Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

निमेषस्य चतुर्भागस्त्रुटिः स्यात्तद्द्वयं लवः । लवद्वयं कला प्रोक्ता काष्ठा तु दशपंचभिः

Transliteration

nimeṣasya caturbhāgastruṭiḥ syāttaddvayaṃ lavaḥ | lavadvayaṃ kalā proktā kāṣṭhā tu daśapaṃcabhiḥ

Translation

ត្រុតិ (truṭi) គេថា ជាភាគទីបួននៃ និមេស (nimeṣa)។ ត្រុតិពីរ ក្លាយជា លវ (lava)។ លវពីរ ហៅថា កលា (kalā) ហើយ កាស្ឋា (kāṣṭhā) មាន កលា ដប់ប្រាំ។

Word by Word

• निमेषस्य: of a blink (nimeṣa)
• निमेषस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: निमेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• चतुःभागः: a fourth part
• चतुःभागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुर् + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ("fourth part")

• त्रुटिः: a truṭi (unit of time)
• त्रुटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रुटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्यात्: would be/is said to be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (तस्य) अर्थे; छान्दस/प्रयोगगत ("of that")

• द्वयम्: a pair/twofold
• द्वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• लवः: a lava (unit of time)
• लवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लवद्वयम्: two lavas
• लवद्वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लव + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष ("two lavas")

• कला: a kalā (unit of time)
• कला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रोक्ता: is said/called
• प्रोक्ता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ

• काष्ठा: a kāṣṭhā (unit of time)
• काष्ठा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्यय (but/indeed)

• दशपञ्चभिः: by fifteen (units)
• दशपञ्चभिः: Karana (Instrument/Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: दश + पञ्च (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व ("ten and five"=15)

Speaker

Sūta (continuing exposition)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣayaḥ (dvijottamāḥ)

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: Sūta enumerates time units; beside him, a stylized counting board or beads; above, a faint diagram showing nested units (truṭi→lava→kalā→kāṣṭhā).

Characters & Entities

• nimeṣa
• truṭi
• lava
• kalā
• kāṣṭhā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic and ritual order depends on precise measures; Purāṇas preserve traditional time-reckoning that supports dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse provides foundational time-measurements often used in sacred narratives and rites.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the definitions support timing conventions relevant to vrata, japa, and pūjā contexts.