Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

संतुष्टो हि गणाध्यक्षो देवानां वरदोऽभवत् । प्रदक्षिणं नमस्कृत्य तैः सर्वैरभितोषितः

Transliteration

saṃtuṣṭo hi gaṇādhyakṣo devānāṃ varado'bhavat | pradakṣiṇaṃ namaskṛtya taiḥ sarvairabhitoṣitaḥ

Translation

ព្រះអធិបតីនៃគណៈបានពេញព្រះហឫទ័យ ហើយក្លាយជាព្រះប្រទានពរ​ដល់ទេវតាទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គពេញចិត្តដោយពួកគេទាំងអស់ ទទួលការដើរវង់ជុំ (ប្រទក្សិណា) និងការកោតបង្គំរបស់ពួកគេ។

Word by Word

• संतुष्टः: satisfied
• संतुष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्+तुष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘गणाध्यक्षः’ इति विशेषणम् (satisfied)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात) = particle, emphasis/causal ‘indeed/for’

• गणाध्यक्षः: Gaṇādhyakṣa (leader of the gaṇas)
• गणाध्यक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गणाध्यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः: गणानाम् अध्यक्षः (leader of the gaṇas)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी); बहुवचन; सम्बन्धः (of the gods)

• वरदः: boon-giving
• वरदः: Karta (Predicate nominal/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vara-da (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुषः: वरं ददाति इति (giver of boons)

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect/past); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद; अर्थः: अभवत् (became)

• प्रदक्षिणम्: (having done) circumambulation
• प्रदक्षिणम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: pradakṣiṇa (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = adverbial accusative; अर्थः: प्रदक्षिणं कृत्वा (making circumambulation)

• नमस्कृत्य: having saluted
• नमस्कृत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नमस्+कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); अर्थः: नमस्कारेण कृत्वा/नत्वा (having bowed/saluted)

• तैः: by them
• तैः: Kartr (Agent in passive/कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन; सर्वनाम; करण/कर्तृ-सम्बन्धः (by them)

• सर्वैः: by all
• सर्वैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन; ‘तैः’ इति विशेषणम् (by all)

• अभितोषितः: fully pleased
• अभितोषितः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि+तुष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे कर्तृ-विशेषणम्: ‘गणाध्यक्षः’ (fully pleased/satisfied)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Gaṇādhyakṣa radiates satisfaction; devas circle him in pradakṣiṇā, hands folded, some bowing fully; a luminous aura indicates boon-giving readiness.

Characters & Entities

• Gaṇādhyakṣa (Gaṇeśa)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere worship culminating in humility (namaskāra) and reverent circumambulation (pradakṣiṇā) draws divine grace and boons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kedārakhaṇḍa milieu frames the episode, but this verse emphasizes devotional efficacy more than a specific tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pradakṣiṇā (circumambulation) and namaskāra (obeisance) as concluding acts of worship.