Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 84

Devanagari script

एवमुक्त्वाऽथ तं विप्रं भगवान्वृषभध्वजः । जगामादर्शनं पश्चाद्यथा दीपो वितैलकः

Transliteration

evamuktvā'tha taṃ vipraṃ bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ | jagāmādarśanaṃ paścādyathā dīpo vitailakaḥ

Translation

ព្រះបរមមានព្រះភាគ ដែលមានទង់សញ្ញាគោព្រៃ (វೃಷភ) បានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះទៅកាន់ព្រហ្មណ៍នោះ ហើយបន្ទាប់មកបានលង់បាត់ពីទិដ្ឋភាព ដូចចង្កៀងពេលប្រេងអស់។

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb: ‘thus’)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वकाले कृतक्रिया (having said)

• अथ: then
• अथ: Sambandha-bodhaka (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक/क्रमसूचक (particle: then/now)

• तम्: him
• तम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन (accusative singular)

• विप्रम्: the brahmin
• विप्रम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (accusative singular)

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (nominative singular)

• वृषभध्वजः: (Śiva) whose banner is the bull
• वृषभध्वजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक) + ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वृषभस्य ध्वजः) (one whose banner is a bull)

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अदर्शनम्: to invisibility; out of sight
• अदर्शनम्: Karman (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थे कर्म/गन्तव्य (to invisibility)

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kala-adhikarana (Temporal adverbial/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक (afterwards)

• यथा: just as
• यथा: Upamana-bodhaka (Simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक (as/just as)

• दीपः: a lamp
• दीपः: Karta (Subject in simile/उपमानकर्तृ)
• Type: Noun
• Root: दीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वितैलकः: without oil
• वितैलकः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि- (उपसर्ग) + तैल (प्रातिपदिक) + क (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (without oil)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Nāgarakhaṇḍa; likely Sūta/Lomaharṣaṇa to sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (implied by immediate context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Vṛṣabhadhvaja) finishes speaking to a brāhmaṇa; his form fades from view as a lamp’s flame dwindles when oil is exhausted—leaving the devotee in reverent stillness.

Characters & Entities

• Śiva
• Vṛṣabhadhvaja
• Brāhmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace may appear briefly for instruction; the seeker must then rely on the given dharma—especially mantra and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The scene belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra-centered chapter of Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No new rite is added here; it concludes Śiva’s instruction, implying continued mantra-practice.