Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 61

Devanagari script

ततः स वेगमास्थाय भूयोऽपि क्रोधमूर्छितः । अभिदुद्राव वेगेन स यत्र त्रिदशाधिपः

Transliteration

tataḥ sa vegamāsthāya bhūyo'pi krodhamūrchitaḥ | abhidudrāva vegena sa yatra tridaśādhipaḥ

Translation

បន្ទាប់មក គេប្រមូលល្បឿនឡើងវិញ ហើយសន្លប់ដោយកំហឹង ក៏រត់ប្រញាប់ដោយកម្លាំងធំ ទៅកាន់ទីដែលអធិរាជត្រីទស (ឥន្ទ្រ) ឈរ។

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/अनुक्रमबोधक (thereupon/from then)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• वेगम्: speed/impetus
• वेगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• आस्थाय: having taken up
• आस्थाय: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: आ-स्था (धातु) → आस्थाय (क्त्वान्त कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त; पूर्वक्रिया (having assumed/taken)

• भूयः: again
• भूयः: Kriya-viseshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; पुनरर्थक (again/more)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/समुच्चयार्थ (also/even)

• क्रोधमूर्छितः: maddened by anger
• क्रोधमूर्छितः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध-मूर्छित (प्रातिपदिक; मूर्छ् धातु → मूर्छित क्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषसदृशः (क्रोधेन मूर्छितः = maddened by anger) विशेषणम् (सः)

• अभिदुद्राव: rushed towards
• अभिदुद्राव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-द्रु (धातु) → अभिदुद्राव (लिट्)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वेगेन: with speed
• वेगेन: Karana (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)

• त्रिदशाधिपः: lord of the gods (Indra)
• त्रिदशाधिपः: Karta (Subject in relative clause/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश-अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदशानाम् अधिपः)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Nāgarakhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: The dānava, eyes reddened with rage, surges forward in a dust-lifting charge toward Indra’s position, the battlefield lines bending under his force.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Tridaśa (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unrestrained anger (krodha) drives beings into reckless action; Purāṇic narratives use such moments to highlight the need for self-mastery as a support of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions within the broader Tīrthamāhātmya setting, but the shloka itself is part of a battle narrative and does not name a distinct tīrtha explicitly.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is narrative description rather than a vrata/dāna/snānavidhi instruction.