Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

एवमुक्त्वा मुनिं तं ते देवाः शक्रपुरोगमाः । ततस्तां सादरं प्राहुः सह भर्त्रा पतिव्रताम्

Transliteration

evamuktvā muniṃ taṃ te devāḥ śakrapurogamāḥ | tatastāṃ sādaraṃ prāhuḥ saha bhartrā pativratām

Translation

ព្រះទាំងឡាយ—មានព្រះឥន្ទ្រ (សក្រក) ជាមេដឹកនាំ—បាននិយាយដូច្នេះទៅកាន់មុនីនោះ ហើយបន្ទាប់មក ក៏បានអំពាវនាវដោយក្តីគោរព ទៅកាន់ភរិយាស្ត្រីស្មោះត្រង់ (បតិវ្រតា) នោះ ជាមួយស្វាមីរបស់នាង។

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: evam (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• उक्त्वा: having spoken
• उक्त्वा: Kriya (Prior action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (वच्-धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having said)

• मुनिम्: the sage
• मुनिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: muni (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (तद्-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (तद्-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (वैकल्पिकं: ‘they’)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• शक्रपुरोगमाः: with Indra in front, led by Śakra
• शक्रपुरोगमाः: Karta (Adjectival/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śakra-puro-gama (शक्र + पुरः + गम [प्रातिपदिक])
• Form: तत्पुरुष-समास (उपपद: शक्रः पुरोगमः येषाम्/शक्रः पुरोगमः इति); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण (देवाः)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/कारणवाचक (then/thereupon)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (तद्-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सादरम्: respectfully
• सादरम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: sa-ādara (स + आदर [प्रातिपदिक])
• Form: अव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverb: respectfully)

• प्राहुः: said, addressed
• प्राहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-vac (प्र + वच्-धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• सह: together with
• सह: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: saha (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (preposition-like: with)

• भर्त्रा: with (her) husband
• भर्त्रा: Sahakari (Accompaniment/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: bhartṛ (भर्तृ-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• पतिव्रताम्: the devoted wife (pativratā)
• पतिव्रताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: pati-vratā (पति + व्रता [प्रातिपदिक])
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: पतेः व्रता); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within the Nāgara-khaṇḍa frame)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devas led by Indra respectfully address a devoted wife standing beside her husband; the atmosphere is solemn, honoring her virtue as equal to the sage’s tapas.

Characters & Entities

• Devas
• Śakra (Indra)
• Muni (Māṇḍavya)
• Pativratā (devoted wife)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma honors both tapas (sagehood) and pativratā-dharma; divine beings respond with reverence to embodied virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative setting is the Nāgara-khaṇḍa tīrtha-region where the ensuing boon establishes the fame of the place across the worlds.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual; it introduces the next boon-request sequence that sacralizes a local feature.