Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 110

Devanagari script

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदेऽपरे

Transliteration

snāti vai śūlabhede tu devanadyāṃ tathāpare | sarasvatyāṃ narāḥ kecinmārkaṇḍasya hrade'pare

Translation

មនុស្សខ្លះបានងូតទឹកនៅសូលភេទ (Śūlabheda) ហើយខ្លះទៀតនៅទេវនទី (Deva-nadī)។ បុរសខ្លះងូតនៅទន្លេសរស្វតី (Sarasvatī) ខណៈខ្លះទៀតងូតនៅបឹងរបស់មារកណ្ឌ (Mārkaṇḍa)។

Word by Word

• स्नाति: bathes
• स्नाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• वै: indeed
• वै: Discourse (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• शूलभेदे: at Śūlabheda (a ford/place)
• शूलभेदे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शूलभेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तीर्थ/स्थाननाम

• तु: and/but
• तु: Discourse (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात

• देवनद्याम्: in the divine river
• देवनद्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देवनदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (Manner/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयवाचक (likewise)

• अपरे: others
• अपरे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनामसदृश-विशेषणप्रयोग (others)

• सरस्वत्याम्: in the Sarasvatī (river)
• सरस्वत्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• नराः: men / people
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चितवाचक-सर्वनाम (some)

• मार्कण्डस्य: of Mārkaṇḍa
• मार्कण्डस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• ह्रदे: in the lake
• ह्रदे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• अपरे: others
• अपरे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (others)

Speaker

Īśvara (Śiva), in dialogue context

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śūlabheda / Deva-nadī / Sarasvatī / Mārkaṇḍa-hrada

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A panoramic sacred map: different groups bathe at different named spots—one at a rock-cleft called Śūlabheda, another at a divine stream, others at a Sarasvatī channel and at Mārkaṇḍa’s lake.

Characters & Entities

• Śūlabheda
• Deva-nadī
• Sarasvatī
• Mārkaṇḍa-hrada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa maps holiness onto geography: multiple connected tīrthas offer purification through disciplined bathing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śūlabheda, Deva-nadī, Sarasvatī, and Mārkaṇḍa-hrada—tīrthas clustered in this Revā-khaṇḍa pilgrimage circuit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-snān (ritual bathing) at named rivers/ponds as part of a pilgrimage observance.