Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 109

Devanagari script

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

Transliteration

cakraturjāgaraṃ rātrau dhyāyanto dharaṇīdharam | tataḥ prabhātasamaye dṛṣṭvā snānotsukaṃ janam

Translation

ពួកគេបានធ្វើជាគម្រប់យាមរាត្រី ដោយសមាធិលើ “អ្នកទ្រទ្រង់ផែនដី”។ បន្ទាប់មក នៅពេលព្រឹកព្រលឹម ពួកគេឃើញមនុស្សជាច្រើនកំពុងអន្ទះសារចង់ងូតទឹកបរិសុទ្ធ។

Word by Word

• चक्रतुः: the two did
• चक्रतुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचन, परस्मैपदम्

• जागरम्: vigil / wakefulness
• जागरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जागर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• ध्यायन्तः: meditating
• ध्यायन्तः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि

• धरणीधरम्: the bearer of the earth (Viṣṇu)
• धरणीधरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (धरणीं धरति इति)

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• प्रभात-समये: at dawn-time
• प्रभात-समये: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभात (प्रातिपदिक) + समय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रभातस्य समये)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• स्नान-उत्सुकम्: eager to bathe
• स्नान-उत्सुकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + उत्सुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (जनम्); तत्पुरुषः (स्नाने उत्सुकः)

• जनम्: people
• जनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva), in dialogue context

Visual Art Cues

Scene: All-night vigil: the couple sits in meditation on Viṣṇu; at first light, crowds with water-pots and towels move toward the river/ghāṭa, creating a pilgrimage procession.

Characters & Entities

• Dharaṇīdhara
• Cakratīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vigil (jāgaraṇa) with sustained remembrance of the Divine prepares the mind for purifying tīrtha-rites at dawn.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to the Cakratīrtha context within the Revā-khaṇḍa (sacred zone connected with the Revā/Narmadā region).

What ritualistic prescription is mentioned?

Keeping night vigil and proceeding at dawn for tīrtha-snān (ritual bathing).