Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तः स्वयमेव पितामहः । तत्र स्थाने द्विजश्रेष्ठा यज्ञकर्मप्रसिद्धये

Transliteration

etasminnaṃtare prāptaḥ svayameva pitāmahaḥ | tatra sthāne dvijaśreṣṭhā yajñakarmaprasiddhaye

Translation

នៅចន្លោះនោះ ពិតជាពិត ពិតាមហៈ (ព្រះព្រហ្ម) បានមកដល់ដោយខ្លួនឯង ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ នៅទីនោះ ដើម្បីឲ្យពិធីយជ្ញកិច្ចសម្រេចដោយជោគជ័យ។

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• अन्तरे: in the interval
• अन्तरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'अन्तरे' = in the interval

• प्राप्तः: arrived
• प्राप्तः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √प्राप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• स्वयम्: by himself
• स्वयम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्वयंकर्तृत्वबोधक (oneself)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis/only)

• पितामहः: Pitāmaha (Brahmā)
• पितामहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)

• स्थाने: in the place
• स्थाने: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन

• द्विजश्रेष्ठाः: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठाः: Sambodhana/Address (Vocative sense in context)
• Type: Noun
• Root: द्विज + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक); समासः
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां श्रेष्ठाः)

• यज्ञकर्मप्रसिद्धये: for the accomplishment/renown of sacrificial rites
• यज्ञकर्मप्रसिद्धये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ + कर्म + प्रसिद्धि (प्रातिपदिक); समासः
• Form: स्त्रीलिङ्गे, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (यज्ञकर्मणः प्रसिद्धिः) + चतुर्थी-प्रयोजन (for the sake of)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) [deduced]

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija audience (addressed: dvijśreṣṭhāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā (Pitāmaha) arrives self-moved, radiant and four-faced, approaching the newly manifested tīrtha area to ensure the success of sacrificial rites; sages welcome him.

Characters & Entities

• Brahmā (Pitāmaha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s greatness is affirmed when even Brahmā chooses it as a venue for yajña, indicating exceptional ritual potency.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The place is within Hāṭakeśvara-kṣetra, where the sacred pools/marks have just manifested.

What ritualistic prescription is mentioned?

Yajña-karman (sacrificial rites) to be successfully carried out at this sanctified location.