Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 72

Devanagari script

वयस्या निशिभुक्तस्य तस्यैव पुनरीक्षणम् । भवतीनामधीनं च तत्पुनर्दर्शनं मम

Transliteration

vayasyā niśibhuktasya tasyaiva punarīkṣaṇam | bhavatīnāmadhīnaṃ ca tatpunardarśanaṃ mama

Translation

ឱមិត្តស្រីទាំងឡាយ—ការបានឃើញគាត់ម្តងទៀត គាត់នោះឯងដែលខ្ញុំបាននៅជាមួយពេញរាត្រី ស្ថិតក្រោមអំណាចរបស់អ្នកទាំងឡាយ។ ឱកាសដែលខ្ញុំនឹងបានទស្សនាគាត់ម្ដងទៀត ស្ថិតនៅក្នុងដៃអ្នកទាំងឡាយ។

Word by Word

• वयस्या: female friend/companion
• वयस्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वयस्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• निशि: at night
• निशि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (locative adverbial)

• भुक्तस्य: of (him) who has eaten
• भुक्तस्य: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भुज् (धातु) → भुक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle), तस्य इति विशेषण

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• ईक्षणम्: seeing/looking
• ईक्षणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईक्ष् (धातु) → ईक्षण (प्रातिपदिक/भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; भाववाचक-नाम

• भवतीनाम्: of you (ladies)
• भवतीनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भवती (सर्वनाम-प्रातिपदिक/आदरार्थ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; आदरार्थक सर्वनाम

• अधीनम्: dependent (on)
• अधीनम्: Karya/Predicative (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘भवतीनाम्’ इति षष्ठीसम्बन्धेन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘दर्शनम्’ इति विशेषण/निर्देशक

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• दर्शनम्: seeing/meeting (sight)
• दर्शनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दृश् (धातु) → दर्शन (प्रातिपदिक/भाववाचक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; भाववाचक-नाम

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन

Speaker

Skanda (narrating within Kāśīkhaṇḍa context, typically to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A heroine addresses her circle of friends, hands folded in request, eyes searching; the friends stand in a half-circle, exchanging glances, with Kāśī’s night ambience beyond.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It underscores reliance on supportive companions; in dharmic life, good company (satsaṅga) becomes a bridge to what is sacred.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is situated within the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī setting, contributing to the kṣetra’s devotional narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction is present.