Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 85

Devanagari script

इति संहृष्टतनूरुहः स विप्रो भगवत्तद्गणवक्त्रतो निशम्य । स्वमुदर्कमथार्ककोटिरम्यं हरिलोकं परिलोकयांचकार

Transliteration

iti saṃhṛṣṭatanūruhaḥ sa vipro bhagavattadgaṇavaktrato niśamya | svamudarkamathārkakoṭiramyaṃ harilokaṃ parilokayāṃcakāra

Translation

ពេលបានឮព្រះវចនៈនេះពីមាត់អ្នកបម្រើព្រះភគវាន ព្រះព្រាហ្មណ៍នោះមានរោមឈរឡើងដោយសេចក្តីរីករាយ។ បន្ទាប់មក គាត់បានឃើញវាសនាអនាគតរបស់ខ្លួន—លោកហរិ ដែលភ្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យដប់លាន។

Word by Word

• इति: thus
• इति: Vākyopasaṃhāra/Quotative
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• संहृष्ट-तनूरुहः: with thrilled body-hairs
• संहृष्ट-तनूरुहः: Viśeṣaṇa (to सः/विप्रः)
• Type: Adjective
• Root: संहृष् (धातु) + तनूरुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; बहुव्रीहिः—“संहृष्टाः तनूरुहाः यस्य” (whose body-hairs are thrilled); ‘संहृष्ट’ = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त

• सः: he
• सः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; सर्वनाम

• विप्रः: the brāhmaṇa
• विप्रः: Karta (Apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• भगवत्-तद्गण-वक्त्रतः: from the mouth of the Lord’s attendant
• भगवत्-तद्गण-वक्त्रतः: Apādāna (Source: from the mouth)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक) + तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (वक्त्र); पञ्चमी (5th/Ablative); एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (भगवतः तद्गणस्य वक्त्रम्; तस्मात्)

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: ल्यबन्त/क्त्वार्थक अव्ययकृदन्त (gerund): “having heard”

• स्वम्: his own
• स्वम्: Viśeṣaṇa (to Karma)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेषण (qualifying उदर्कम्)

• उदर्कम्: future outcome, final result
• उदर्कम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: उदर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)

• अर्ककोटि-रम्यम्: beautiful like crores of suns
• अर्ककोटि-रम्यम्: Viśeṣaṇa (to Karma)
• Type: Adjective
• Root: अर्क (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक) + रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेषण (qualifying हरिलोकम्); समासः—तत्पुरुषः (अर्ककोट्या रम्यम् = as lovely as crores of suns)

• हरिलोकम्: Hari’s world (Viṣṇu’s realm)
• हरिलोकम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (हरेः लोकः)

• परिलोकयाम्-चकार: he beheld, he looked upon
• परिलोकयाम्-चकार: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: परि-लोक् (धातु) + कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन; परिलोकयाम् (लिट्-परस्मैपद-रूपस्य अङ्ग) + चकार (कृ-लिट्) = परिलोकयाञ्चकार (periphrastic perfect)

Speaker

Unspecified narrator (within the Maitrāvaruṇi-led narrative sequence)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hari-loka (Vaikuṇṭha) as promised fruit within Kāśī-māhātmya arc

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Lopāmudrā

Visual Art Cues

Scene: A brāhmaṇa, thrilled with goosebumps, listens to a divine attendant; before his inner eye opens a blazing realm of Hari, radiant like ten million suns, with celestial gateways and lotus-like brilliance.

Characters & Entities

• Hari-loka
• Bhagavat-gaṇa (divine attendant)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True faith produces inner certainty: hearing sacred testimony (śravaṇa) culminates in a vivid assurance of divine destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues the Kāśī Māhātmya narrative; the immediate glorification is of the salvific efficacy tied to the preceding Kāśī darśana/worship context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (devotional listening) to the Lord’s message as delivered by His gaṇa.