Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 23

Devanagari script

इत्युक्तवंतं नृपतिर्धनैः संपूज्य तं द्विजम् । अवाप परमां प्रीतिं तद्वागमृतसेवया

Transliteration

ityuktavaṃtaṃ nṛpatirdhanaiḥ saṃpūjya taṃ dvijam | avāpa paramāṃ prītiṃ tadvāgamṛtasevayā

Translation

ក្រោយព្រះព្រាហ្មណ៍ (ទ្វិជ) នោះបាននិយាយដូច្នេះ ស្តេចបានគោរពបូជាទ្រង់ដោយទ្រព្យទាន។ ដោយបានសេពអម្រឹតនៃពាក្យរបស់ទ្រង់ ស្តេចបានទទួលព្រះបីតិដ៏លើសលប់។

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इति-शब्दः (quotative particle)

• उक्तवन्तम्: the one who had spoken
• उक्तवन्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उक्तवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वच् (वचने) + क्त + वत्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्तवत्-प्रत्ययान्त (perfect participle, ‘having said’)

• नृपतिः: the king
• नृपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• धनैः: with wealth, with gifts
• धनैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• संपूज्य: having duly honoured
• संपूज्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: √पूज् (पूजायाम्) + सम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• द्विजम्: the brāhmaṇa (twice-born)
• द्विजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अवाप: obtained
• अवाप: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √आप् (प्राप्तौ) + अव (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• परमाम्: supreme, great
• परमाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (agreeing with प्रीतिम्)

• प्रीतिम्: joy, satisfaction
• प्रीतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तद्वागमृतसेवया: by the service of his nectar-like words
• तद्वागमृतसेवया: Karaṇa (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: तद्-वाक्-अमृत-सेवा (प्रातिपदिक; तद् + वाक् + अमृत + सेवा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; (षष्ठी/सम्बन्ध-तत्पुरुषः: ‘तस्य वाक्-अमृतस्य सेवा’)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in snippet)

Visual Art Cues

Scene: A king in a jeweled court offers gifts (gold, cows, cloth) to a seated brāhmaṇa; the brāhmaṇa’s words are visualized as a nectar stream or luminous script entering the king’s heart, producing calm joy.

Characters & Entities

• Brāhmaṇa (dvija)
• King (nṛpati)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Honoring the wise with dāna and reverence brings inner clarity and joy; the sage’s counsel is treated as spiritual nectar.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced; the focus is on dāna and respect toward brāhmaṇas.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna (gifting wealth) and satkāra (formal honoring) of a brāhmaṇa are implied as righteous acts.