Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो मणिभद्रः समुत्सुकः । क्षुत्क्षामः स पिपासार्तो व्यवहारोत्थलिप्सया

Transliteration

etasminnaṃtare prāpto maṇibhadraḥ samutsukaḥ | kṣutkṣāmaḥ sa pipāsārto vyavahārotthalipsayā

Translation

ក្នុងពេលនោះ មណិភទ្រ (Maṇibhadra) បានមកដល់ដោយចិត្តអន្ទះសា ស្គាំងស្គមដោយការឃ្លាន ស្រេកទឹកយ៉ាងខ្លាំង និងត្រូវបានជំរុញដោយភាពលោភលន់ដែលកើតចេញពីកិច្ចការលោកីយ៍។

Word by Word

• एतस्मिन्: in this
• एतस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Locative, Singular)

• अन्तरे: in the interval, meanwhile
• अन्तरे: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Neuter, Locative, Singular)

• प्राप्तः: having arrived
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √आप् (धातु) + क्त (प्राप्त)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Past passive participle; Masc Nom Sg)

• मणिभद्रः: Maṇibhadra (name)
• मणिभद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मणिभद्र (प्रातिपदिक; मणि + भद्र)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); नाम

• समुत्सुकः: eager, excited
• समुत्सुकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: समुत्सुक (प्रातिपदिक; सम्-उत्सुक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); विशेषण

• क्षुत्क्षामः: wasted by hunger
• क्षुत्क्षामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत्क्षाम (प्रातिपदिक; क्षुत् + क्षाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); विशेषण

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• पिपासार्तः: distressed by thirst
• पिपासार्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पिपासार्त (प्रातिपदिक; पिपासा + आर्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); विशेषण; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुष (पिपासया/पिपासायाः आर्तः)

• व्यवहारोत्थलिप्सया: due to desire for profit from dealings
• व्यवहारोत्थलिप्सया: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: व्यवहारोत्थलिप्सा (प्रातिपदिक; व्यवहार + उत्थ + लिप्सा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Feminine, Instrumental, Singular); हेतौ (by reason of)

Speaker

Unspecified narrator within the Tīrthamāhātmya episode (narrative description)

Visual Art Cues

Scene: A weary traveler-like figure, Maṇibhadra, arrives at the threshold—sunken cheeks, parched lips—yet eyes sharp with acquisitive intent, suggesting hunger and thirst mixed with greed.

Characters & Entities

• Maṇibhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Craving born of worldly entanglements (vyavahāra) manifests as restlessness and suffering; dharma aims to restrain such impulses.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not identified in this verse; it is a transitional narrative moment within the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes a character’s condition and motive.