Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 121

Devanagari script

उदकं वीक्ष्माणोऽसौ तृषया पीडितो भृशम् । ततो वने सरः शीघ्रं दृष्ट्वा तोये समाविशत्

Transliteration

udakaṃ vīkṣmāṇo'sau tṛṣayā pīḍito bhṛśam | tato vane saraḥ śīghraṃ dṛṣṭvā toye samāviśat

Translation

ដោយស្រេកទឹកខ្លាំង គាត់ស្វែងរកទឹក។ បន្ទាប់មក ឃើញស្រះមួយក្នុងព្រៃដោយរហ័ស គាត់បានចូលទៅក្នុងទឹកនោះ។

Word by Word

• उदकम्: water
• उदकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• वीक्ष्माणः: looking at
• वीक्ष्माणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वीक्ष् (धातु) → वीक्ष्माण (कृदन्त, शतृ/शानच्-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकालिक कृदन्त (शानच्), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (one who is looking)

• असौ: that man/he
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तृषया: by thirst
• तृषया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तृषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• पीडितः: afflicted
• पीडितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पीड् (धातु) → पीडित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे (afflicted)

• भृशम्: greatly
• भृशम्: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• ततः: then/from there
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/कालवाचक (from there/then)

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• सरः: a lake
• सरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन (सरः = सरस्)

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्रम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् क्रियाविशेषण (quickly)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्ययकृदन्त (क्त्वान्त), पूर्वकालिक (having seen)

• तोये: in the water
• तोये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• समाविशत्: entered
• समाविशत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-विश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (forest saras associated with Kedāra narrative)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A weary hunter, parched with thirst, scans a dense forest; a glinting lake appears, and he hastens into the water.

Characters & Entities

• Kirāta (hunter)
• Forest lake (saras)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Physical need becomes a turning point—approaching tīrtha waters often initiates unseen purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A forest lake within the Kedāra sacred landscape, functioning as a tīrtha-like purifying water source in the narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit snāna motif: entering the waters (a common purāṇic prelude to purification), though not framed as a formal vow here.