Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासी नरोत्तमः । प्रातः स्नात्वाथ पीतांभस्त्वंतर्लिंगमयो भवेत्

Transliteration

aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāmupavāsī narottamaḥ | prātaḥ snātvātha pītāṃbhastvaṃtarliṃgamayo bhavet

Translation

នៅថ្ងៃទី៨ និងទី១៤ នៃចន្ទគតិ បុរសដ៏ប្រសើរគួរតែអនុវត្តឧបវាស។ ពេលព្រឹកស្រស់ងូតទឹក ហើយផឹកទឹកនោះ នឹងក្លាយជាអ្នកមានលិង្គ (ព្រះសិវៈ) ស្ថិតនៅក្នុងចិត្តខាងក្នុង។

Word by Word

• अष्टम्याम्: on the eighth (lunar day)
• अष्टम्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अष्टमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (तिथिवाचक)

• च: and
• च: Avyaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth (lunar day)
• चतुर्दश्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (तिथिवाचक)

• उपवासी: fasting
• उपवासी: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उपवासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (उपवासं करोति इति)

• नरोत्तमः: the best of men
• नरोत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (उत्तमः नरः)

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: Avyaya (Time adverb/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (in the morning)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (having bathed)

• अथ: then
• अथ: Avyaya (Sequencer/अनन्तर)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then)

• पीताम्भः: having drunk water
• पीताम्भः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पीत (प्रातिपदिक; √पा धातु + क्त) + अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (पीतम् अम्भः यस्य) — बहुव्रीहि-भावेन ‘one who has drunk water’ इत्यर्थे

• तु: indeed
• तु: Avyaya (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोध (but/indeed)

• अन्तर्लिङ्गमयः: consisting of the inner liṅga
• अन्तर्लिङ्गमयः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: अन्तर् (अव्यय/उपसर्गभाव) + लिङ्ग (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (अन्तर्-लिङ्गम्) + मय (made of/consisting of)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Visual Art Cues

Scene: A disciplined pilgrim in Kāśī fasts on aṣṭamī/caturdaśī, bathes at dawn, sips tīrtha water; a subtle inner vision shows a radiant liṅga within the chest.

Characters & Entities

• Aṣṭamī
• Caturdaśī
• Upavāsa (fast)
• Snāna
• Liṅga (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disciplined observance—fasting and sacred bathing—cultivates inner Śiva-consciousness (liṅga-bhāva).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues the Kāśī tīrtha context of Adhyāya 33 (the exact pond/ford is not named in this single śloka).

What ritualistic prescription is mentioned?

Upavāsa on Aṣṭamī and Caturdaśī, followed by prātaḥ-snānā and drinking tīrtha-water.