Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

इति दत्त्वा वरान्देवस्तत्रैवांतर्हितो भवत् । द्रुहिणो गुरुणा सार्धं सेंद्रोपेंद्रो बृहस्पतिम्

Transliteration

iti dattvā varāndevastatraivāṃtarhito bhavat | druhiṇo guruṇā sārdhaṃ seṃdropeṃdro bṛhaspatim

Translation

ក្រោយព្រះអម្ចាស់ប្រទានពរដូច្នេះហើយ ព្រះអង្គក៏អន្តរធាននៅទីនោះតែម្តង។ បន្ទាប់មក ព្រះព្រហ្ម ជាមួយគ្រូព្រហស្បតិ ហើយទាំងឥន្ទ្រ និងឧបេន្ទ្រ (វិષ્ણុ) ផង បានថ្វាយការគោរពដល់ព្រហស្បតិ។

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: दा (धातु) + क्त्वा (कृदन्त/अव्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• वरान्: boons
• वरान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• अन्तर्हितः: disappeared/vanished
• अन्तर्हितः: Kriya-visheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: अन्तर्-धा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अन्तर्धानं गतः’

• अभवत्: became/was
• अभवत्: Kriya (Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• द्रुहिणः: Druhiṇa (Brahmā)
• द्रुहिणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्रुहिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (ब्रह्मा)

• गुरुणा: with the Guru
• गुरुणा: Sahakari/Karana (Accompaniment/Instrument)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Saha (Association)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (adverb of accompaniment)

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सः’ (he)

• इन्द्र: Indra
• इन्द्र: Sambandha (Part of compound subject)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासपूर्वपद (in compound)

• उपेन्द्रः: Upendra (Viṣṇu)
• उपेन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उपेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘उपेन्द्र’ = विष्णुः

• बृहस्पतिम्: Bṛhaspati
• बृहस्पतिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda narrating to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bṛhaspatīśvara/Dhiṣaṇeśa narrative locus

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇa interlocutor

Visual Art Cues

Scene: Śiva grants boons and then vanishes into light at the shrine. Brahmā, Indra, and Upendra (Viṣṇu) stand with Bṛhaspati in reverence, offering salutations—an assembly of gods in a Kāśī sanctum courtyard.

Characters & Entities

• Śiva (deva, implied as boon-giver)
• Brahmā (Druhiṇa)
• Bṛhaspati (Guru)
• Indra
• Upendra (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When the Lord bestows grace, even the highest devas acknowledge and honor the dharmic order embodied by the Guru.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing episode centers on the Guru-associated sacred complex in Kāśī, especially Bṛhaspatīśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; it narrates divine boon-bestowal and subsequent honoring of Bṛhaspati.