्-प्रत्ययान्त (Gerundive/Obligatory), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘to be accepted’ (pūjā)

• सहस्राक्ष: O Thousand-eyed (Indra)
• सहस्राक्ष: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; बहुव्रीहिः ‘one who has a thousand eyes’ (इन्द्र)

• तृप्तिः: satisfaction; contentment
• तृप्तिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक)

• एव: indeed; certainly
• एव: Avadharana (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण)

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future/लृट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Unclear from excerpt (addressing Indra; likely a sage/authority figure instructing him)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A formal worship sequence: the officiant performs saṅkramaṇa—inviting the deity’s presence—then offers flowers, incense, lamps; Indra is envisioned above, pleased, with a thousand eyes motif and celestial attendants.

Characters & Entities

• Indra (Sahasrākṣa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Proper ritual order (vidhi) makes worship efficacious; divine satisfaction is linked to correctly performed transitions and offerings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears in the verse; it sits within a tīrtha-mahātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

Follow Pañcarātra procedure, perform a saṅkramaṇa rite, and then offer pūjā which Indra should accept for propitiation.