Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 28

Devanagari script

प्रभासं पुष्करं चैव विश्वेश्वरमथापरम । अट्टहासं महेन्द्रं च तथैवोज्जयनी च या

Transliteration

prabhāsaṃ puṣkaraṃ caiva viśveśvaramathāparama | aṭṭahāsaṃ mahendraṃ ca tathaivojjayanī ca yā

Translation

ព្រះទីរថៈ ប្រាភាស និង ពុស្ករ; ហើយក៏មាន វិស្វេស្វរ និងទីសក្ការៈមួយទៀត; អট্টហាស និង មហេន្ទ្រ ដូចគ្នា—រួមទាំង ឧជ្ជយនី ផងដែរ។

Word by Word

• प्रभासम्: Prabhāsa
• प्रभासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तीर्थ-नाम

• पुष्करम्: Puṣkara
• पुष्करम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे भेद), द्वितीया (2), एकवचन; तीर्थ-नाम

• च: and
• च: Avyaya (Conjunction/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• एव: indeed
• एव: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (indeed/just)

• विश्वेश्वरम्: Viśveśvara
• विश्वेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (विश्व-ईश्वर = ‘Lord of the universe’); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तीर्थ/देव-नाम

• अथ: then
• अथ: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भ (then/next)

• अपरम्: another
• अपरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; (अपरं तीर्थम्)

• अट्टहासम्: Aṭṭahāsa
• अट्टहासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अट्ट + हास (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (अट्ट-हास = ‘loud laughter’); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे), द्वितीया (2), एकवचन; स्थान/तीर्थ-नाम

• महेन्द्रम्: Mahendra
• महेन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महा-इन्द्र = ‘great Indra’); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; स्थान/देव-नाम

• च: and
• च: Avyaya (Conjunction/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• तथा: likewise
• तथा: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (likewise)

• एव: indeed
• एव: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (indeed)

• उज्जयनी: Ujjayinī
• उज्जयनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उज्जयनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तीर्थ/नगर-नाम

• च: and
• च: Avyaya (Conjunction/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• या: which
• या: Karta (Relative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्धसूचक (which/that)

Speaker

Śiva (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa; Puṣkara; Viśveśvara; Aṭṭahāsa; Mahendra; Ujjayanī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A second montage of six vignettes: Somnātha temple by the sea (Prabhāsa); Puṣkara lake with Brahmā shrine; Viśveśvara liṅga with Kāśī ghāṭas; Aṭṭahāsa as a fierce-laughing Śiva-kṣetra motif; Mahendragiri peak with sages; Ujjain with Mahākāla and Śiprā river.

Characters & Entities

• Prabhāsa
• Puṣkara
• Viśveśvara
• Aṭṭahāsa
• Mahendra
• Ujjayanī (Ujjain)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa presents a network of sanctified places—each a doorway to purification and divine proximity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa, Puṣkara, Viśveśvara, Aṭṭahāsa, Mahendra, and Ujjayanī are listed as prominent tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse is part of a tīrtha-catalog intended for pilgrimage planning and devotional recollection.