Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 62

Devanagari script

वैराजश्च निषादश्च मेघवाहनपंचमौ । चित्रको ज्ञान आकूतिर्मोनो दंशश्च बृंहकः

Transliteration

vairājaśca niṣādaśca meghavāhanapaṃcamau | citrako jñāna ākūtirmono daṃśaśca bṛṃhakaḥ

Translation

វៃរាជ និង និសាទ ក៏ជានាមដែរ ហើយ មេឃវាហន ជានាមទីប្រាំ; បន្ទាប់មក ចិត្រក, ជ្ញាន, អាកូតិ, មោនោ, ដំស, និង ប្រឹំហក។

Word by Word

• वैराजः: Vairāja (name)
• वैराजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• निषादः: Niṣāda (name)
• निषादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निषाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• मेघवाहनपञ्चमौ: Meghavāhana and Pañcama (two names)
• मेघवाहनपञ्चमौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मेघ + वाहन + पञ्चम (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; द्विवचन (Dual); कर्मधारय/तत्पुरुष-समास (मेघवाहनः + पञ्चमः; ‘Meghavāhana and Pañcama’ as a dual listing)

• चित्रकः: Citraka (name)
• चित्रकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित्रक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• ज्ञानम्: Jñāna (knowledge; name)
• ज्ञानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• आकूतिः: Ākūti (name)
• आकूतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आकूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• मोनः: Mona/Mauna (name)
• मोनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन (पाठानुसार; सम्भाव्य रूप: मौनः)

• दंशः: Daṃśa (name)
• दंशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• बृंहकः: Bṛṃhaka (name)
• बृंहकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बृंहक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvara-khaṇḍa narrative convention)

Skanda Dialogue

Listener: Sages/disciples (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic procession of named kalpas depicted as successive chariots/vehicles—one like a cloud-bearer (Meghavāhana)—moving across a starry firmament while a narrator points to them.

Characters & Entities

• Vairāja
• Niṣāda
• Meghavāhana
• Citraka
• Jñāna
• Ākūti
• Mono
• Daṃśa
• Bṛṃhaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇas preserve structured knowledge of cosmic cycles, encouraging reverence for the divine governance of time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this verse continues the listing of kalpa names rather than praising a pilgrimage site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears; it is a nomenclature passage within cosmological teaching.