Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

अटेश्वरैति ख्यातो येन देवोऽत्र निर्मितः । सुभक्त्या येन दृष्टेन वंशोच्छित्तिर्न जायते

Transliteration

aṭeśvaraiti khyāto yena devo'tra nirmitaḥ | subhaktyā yena dṛṣṭena vaṃśocchittirna jāyate

Translation

នៅទីនេះ គាត់បានស្ថាបនាព្រះទេវតាមួយ ដែលល្បីថា អដេឝ្វរៈ។ ហើយអ្នកណាដែលបានទស្សនាព្រះអង្គនោះដោយភក្តីសុចរិត ការផុតបាត់នៃវង្សត្រកូលមិនកើតមានឡើយ។

Word by Word

• अटेश्वर: Aṭeśvara (Lord Aṭa)
• अटेश्वर: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अट + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; तत्पुरुषः (अटस्य ईश्वरः)

• इति: thus
• इति: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उद्धरण/नामनिर्देशार्थकः (quotative particle)

• ख्यातः: is renowned/called
• ख्यातः: Kriya/Predicate (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: ख्यात (ख्यै/ख्याति-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP)

• येन: by whom
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्ययः (relative pronoun)

• देवः: a deity (god)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (here)

• निर्मितः: constructed/established
• निर्मितः: Kriya/Predicate (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: निर्+मा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP: made/constructed)

• सुभक्त्या: with great devotion
• सुभक्त्या: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: सु + भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• येन: by whom/through whom
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• दृष्टेन: by (his) being seen / upon seeing
• दृष्टेन: Karana (Cause/करण)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP: seen)

• वंशोच्छित्तिः: extinction of lineage
• वंशोच्छित्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वंश + उच्छित्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; तत्पुरुषः (वंशस्य उच्छित्तिः)

• न: not
• न: Avyaya (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपातः (negation particle)

• जायते: arises/occurs
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aṭeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/brāhmaṇas

Visual Art Cues

Scene: King Aṭa performing liṅga-pratiṣṭhā: a newly installed Śiva-liṅga on a pedestal, abhiṣeka with water and milk, brāhmaṇas chanting, lamps and bilva leaves; a subtle symbolic family tree flourishing behind to indicate ‘vaṃśa’ continuity.

Characters & Entities

• Aṭeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional darśana of a sacred Śaiva manifestation is presented as a powerful protector of family continuity and auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Aṭeśvara—an established deity at this tirtha-location within Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (reverent viewing) with sincere bhakti is the implied practice; no further rite is specified in this verse.