Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 32

Devanagari script

हिरण्यगर्भो ब्रह्माऽत्रिर्भृगुर्यत्रर्त्विजोभवन् । सदस्योभूद्धरिस्तत्र मुनिभिर्बहुभिर्युतः

Transliteration

hiraṇyagarbho brahmā'trirbhṛguryatrartvijobhavan | sadasyobhūddharistatra munibhirbahubhiryutaḥ

Translation

នៅទីនោះ ហិរណ្យគರ್ಭ ព្រះព្រហ្មា អត្រី និងភ្រឹគុ បានបម្រើជាឥត្វិជ (ṛtvij) ព្រះព្រហ្មណ៍ប្រតិបត្តិពិធី; ហើយព្រះហរិផ្ទាល់ ក៏បានក្លាយជាសទស្ស្យ (sadasya) នៅទីនោះ ដោយមានមុនីជាច្រើនអម។

Word by Word

• हिरण्यगर्भः: Hiraṇyagarbha
• हिरण्यगर्भः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हिरण्य + गर्भ (प्रातिपदिक); समास
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम (epithet)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अत्रिः: Atri
• अत्रिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भृगुः: Bhṛgu
• भृगुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (relative adverb: 'where')

• ऋत्विजः: priests (ṛtvijas)
• ऋत्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋत्विज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• अभवन्: were / became
• अभवन्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• सदस्यः: the sadasya (ritual member)
• सदस्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सदस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अभूत्: became
• अभूत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• हरिः: Hari (Viṣṇu)
• हरिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place: 'there')

• मुनिभिः: with sages
• मुनिभिः: Sahakari (Association/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• बहुभिः: many
• बहुभिः: Sahakari (Association qualifier/सहकारी-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण (qualifying munibhiḥ)

• युतः: accompanied / joined
• युतः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle, 'joined'); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifying hariḥ)

Speaker

Skanda

Skanda Dialogue

Listener: Dvija interlocutor (carried from surrounding verses)

Visual Art Cues

Scene: A luminous sacrificial hall: Brahmā (Hiraṇyagarbha) seated as chief priest, Atri and Bhṛgu officiating; Hari seated among sadasyas; many sages surrounding; ritual implements, ladles, soma vessels, and fire altars visible.

Characters & Entities

• Brahmā (Hiraṇyagarbha)
• Atri
• Bhṛgu
• Hari (Viṣṇu)
• ṛtvij
• sadasya
• muni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a truly dharmic rite, even the highest deities and sages honour the sacrificial order—showing unity of divine purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is celebrated as a stage where divine beings and great ṛṣis participate in sanctifying rites.

What ritualistic prescription is mentioned?

Proper appointment of ṛtvijas (officiating priests) and sadasyas (ritual adjudicators/experts) for yajña.