Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

सूत उवाच । एवं क्रतुः स संजातः पञ्चरात्रं द्विजोत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे सर्वकाम समृद्धिमान्

Transliteration

sūta uvāca | evaṃ kratuḥ sa saṃjātaḥ pañcarātraṃ dvijottamāḥ | hāṭakeśvaraje kṣetre sarvakāma samṛddhimān

Translation

សូត បានមានព្រះវាចាថា៖ «ដូច្នេះ ពិធីក្រតុ (យជ្ញា) នោះ ត្រូវបានប្រព្រឹត្តអស់ប្រាំយប់ ឱ ព្រះទ្វិជោត្តមទាំងឡាយ នៅក្នុងក្សេត្រហាដកេឝ្វរ ដែលសម្បូរទៅដោយការសម្រេចបំណងគ្រប់យ៉ាង»។

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: thus)

• क्रतुः: the sacrifice (rite)
• क्रतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सः: that; it
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• संजातः: came to be; occurred
• संजातः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: सम्+जन् (धातु) + त (कृदन्त-प्रातिपदिक; संजात)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; (अस्ति इति लुप्त)

• पञ्चरात्रम्: for five nights
• पञ्चरात्रम्: Karma (Extent/कर्म-प्रवृत्तिनिमित्त)
• Type: Noun
• Root: पञ्च-रात्र (प्रातिपदिक; पञ्च + रात्र)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कालपरिमाण (duration)

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज-उत्तम (प्रातिपदिक; द्विज + उत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), बहुवचन

• हाटकेश्वरजे: born of/pertaining to Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरजे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर-ज (प्रातिपदिक; हाटकेश्वर + ज)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (to क्षेत्रे)

• क्षेत्रे: in the sacred field
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सर्वकाम: all desires (as result)
• सर्वकाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-काम (प्रातिपदिक; सर्व + काम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (to implied फलम्)

• समृद्धिमान्: possessing prosperity; richly endowed
• समृद्धिमान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समृद्धि-मत् (प्रातिपदिक; समृद्धि + मतुप्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (to क्रतुः)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija-uttamas (assembled sages; standard Naimiṣāraṇya audience)

Visual Art Cues

Scene: A sacrificial pavilion in Hāṭakeśvara-kṣetra glowing through five nights; priests chant as offerings rise; the atmosphere suggests prosperity and wish-fulfillment tied to place.

Characters & Entities

• Sūta
• Hāṭakeśvara-kṣetra
• pañcarātra (five nights)
• kratu/yajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred kṣetra amplifies dharmic rites; sustained observance (five nights) in a holy place yields comprehensive spiritual and worldly fulfillment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is directly praised as sarvakāma-samṛddhimān (rich in granting aims).

What ritualistic prescription is mentioned?

A pañcarātra (five-night) sacrificial observance (kratu/yajña) is described.