Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 83
Devanagari script
हृत्कालुष्यं शशांकात्ते दुर्बोधत्वं वृषादपि । अथवा बहुनोक्तेन अलं वाचा श्रमेण मे
Transliteration
hṛtkāluṣyaṃ śaśāṃkātte durbodhatvaṃ vṛṣādapi | athavā bahunoktena alaṃ vācā śrameṇa me
Translation
«ពីព្រះចន្ទ អ្នកបានយកស្នាមមលិនក្នុងចិត្ត; ពីគោព្រះវृषភៈ អ្នកបានយកភាពយល់យឺត។ តែគ្រប់គ្រាន់ហើយ—ហេតុអ្វីឲ្យខ្ញុំហត់នឿយដោយពាក្យច្រើន?»
Word by Word
हृत्-कालुष्यम्impurity of heart
हृत्-कालुष्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहृत्/हृद् (प्रातिपदिक) + कालुष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); समासः—तत्पुरुष (हृदः कालुष्यं)
शशांकात्from the moon
शशांकात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootशशाङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन (Singular)
तेto you/for you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी-विभक्ति (Dative/सम्प्रदान) एकवचन (Singular) (enclitic form)
दुर्बोधत्वम्difficulty of understanding (obtuseness)
दुर्बोधत्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदुर्बोध (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); भाववाचक-तद्धित (-त्व)
वृषात्from the bull
वृषात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootवृष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन (Singular)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
अथवाor else
अथवा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथवा (अव्यय)
Formसमुच्चय/विकल्प-बोधक अव्यय (disjunctive particle)
बहुनाwith much (talk)
बहुना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन (Singular)
उक्तेनby what is said/with speaking
उक्तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन (Singular)
अलम्enough
अलम्:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formपर्याप्ति/निषेधार्थक अव्यय (enough; stop)
वाचाwith words/speech
वाचा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन (Singular)
श्रमेणwith effort/strain
श्रमेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन (Singular)
मेmy/of me
मे:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध) एकवचन (Singular) (enclitic form)
Speaker
Girijā/Sailajā (Pārvatī)
Visual Art Cues
Scene: A speaker points upward to the crescent moon and toward a bull emblem, attributing ‘stain of heart’ and ‘dullness’ to these associations, then turns away in weary silence.
Characters & Entities
Ś
Śaśāṅka (Moon)V
Vṛṣa (Bull/Nandin)Ś
Śiva (implied)FAQs
It dramatizes how symbols can be read ethically: inner purity and clarity should accompany spiritual identity and power.
None; the focus is iconographic and moral, not tīrtha-māhātmya.
None.