Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 78

Devanagari script

चामरांकुशकोदंडै राजपत्नी भवेद्ध्रुवम् । अंगुष्ठमूलान्निर्गत्य रेखा याति कनिष्ठिकाम्

Transliteration

cāmarāṃkuśakodaṃḍai rājapatnī bhaveddhruvam | aṃguṣṭhamūlānnirgatya rekhā yāti kaniṣṭhikām

Translation

បើនៅលើដៃមានសញ្ញាស្រដៀងចាមរ (កង្ហារព្រុយ) អង្គុស (ឧបករណ៍ចាក់ដំរី) ឬធ្នូ នាងប្រាកដជាក្លាយជាព្រះមហេសីរបស់ព្រះរាជា។ ហើយខ្សែដែលចេញពីគល់មេដៃទៅរកម្រាមកូនក៏ត្រូវបានពណ៌នាផងដែរ។

Word by Word

• चामर-अङ्कुश-कोदण्डैः: by (the signs of) fly-whisk, goad, and bow
• चामर-अङ्कुश-कोदण्डैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चामर (प्रातिपदिक) + अङ्कुश (प्रातिपदिक) + कोदण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (चामरश्च अङ्कुशश्च कोदण्डश्च)

• राजपत्नी: a king’s wife / queen
• राजपत्नी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजपत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—राज्ञः पत्नी

• भवेत्: would be / becomes
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ध्रुवम्: certainly
• ध्रुवम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (निश्चयार्थक क्रियाविशेषण)

• अङ्गुष्ठ-मूलात्: from the base of the thumb
• अङ्गुष्ठ-मूलात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—अङ्गुष्ठस्य मूलम्

• निर्गत्य: having emerged
• निर्गत्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: निर्गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/अव्ययभाव), उपसर्गः—निर्; अर्थः—‘having gone out/emerged’

• रेखा: the line
• रेखा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रेखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• कनिष्ठिकाम्: to the little finger
• कनिष्ठिकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कनिष्ठिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis of Naimiṣāraṇya (typical frame)

Visual Art Cues

Scene: A learned Kāśī paṇḍita examines a woman’s palm, pointing to emblem-like marks (cāmara, aṅkuśa, kodanda) and a line rising from the thumb-base toward the little finger, while family elders listen.

Characters & Entities

• Kāśī
• Skanda
• Agastya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Signs are used to express karmic fruition in status and protection under righteous rule.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None explicitly; the verse belongs to the Kāśī-centered Kāśīkhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.