Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9
Devanagari script
बाष्पपूर्णेक्षणो दीन उत्तराभिमुखो ययौ । पुष्पेण सहितश्चैव मुहुर्मुहुः प्रबोधितः
Transliteration
bāṣpapūrṇekṣaṇo dīna uttarābhimukho yayau | puṣpeṇa sahitaścaiva muhurmuhuḥ prabodhitaḥ
Translation
ភ្នែកពេញដោយទឹកភ្នែក គាត់ទាបទន់ និងកម្សត់ ដើរទៅមុខបែរទៅទិសជើង។ ហើយមានពុស្ពៈនៅជិត គាត់ត្រូវបានលើកទឹកចិត្ត និងដាស់ឲ្យមានគោលបំណងឡើងវិញម្តងហើយម្តងទៀត។
Word by Word
बाष्पपूर्णेक्षणःwhose eyes were full of tears
बाष्पपूर्णेक्षणः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeAdjective
Rootबाष्प (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (बाष्पेण पूर्णे ईक्षणे यस्य/बाष्पपूर्णेक्षण); पुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ-विशेषण
दीनःwretched
दीनः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ-विशेषण
उत्तराभिमुखःfacing north
उत्तराभिमुखः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + अभिमुख (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (उत्तरं प्रति अभिमुखः); पुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ-विशेषण
ययौwent
ययौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पुष्पेणwith a flower
पुष्पेण:
Sahakari (Instrument/Association/सहकारी)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/सह), एकवचन
सहितःaccompanied
सहितः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसह (अव्यय/उपसर्ग) + इ (धातु) + क्त → सहित (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त); पुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ-विशेषण
चand
च:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
Avadharana (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
मुहुःagain and again
मुहुः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time: repeatedly)
मुहुःrepeatedly
मुहुः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति (reduplication for emphasis)
प्रबोधितःawakened/roused
प्रबोधितः:
Karta (Experiencer/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र-√बुध् (धातु) + णिच् + क्त → प्रबोधित (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त); पुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि-भाव (passive sense): ‘having been awakened/roused’
Speaker
Narrator (deduced Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative voice)
Characters & Entities
P
PuṣpaN
northward direction (uttara)FAQs
Even in grief, steadfast movement toward a sacred goal—supported by good company—restores clarity and resolve.
The approach to Sarasvatī-tīrtha continues; the river is reached in the next verse.
No explicit rite here; it highlights disciplined direction (uttarābhimukha) and sustained encouragement in pilgrimage.